Áleýmettik máseleler sheshimin tabady

Aýylda medısınalyq mekeme jetkiliksiz

Tamara Dúısenova zań shyǵarýshy organǵa birlesip atqarǵan aýqymdy jumys úshin shynaıy rızashylyǵyn bildirdi. Byltyr qazan aıynda óńirlerge jumys saparlary aıasynda turǵyndar birqatar ózekti máseleni kótergen. Úkimet turǵyndar tarapynan aıtylǵan túıtkildi problemalardy egjeı-tegjeıli qarap, jalpy alǵanda 1 700-den astam suraq júıelenip, naqty qandaı sharalar qabyldanǵany týraly esep berilgenin jetkizdi. Bul format óziniń tıimdiligin kórsetken. Buǵan qosymsha qańtar aıynda kelip túsken taǵy 1 000-ǵa jýyq suraq boıynsha baıandama jasaǵan ol: «Olar­dyń oryndalý barysy Úkimettiń erekshe baqy­laýynda tur. Júıeli máselelerdiń basym bóligi óz sheshimin tapty. Olardyń negiz­gi bóligi aýylsharýashylyq salasy, óńir­lerdi damytý, turǵyn úı máseleleri men qaýipsizdik baǵyttaryn qamtysa, 30%-y ınfraqurylymdy damytý, onyń ishinde qurylys, jol, gaz ben sý, áleýmettik nysandardy salý, olardy jóndeýge qatysty boldy. Qalǵany áleýmettik problemalarǵa arnalǵan», dedi.

Budan keıin densaýlyq saqtaý salasyna qatysty 3 negizgi máselege toqtaldy. T.Dúısenovanyń aıtýynsha, turǵyndar negizinen aýyldyq jerlerde medısınalyq mekemelerdiń jetkiliksizdigi jóninde másele kótergen. Jalpy, aýyl azamattaryn sapaly medısınalyq kómekpen qamtamasyz etý maqsatynda Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes «Aýylda densaýlyq saqtaýdy jańǵyrtý» ulttyq jobasy júzege asyrylyp jatyr. Joba aıasynda qazir 96 obektiniń qurylysy aıaqtalsa, 321 nysan­nyń qurylysy jalǵasyn taýyp otyr. Aldaǵy ýaqytta olardyń sanyn 655-ke deıin jetkizý josparda bar. Sondaı-aq aýdandarda birneshe aımaqty qamtıtyn kópsalaly aýrýhanalar jańǵyrtylyp jatyr. Oblystarda perınataldyq ortalyqtar salynyp jatsa, respýblıka kóleminde jedel járdem jumysyn retteıtin jáne telemedısınalyq konsýltasııa beretin jáne iri onkologııa ortalyqtary iske qosylyp keledi. Bıýdjet tapshylyǵyna qaramastan, bul maqsattardy júzege asyrý úshin Premer-mınıstrdiń tapsyrmasymen bıýdjetten jáne Úkimet rezervinen qajetti qarajat bólinip otyr. Úkimet bas­shy­synyń orynbasary bul baǵyt óziniń jeke baqylaýynda ekenin de jetkizdi. Apta saıyn ákimdikterdiń jumysy qadaǵalanyp otyrǵanyn da tilge tıek etti.

Saılaýshylar tarapynan kóp kóterilgen máseleniń biri – mindetti medısınalyq saqtandyrý júıesi. Júıeniń tıimdi ekenin damyǵan elderdiń, ásirese OESR tájirıbesi kórsetip otyrǵanyn aıtqan ol: «Olardyń tájirıbesi bul júıeniń úsh máseleni sheshkenin kórsetip otyr. Klınıkalardyń basym kópshiligi naýqastardy emdeý úshin eń jaqsy jaǵdaı jasaýǵa ótken. Olaı bolmasa, bul qarjy ala almaıdy. Sebebi qarajat aýyryp qalǵan azamat tańdaǵan klınıkaǵa tólendi. Azamattyń densaýlyǵyn qorǵaý boıynsha jaýapkershilikti tek memleketke emes, sonymen birge jumys berýshi men jumyskerlerge júkteýdi qarastyrǵan jalǵyz júıe. Mańyzdysy, yntymaqty qaǵıdatta jumys isteý medısınalyq kómektiń barlyq túriniń qoljetimdiligin qamtamasyz etedi», deıdi.

