Búginde aýyl halqynyń jaıly turmysyn sıpattaıtyn taza sý, kógildir otyn, jol, áleýmettik nysan sekildi kórsetkishterdiń qataryna uıaly baılanys ta ábden enip ketkeni ras.
Jumys babymen alys-jaqyn saparǵa jıi shyǵýǵa týra keledi. Irirek eldi mekennen uzap shyǵyp, Batys Qazaqstannyń baıtaq dalasyna tereńirek engen saıyn qoldaǵy smartfon óziniń negizgi qyzmetinen ajyrap qalatyny ótirik emes. Ol kezde sizge qońyraý shalǵan adam «abonent baılanys aıasynan tys jerde, keıinirek habarlasyńyz» degen jattandy jaýapty tyńdaýǵa májbúr...
«О́ńirde 413 aýyldyq eldi meken bar. Sonyń ishinde 334 aýyl ártúrli júıe arqyly ınternetke qosylǵan. 368 aýylda daýystyq shaqyrý úshin uıaly baılanys qoljetimdi» degen habar taratty jaqynda oblystaǵy Sıfrlyq tehnologııalar basqarmasy. Sońǵy sóılemniń maǵynasy 34 aýylda ınternet bolmaǵanymen, uıaly baılanys bar degen bolsa kerek. Alaıda 2,7 myń batysqazaqstandyq turatyn 45 aýylda ınternet te, baılanys ta joq eken!
Bul az ba, kóp pe? Jalpy, bizdiń oblystyń bir ereksheligi – óńirde shaǵyn aýyldar, turǵyn sany az eldi mekender óte kóp. Mamandardyń aıtýynsha, bul oblys bıýdjetine edáýir salmaq. О́ıtkeni bul aýyldardyń bárine ınfraqurylym tartý, ony ustap turý ońaı emes. Al halyq sany az bolǵandyqtan, túrli qyzmettiń ózin-ózi aqtaýy týraly áńgime aıtýdyń ózi artyq.
Byltyr
Degenmen joǵaryda aıtqandaı, uıaly baılanys kúndelikti qajettilikke aınalyp ketti. Sondyqtan 2023 jyly óńirde oblys ákimdigi men elimizdiń Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstrligi birlesip, Oral qalasy men aýyldyq eldi mekenderdi baılanys jáne ınternet jelisimen qamtý týraly Jol kartasyn bekitken edi. Osy qujattyń aıasynda ótken jyly Oral qalasy men 70 aýylda mobıldi ınternetpen qamtý jáne sapasyn jaqsartý jumysy júrgizilgen.
«2023 jyly biz oblys ortalyǵynda optıkalyq tehnologııaǵa kóshý úshin jeke sektorda abonenttik jeli ornatý jáne burynǵy jelilerdi jańǵyrtý jumysyn bastap kettik. Zashaǵan kentinde – 900 úıdi, Derkól kentinde – 2 200 úıdi, shaǵyn aýdandarda 3 000 úıdi qamtıtyn jeliler salyndy. Salystyrý úshin aıtaıyq, 2022 jyly Oral qalasynda nebári 200 úı optıkalyq jelige aýystyrylǵan bolatyn», deıdi «Qazaqtelekom» AQ oblystyq fılıalyna qarasty «Jel» dıvızıony birlestiginiń dırektory Andreı Chebotarev.
Buǵan qosa, byltyr Aqjaıyq aýdanyndaǵy Juban aýlynda, Báıterek aýdanyndaǵy Shynar, Jánibek aýdanyndaǵy Aqoba, Qaztalov aýdanyndaǵy Saraljyn, Qosoba aýyldarynda, Qaratóbe aýdanyndaǵy Qaraqamys, Qoskól, Qaratóbe, Alakól eldi mekenderinde, Syrym aýdanyna qarasty Alǵabas, Qosoba, Sasyqkól, Qaraqudyq aýyldarynda, Tasqala aýdanynyń Yntymaq, Keńjaılaý, Terekti aýdanynyń Prıdorojnoe, Shyńǵyrlaý aýdanynyń Jańakúsh, Amangeldi, Qaıyńdy eldi mekenderinde «núkte-kóp núkte» tehnologııasy boıynsha bazalyq stansalar ornatylǵan kórinedi. «Bul tehnologııa aýyl turǵyndaryna 50 Mbıt/s deıingi jyldamdyqpen joǵary jyldamdyqty ınternetti paıdalanýǵa múmkindik beredi», deıdi Andreı Chebotarev.
Bıyl
Joǵaryda aıtylǵan jol kartasyna qaraǵanda bıyl Batys Qazaqstan oblysynda uıaly baılanystyń da, ınternettiń de sapasy artpaq.
