«El bolam deseń, besigińdi túze» deıdi Muhtar Áýezov. Zamanaýı tehnologııa ómirimizge dendep enip jatqan ýaqytta jas býyndy sportqa baýlyp, olardyń boıyna ulttyq qundylyqtardy sińirip ósirýdiń mańyzy zor. Ulttyq rýhtan qaınap shyqqan taza bulaqtyń qashanda bereri mol, bedeli bıik bolady. Osy maqsatta bıyl elimizde etnolagerler kóptep ashylyp jatyr. Bul demalys ornynyń ereksheligi – munda oqýshylar ádet-ǵurypty, salt-dástúrdi tereńirek meńgerip, umytylyp bara jatqan qolóner buıymdaryn óz qoldarymen jasap úırenedi. Mine, ulttyq qundylyqty jas urpaqqa nasıhattaýdyń sony joly. Osylaısha, jaqsyny kórmekke dep Astana qalasyndaǵy №79 mektep-lıseıine, №32 mektep-gımnazııasyna arnaıy at basyn burdyq.
Qazaqy aýylǵa aınalyp sala bergen №79 mektep-lıseıi alystan kóz tartady. Ulttyq naqyshta kıingen oqýshylar men muǵalimder kıiz úıdiń janynda toptasyp, túrli jumys atqaryp jatyr. Biri ulttyq taǵamdardy ázirlep, endi biri qolóner buıymdaryn jasap, úshinshi bir top salt-dástúrden sabaq alyp, tórtinshisi ulttyq án-jyrymyzdy aıtyp máz-meıram. Olardyń janyndaǵy aq kımeshekti ájeler de kózimizge jyly ushyrady. Ne kerek, etnolager á degennen áserge bóledi. Jádigerlerdi jatyrqap júrgen jetkinshekter joq. Bári de Abaı aıtqandaı, «kórsem, bilsem, úırensem» dep qulshynyp-aq tur. Osylardyń arasynan eń áýeli ulttyq taǵam ázirleýdi úırenip jatqan balalar jaqqa taqala berip edik, taqyldap ózderin tanystyra jóneldi.
«Aty-jónim – Aıarý Kóken. №79 mektep-lıseıiniń 6-synyp oqýshysymyn. Etnolagerdiń ekinshi aýysymyna kelip, qurt jasaýdy úırenip jatyrmyn. Jalpy, qurttyń densaýlyqqa, sonyń ishinde tiske paıdasy óte zor. Qazirgi kezde keıbir ulttyq taǵamdardyń jasalý joly umytylyp bara jatqany ras. Buryndary ájelerimiz qurtty kún saıyn jasasa, qazir qaladaǵy analarymyz kóp jasaı bermeıdi. Biz etnolagerde osyndaı qundylyqtardy jańǵyrtyp jatyrmyz», dedi ol.
Ulttyq taǵamnyń paıdasyn bilip, jasalý jolyn da meńgergen oqýshylarǵa alǵys bildirdik te, isterine sáttilik tilep, kelesi jobalardy kórýge asyǵa berdik.
Ári qaraı nazarymyz ulttyq qolóner buıymdaryn jasap jatqan oqýshylarǵa tústi. Er balalar qamshy órip, qoljetimdi materıaldan sandyq, torsyq sekildi buıymdar daıyndasa, qyz balalar keste toqyp, jún tútip, urshyq ıirýde. Kórkem eńbek pániniń muǵalimi Ǵanı Samatulynyń aıtýynsha, qala balalary qolónerden qol úzip qaldy dep, qol silteı salmaýymyz kerek.
«Birinshi kezekte balalardy ulttyq ónerge qyzyqtyra bilý mańyzdy. Ádette oqýshylardy «ǵalamtorǵa shyrmaldy» dep kinálaımyz, múmkin biz olardyń jan sýsaryn taýyp bere almaı júrgen bolarmyz? Máselen, bul lagerge kelgende qarapaıym aǵash jonýdy bilmeı, biraq maýsym sońynda sol aǵashtan kádesyı jasaı alar deńgeıge jetken oqýshylar bar. «Bulaq kórseń kózin ash» degen osy ǵoı. Bizder, ıaǵnı ustazdar oqýshylarǵa tek jol siltep, baǵyt baǵdar kórsetemiz, ári qaraı balalar ózderi qyzyǵyp, osy salaǵa bet buryp jatady», dedi ol.
Ult baılyǵy men urpaq tárbıesi – tek bir salanyń, ustazdardyń moınynda emes, árbir otbasynyń, ata-ananyń basty mindeti bolǵandyqtan, jaqsy istiń jalǵasyn tapqanyn kópshilik qalaıtynyn biz dıdarlasqan ata-analar basa aıtýmen boldy. Máselen, Aqnur Izǵalıeva etnolagerde balalarǵa ulttyq qundylyqtardy dáriptep, qazaq tilin nasıhattaý jumysy unaǵanyn aıtady.
«Qyzym Jaqsybaeva Káýsardyń osy demalys ornynda bilim alyp jatqanyna bek qýanyshtymyn. Bul lager qyzyma qatty unaıdy, mektepten kóńildi keledi. Nesin jasyramyz, qazir balalardyń kóbi oryssha sóıleıdi. Al etnolagerde oqýshylar oınap júrip, oılanady. Túrli jarystar men is-sharalar arqyly balalardyń qabileti odan ári shyńdalyp jatyr. Eń bastysy, munda bilimnen buryn tárbıeniń birinshi orynda turatyny kóńil qýantady», dedi ol.