Qazir Memleket basshysynyń tapsyrmasy aıasynda osy ozyq tájirıbeni engizý boıynsha jumys istelip jatyr. Birin­shisi – júıemen qamtylmaǵan azamattar­dyń mártebesin anyqtaý. Ekinshisi – ótinishterde aqyly jáne tegin medısınalyq kómektiń naqty tizbesiniń joqtyǵyna nazar aýdarylǵan. Endigi jerde azamattarǵa ondaı tizbeniń qajeti bolmaıdy. Tek júıege qatysýshy bolsa, jetip jatyr. Iаǵnı klınıkaǵa emdegen aýrýynyń túrine qarap memleketten «bazalyq» nemese medısınalyq saqtandyrý qorynyń esebinen «saqtandyrý» paketi retinde qarjylandyrylmaq. Úshinshi másele – dári-dármekterdiń qaýipsizdigi, sapasy jáne baǵasy. Úkimet bul baǵyttaǵy jumysty da bir izge túsirýdi maqsat etip otyr. Endi dári-dármekterdi óndirýshiden pasıentke deıin tańbalaý, ıaǵnı markırovkamen qamtamasyz etý qolǵa alynady.

Kópshilikti bilim sapasy mazalaıdy

Turǵyndar bilim berýge qatysty máseleni de jıi kóterip keledi. Atap aıtqanda, bilim berýdiń sapasyn kóterý, mektep salý, ınternetpen qamtamasyz etý jáne balalardyń qaýipsizdigi týraly máseleler jıi mazalaıtyn bolǵany ras. T.Dúısenovanyń sózinshe, bilim sapasyn kóterýge qatysty Ulttyq baıandama daıarlanyp, mamandarmen jáne óńirlermen tolyq talqylandy. Oqý-aǵartý mınıstrliginiń aqparatyna sáıkes bul talqylaýlarǵa 200 myńnan asa muǵalim, joǵary jáne orta oqý oryndarynyń pedagogteri qatysqan. Budan bólek, óńirlerdegi mádenıet oshaqtaryna kóńil bólýge erekshe nazar aýdarylǵan. Bıyl óńirlerdegi mádenıet oshaqtary túgendelip, Mádenıet mınıstrligi standartqa sáıkes usynys engizip, jyl sońyna qaraı qajetti zań jobasy jasalatyny belgili boldy.

Áleýmettik qamsyzdandyrý máselesi de sóz boldy. Búgin elimizdiń árbir besinshi azamaty memleket tarapynan áleýmettik qoldaý alady. Al onyń qoljetimdiligin arttyrýda sıfrlyq ónimderdi engizý tıimdi. Byltyr saladaǵy sıfrlandyrý nátıjeleri BUU jáne halyqaralyq ınstıtýttar tarapynan oń baǵasyn alyp, ózge elderge úlgi etip kórsetilgen. Búginde áleýmettik qol­daýdyń basym kópshiligi proaktıvti for­mat aıasynda júrgiziletinin jetkizgen Tamara Bosymbekqyzy: «Byltyr Memleket bas­shysynyń joldaýynda qarastyrylyp, óz­deri­ńizdiń taraptaryńyzdan qoldaý tap­qan qaýipti jumys oryndardaǵy qyzmet­kerlerdiń arnaýly járdemaqylary bıyl­dan bastap tólene bastady. Búginde ony alý­shy­lardyń sany 7 140 adamǵa jetip, ol maq­sat­qa 1,2 mlrd teńge qarjy jumsaldy. Bul jumys áli de jalǵasyp jatyr», dedi.

Sonymen birge medısınalyq ońaltý jasaıtyn ınfraqurylymdy keńeıtý jumystary da qolǵa alynǵan. Qazir medı­sınalyq ońaltý qyzmetin kórsetetin mekemeler sany 838-ge jetken.

Aýyl sharýashylyǵy salasyna qatysty da qordalanǵan másele kóp. Sonyń ishinde kóktemgi egis jumystaryna qarajattyń jetispeýshiligi, jaıylymdyq jerlerdiń tapshylyǵy boıynsha jumys qaıta qaralyp, berilgen nesıeler tolyǵymen taldanǵan. Buǵan sáıkes birqatar problemalyq máseleler anyqtalyp, ony sheshýdiń joldary qarastyrylyp jatyr.