«2024 jyly Oral qalasynda jáne 175 aýylda mobıldi ınternetpen qamtý jáne sapasyn jaqsartý jumysy josparlanyp otyr. Onyń ishinde 39 aýylda jańa bazalyq stansa salynsa, qalǵan aýyldarda qoldanysta turǵan stansalar jańǵyrtylady. Jyl basynan beri 5 aýylda – Syrym aýdanynyń Toǵanas aýlynda, Jánibek aýdanynyń Aqoba aýlynda, Qaratóbe aýdanynyń Jýsandyoı aýlynda, Terekti aýdanynyń Toqpaı aýlynda, Bórli aýdany Qarashyǵanaq aýlynda mobıldi ınternetpen qamtý jáne sapasyn jaqsartý jumysy jasaldy», deıdi oblystyq Sıfrlyq tehnologııalar basqarmasy ınfraqurylymdyq damý bóliminiń basshysy Erǵalı Erjanov.
Bıyl «Ksell» AQ baılanys operatory 26 aýylda baılanys sapasyn jaqsartyp, onyń ishinde 17 aýylǵa jańa stansa salýdy josparlapty. Jyldyń alǵashqy toqsanynda 3 aýylda stansa ornatylǵan. Al «Kar-Tel» (Bılaın) JShS baılanys operatory 23 aýylǵa jańa bazalyq stansa salmaqshy. Buǵan qosa 132 aýylda turǵan stansany jańartyp, turǵyndardy mobıldi ınternetpen qamtamasyz etý josparlanǵan.
Sapaǵa syn bar
Ádette aýyl turǵyndary, tipti qalalyqtar da baılanys sapasyna syn aıtyp jatady. Bul synnyń jany bar sııaqty. Máselen, 2023 jyly Telekommýnıkasııa komıtetine qarasty óńiraralyq baılanys ınspeksııasy baılanys qyzmetiniń sapasyn 63 márte jospardan tys tekserip kórgen. Sóıtip, uıaly baılanys operatorlary kórsetetin qyzmettiń tehnıkalyq parametrlerin ólshegen kezde, 27 aýylda, tipti Oral qalasynyń keı jerinde jaǵdaı syn kótermeıtin bolyp shyqqan. Atalǵan oqıǵa boıynsha operatorlar ákimshilik jaýapkershilikke tartylyp, jalpy somasy 165 mln teńge aıyppul salynǵan.
«Mundaı tekserýler bıyl da júrip jatyr. Biz mamyr aıyn qosa alǵanda jyl basynan beri jospardan tys 23 tekserý júrgizdik. 8 aýylda, Oral qalasynyń 15 núktesinde operatorlardyń qyzmeti talapqa saı emes bolyp shyqty. Tekseris nátıjesinde Bılaın men Tele2/Altel operatorynyń árqaısyna – 19,3 mln teńge, Ksell/Aktıv operatoryna 5,5 mln teńge aıyppul salyndy», deıdi Erǵalı Erjanov.
Alaıda Erǵalı Qýanyshbekulynyń aıtýynsha, ınternet pen uıaly baılanys sapasyn jaqsartýǵa keıde turǵyndardyń ózderi de kedergi keltiredi eken. Mysaly, Oral qalasynda halyq arasynda radıofobııa basym. Turǵyndar kópqabatty úılerdiń tóbesine baılanys operatorlarynyń bazalyq stansasyn ornatýǵa ruqsat bermeıdi. «Bul stansa sol úıde turatyn adamdardyń densaýlyǵyna zııan eken» degen qaýeset jeldeı esip tur.
«Bul – feık aqparat. Bazalyq stansany ornatý sanıtarlyq epıdemıologııalyq baqylaý departamentiniń tekserýinen keıin, «adam densaýlyǵyna qaýipsiz» degen qorytyndysynan keıin ǵana júzege asady. Biz jańa tehnologııadan úrikpeı, ony jatsynbaı qabyldaýymyz kerek», deıdi Sıfrlyq tehnologııalar basqarmasynyń bólim basshysy.
Aýyldarda jeke adamdar óz betimen ornatyp alatyn repıtor – uıaly baılanys jelisiniń kúsheıtkish qurylǵysy baılanys sapasyna keri áser etedi eken. Biraq baılanys sapasy jaqsy bolsa, mundaı kúsheıtkishtiń ne qajeti bar edi? Sondyqtan bul jerde kináni jeke turǵynǵa emes, operatorǵa artqan jón sekildi.
Jospar jaqsy
Andreı Chebotarevtiń sózinshe, 2024 jyldyń ekinshi jartysynda barlyq aýdan ortalyǵynda optıkalyq tehnologııany engize otyryp mys jelisin qaıta qurý jumysy bastalady. Joba boıynsha 1 000 úıdi qamtıtyn optıkalyq jeli salynbaq.
Sıfrlyq tehnologııalar basqarmasy ınfraqurylymdyq damý bóliminiń basshysy Erǵalı Qýanyshbekulynyń aıtýynsha, Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstrligi ázirlegen «Qoljetimdi ınternet» ulttyq qanatqaqty jobasy aıasynda 2027 jylǵa deıin 231 eldi mekenge talshyqty-optıkalyq baılanys jelisi tartylady. Halyq sany 50-den az 44 aýylǵa spýtnıktik tehnologııa arqyly ınternet jetkiziledi. Al Oral qalasynda osy jyldyń sońyna deıin besinshi býynnyń 18 bazalyq stansasy iske qosylady.
Batys Qazaqstan oblysy