Iá, buǵan deıin qalyptasqan, taptaýryn lagerlik júıege tyń jańashyldyq engizip, ulttyq bolmysty taný turǵysynda uıymdastyrylǵan lagerlerdi babadan qalǵan muralardy keleshek urpaqqa jalǵaýdyń altyn kópiri deýge tolyq negiz bar. Jaqsy bastamany qoldaýshylar qatary artyp keledi. Astana qalasy Bilim basqarmasynyń qosymsha bilim berý jáne tárbıe jumysy bóliminiń basshysy Gúlfara Sarambetovanyń aıtýynsha, qazir qala boıynsha lagerge 200 myńnan asa oqýshy qatysyp jatyr.
«Bıyl jazǵy lager jumysyn uıymdastyrý eki baǵyttan turady: saýyqtyrý jáne eńbek etý. Ol ishinara taǵy birneshe baǵytqa bólinedi. Atap aıtqanda, beıindik lager, mektep janyndaǵy lager, etnolager jáne sporttyq lager. Eńbek etý baǵytynyń ózi ishteı ıntellektýaldy, eńbek, sport jáne shyǵarmashylyq bolyp bólinedi. Eńbek etý boıynsha balalar «Jasyl el» baǵdarlamasy aıasynda kógaldandyrý jumystaryna qolǵabysyn tıgizedi», dedi G. Sarambetova.
№ 79 mektep-lıseı dırektory Quralaı Balǵabaıqyzynyń aıtýynsha, aýylǵa joly túspeıtin qala balalary keshke deıin telefon qarap, úıde otyrǵansha, osy jerge kelse ulttyq qundylyqtarymyzdy bilip, otansúıgishtik qasıetteri oıanary anyq.
«Mektep janyndaǵy lagerdiń bıylǵy ereksheligi – Bilim basqarmasynyń tapsyrmasy boıynsha, etnolager ashyp jatyrmyz. Úlken ájelerimiz arnaıy kelip kilem toqý, oıý-órnek salý, ulttyq taǵamdardy ázirleý sekildi dúnıelerdi úıretedi. Sonymen qatar balalarymyz qazaq tilinde kóp sóılesin dep, barlyq shara qazaq tilinde ótip jatyr. Odan bólek, taǵy da «IT lagerimiz», «Týrıstik lagerimiz» de bar. Bastaýysh synyptarǵa arnalǵan «Juldyz» atty lagerimiz bar. Osylaısha, kópten kútken jaz mezgili ár balanyń esinde kórgen-bilgen jańalyqtarymen, barǵan qyzyqty sharalarymen saqtalmaq», dedi Q.Balǵabaıqyzy.
Jolymyz túsip turǵan soń, mektep ishindegi salalyq lagerlerdi de araladyq. Máselen, «IT lagerde» qyzyqty matematıka, robottehnıka, baǵdarlamalaý ádisteri negizge alynsa, «Týrıstik lager» baǵdarlamasynda ár elge onlaın saıahat jasap, Astananyń kórikti jerlerine, tarıhı murajaılaryna ekskýrsııa júrgiziledi eken. Bul jaq ta bir qyzyq álem. Birinshi maýsymda bolǵan, keıin ekinshi maýsymǵa da qalyp júrgen oqýshylar sózimizdiń dáleli.
Ulttyq lagerden soń kóńilimiz kókke kóterilip, №32 mektep-gımnazııasyna bet aldyq. Bul jaqtaǵy lagerde sporttyq baǵytqa basymdyq berilgen. Oqýshylar arasynda basketbol, voleıbol oıyndary tanymal. Odan bólek, ústel tennısi, toǵyzqumalaq, jeńil atletıka toptary bar. Qazir munda 200-den asa bala sporttyń ár túrinen lagerge jazylypty.
«Sporttyq lager 3 maýsymnan bastaldy. Balalar kúni merekesinen keıin saltanatty ashylýy boldy. Munda sporttyń barlyq túri qamtylǵan. Solardyń arasynda ulttyq oıyndar da bar. Máselen asyq atý, arqan tartys, toǵyzqumalaq engizilgen. Lagerde 12-15 jas aralyǵyndaǵy balalar qamtylǵan. Arnaıy bes kúnge arnalǵan kestemen jumys isteımiz. Bir kúnde sporttyń tórt túri qatar júredi. Aıta keteıik, munda sporttyq lagerdiń barlyǵy tegin jáne ony júrgizetin arnaıy mamandar bar. Keıde bir oqýshy birneshe úıirmege qatysa alady. Olardyń osynda júrgeni ata-analardy da alańdatpaıdy. Odan bólek, sportpen aınalysqan balalar tárbıeli, salamatty bolyp ósedi. Alty maýsymdyq lager tamyz aıynyń onyna deıin jalǵasady», dedi №32 mektep-gımnazııasy dırektorynyń tárbıe isi jónindegi orynbasary Bekaıdar Jylqaıdaruly.
Atalǵan sport jáne etnolagerde oqýshylar jazǵy demalysyn tıimdi ári paıdaly ótkizetini anyq. On kún boıy bir úıirmege qatysyp, ózi qyzyqqan isti nemese ónerdi tolyq úırenbese de álippesin meńgerip, tanym irgetasyn qalyptastyryp shyǵady. Aıta keteıik, Astana qalasynyń bilim berý uıymdarynyń bazasynda: 97 mektep janyndaǵy lager; oqýshylardyń qyzyǵýshylyqtary boıynsha 75 beıindik lager jáne 21 etnolager bar.