Turǵyn úı salasynyń túıtkilderi

Turǵyn úı salasyna qatysty naqty jos­par bekitilgen. Bul boıynsha bıyl keminde 18 mln sharshy metr turǵyn úı salý kózdel­gen. «Otbasy bankiniń» jańa jeńil­detil­gen ıpotekalyq baǵdarlamalary iske qosyldy. Sondaı-aq Memleket basshy­synyń Ulttyq quryltaıda bergen tapsyrmasyna sáıkes ınfraqurylymdyq jobalar da iske asyryla bastady. Osylaı degen Úkimet basshysynyń orynbasary avtojoldardy salý, rekonstrýksııalaý jáne jóndeý, eldi mekendi gazdandyrý, jylytý maýsymyna daıyndyq, ınternet jelisine qatysty máselelerdi tıimdi sheshýdiń joldary túzilgenin aıtty.

О́z kezeginde sóz alǵan depýtat Aıdarbek Hodjanazarov «Respublica» partııasynyń frak­sııasy elimizdiń 11 óńirinde bolyp, onyń ishinde 30 aýyldyq jerde halyq­pen 50-den astam kezdesý ótkizgenin jetkiz­di. Aıtýynsha, aımaqtaǵy halyqty tolǵan­dyra­tyn másele jeterlik. Onyń ishinde medı­sı­nalyq qyzmetterdiń sapasy, stýdent­terdi jataqhanamen qamtamasyz etý, eldi mekenderdi sýmen jabdyqtaý, sý tazar­tý qondyrǵylaryn jańǵyrtý, shaǵyn kásipker­lerge salynatyn salyq mólsherin retteý­ge qatysty shaǵym kóbeıgen. Kezdesýler nátıjesi boıynsha fraksııa 100-den astam suraqtardy jınaqtady.

Depýtat Elnur Beısenbaev «Amanat» partııa­synyń depýtattary qysqy sapar bary­synda 644 eldi mekende 1,5 myńǵa jýyq kezdesý ótkizgenin aıta kelip, jeke máse­le­ler boıynsha qoǵamdyq qabyldaýlar uıym­das­tyrylǵanyn jetkizdi. Onyń aıtýyn­sha, saılaýshylardan myńnan astam usynys pen talap-tilekter jınaqtalyp, Úkimet­ke berildi. Bulardyń artynda halyqty tolǵan­dyryp júrgen júıeli máseleler, túıini tarqatylmaı kele jatqan myńdaǵan túıtkil men on mıllıon adamnyń taǵdyry jatyr.

Depýtat Serik Egizbaev «Aýyl» partııasy fraksııasynyń depýtattary halyqpen kezdesý qorytyndysy boıynsha eń jıi kóteriletin 123 máseleniń tizbesin jasaǵan. Onyń 94-i ortalyq memlekettik organdardyń, al 26-sy jergilikti atqarýshy organdardyń quzyretine jatady. Suraqtardyń deni negizinen aýyl sharýashylyǵy salasyna qatysty kóterilgen. Atap aıtqanda, sýbsıdııalaý, jaıylymdardyń jetispeýshiligi, aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń ımportyn shekteý, aýyldarda soıý pýnktteriniń bolmaýy, JPSh aýyl sharýashylyǵy ónimderin satýǵa kómek kórsetý, kádege jaratý alymynyń mólsherlemesin tómendetýge qatysty qordalanǵan másele jeterlik.

Memlekettik organ tarapynan keri baılanys joq

Bıyl 3-12 qańtar aralyǵynda Qazaqstan Halyq partııasynyń depýtattyq fraksııa­sy Qostanaı jáne Soltústik Qazaqstan oblys­tarynda bolǵan. Depýtat Magerram Mager­ramovtyń aıtýynsha, óńirlerge sapar ba­rysynda ýákiletti organdarǵa 165 prob­lema­lyq másele joldandy. Keri jaýap 164 suraq boıynsha alyndy, onyń ishinde 83 ja­ýap oń, 72 jaýap qanaǵattanarlyqsyz jáne 9 ja­ýap respýblıkalyq bıýdjetten qar­jy­lan­dyrýǵa baılanysty eken. Ýákilet­ti organdardan usynylǵan jaýaptardy zerdelegen fraksııa depýtattary memlekettik organ­dar ókilderiniń formaldy tásiline nazar aýdarǵan. «Bizdiń suraqtarymyzǵa jaýap­tan bas tartý, suraýlarymyzdy bir-biri­ne ba­ǵyttaýmen bitip jatady. Biz mem­le­ket­­tik organdardyń óz fýnksııalary men óki­let­tik­teri týraly naqty túsinigi joq degen qo­ry­­tyndy jasap otyrmyz», deıdi depýtat.

JSDP fraksııasynyń depýtattary qań­tar­da 9 óńirde bolyp,Úkimetke 80-ge jýyq saýal joldady. Alaıda berilgen jaýapta sy­dyr­ma sóz, ilip alar másele joq. Depý­tat As­hat Raqymjanovtyń aıtýynsha, jaýap­tar­dyń kópshiliginde paıdaly aqparat joq. Kóbi­nese ártúrli organdardyń jaýaptary bir-biri­ne qarama-qaıshy keledi. «Ázirlenedi, jos­par­lanady» degen bulyńǵyr, naqty emes jaýap máseleniń sheshýge septigin tıgizýi qıyn.

Májilis 100 zańdy maquldady

Budan keıin Májilis tóraǵasy Erlan Qoshanov Májilistiń ekinshi sessııasy jumysy mazmundy ári nátıjeli bolǵanyn atap ótti. Prezıdenttiń aýqymdy reformalar baǵytyn zańnamalyq turǵydan qamtamasyz etý bo­ıynsha baıypty da qajyrly is atqarylǵanyn jetkizgen ol: «Osy sessııada biz 39 jalpy otyrys ótkizip, 302 máseleni qaradyq. Má­jilis 100 zań qabyldady, sonyń ishinde ár úshin­shi zańǵa depýtattar bastamashylyq etti. Biz Prezıdenttiń saıası reformalaryn ilge­ri­letýge baǵyttalǵan zańdar toptamasyn qabyl­dadyq. Olardyń ishinde Sot júıesi týra­ly kons­t­ıtýsııalyq zań, Adam saýdasyna qarsy is-qımyl týraly, Mass-medıa týraly zańdar bar. Sondaı-aq qoǵamdy uzaq ýaqyt boıy alańdatyp kelgen ótkir máseleler – halyqtyń shamadan tys nesıe alýy, áıelder men balalar qaýipsizdigi, sondaı-aq lýdomanııa máseleleri zańnamalyq turǵydan retteldi», dedi.

Asa mańyzdy zańdar ishinen «Ulttyq qor – balalarǵa» jáne jer qoınaýyn paıdalaný máseleleri týraly zańdardy atap aıtýǵa turarlyq. Bul zańdar – áleýmettik ádilettilik qaǵıdattary is júzine asyp jatqanynyń aıshyqty aıǵaǵy.

Ondaǵan jyldar boıy shahterlerdiń, kenshilerdiń, metallýrgterdiń zeınetke shyǵý jasyn tómendetý máselesi sheshilmeı kelgen edi. Osy oraıda zııandy eńbek jaǵ­daılarynda jumys isteıtin adamdardy áleýmettik turǵydan qorǵaý týraly zań qabyldandy. Sol arqyly zań shyǵarýshy organ 400 myńnan astam óndiris eńbekkerleri­niń talap-tilegin oryndaǵan. Buǵan qosa el Prezıdentiniń jańa ekonomıkalyq saıasatyn iske asyrý úshin memlekettik satyp alý, bıznes júrgizý, jylý energetıkasy, jer qoınaýyn paıdalaný týraly zańdar qabyldandy. Depýtattar Memleket basshysynyń úshinshi Ulttyq quryltaıda aıtylǵan zańnamalyq bastamalaryn da iske asyrdy. Atap aıtqanda, veıp taratýǵa qarsy, biregeı tarıhı obektilerdi qorǵaýǵa arnalǵan zańnamalyq sharalar qabyldandy. Vandalızm úshin jaýapkershilik kúsheıtildi.

Májilismender memlekettik organdar­dyń laýazymdy adamdary atyna 527 depý­tattyq saýal joldaǵan. Halyqpen kezdesýlerde aıtylǵan máseleler men problemalardy sheshý jaıynda Úkimettiń ja­ýaby sessııa barysynda eki ret tyńdalsa, búginde saılaýshylardyń problemalyq máselelerin sheshý jumysy josparly túrde júrgizilip jatqany da ras.

Sóz sońynda Májilis spıkeri bul tek zań qabyldaý jumysynda ǵana eki aı úzilis bolatynyn, degenmen depýtattardyń qyzmeti jalǵasa beretinin aıtty. Sebebi osy aralyqta depýtattar óńirlerge baryp, halyqpen júzdesip, jurttyń jaıymen jete tanysady.