Aldymen tuqym qýalaıtyn angıonevrozdyq isik (TQAI) týraly aıta ketetin bolsaq, bul – alǵashqy ımmýn tapshylyǵy tobyna jatatyn sırek kezdesetin kesel. Orfandyq dert shamamen 50 myńadamnyń bireýinde kezdeskenimen, ol tuqym qýalaıtyndyqtan, bir otbasynda, ıakı jaqyn týystar arasynda TQAI keselimen týǵan birneshe naýqas bolýy múmkin.
Eger mamandardyń málimetine súıensek, Qazaqstanda 20 mıllıon halyqtyń ishinde 400-deı naýqas bolýy ǵajap emes. Alaıda, dıagnozy tabylyp, esepte turǵandar sany – 82 adam ǵana. Demek, bul shamamen 300-deı otandasymyz óziniń TQAI dertimen týǵanyn bilmeıdi degen sóz.
TQAI S1 ıngıbıtorynyń sany azaıýynan, bolmasa qyzmeti buzylǵandyqtan, deneniń ár jerinde qaıtalanyp shyǵa beretin tereń isikterden baıqalady. Isik birneshe saǵattan bastap, birneshe kúnge deıin saqtalady. Ádette, bir qaraǵanda TQAI belgileri allergııa sııaqty bolǵandyqtan, biraq buǵan allergııaǵa qarsy dáriler men antıgıstamınder kómektespeıdi. Eger naýqasty qabyldaǵan dáriger mundaı isiktiń bar ekendiginen barynsha habardar bolmaı, dıagnozy der kezinde anyqtalmaǵan jaǵdaıda, tuqym qýalaıtyn angıonevrozdyq isikpen týǵandardyń ómirine aıtarlyqtaı qater tónedi. О́ıtkeni, isikti órshitpeı,emdeý úshin tıisti em-dom júrgizilýi tıis. Orfandyq kesel kez kelgen ýaqytta belgi berýi múmkin, degenmen kóp jaǵdaıda týǵannan bastap, 10 jasyna deıin bilinedi.
Osy oraıda, Takeda Pharmaceutical Company Limited kompanııalar tobyna qarasty «Takeda Qazaqstan» kompanııasy osynaý dertpen týǵan otandastarymyzdyń ómirine arasha túsý maqsatynda TQAI keselin zerthanada anyqtaý múmkindigin keńeıtýdi kózdeıtin tegin baǵdarlamaǵa muryndyq bolyp otyr. Qalaı desek te, bul bastama TQAI keseli bolýy múmkin degen naýqastarǵa asqyndyrmaı, durys dıagnoz qoıýǵa septesetini sózsiz.
О́ıtkeni, sırek kezdesedi desek te, TQAI dıagnozyn naqtylap, shıpasyn tabýǵa muqtaj jandar tabylatyndyqtan, endigi jerde allergolog-ımmýnolog dáriger TQAI dertti bolýy múmkin degen pasıentterdi tegin zerthanalyq tekserýge jiberedi. Dıagnoz naqtylanǵan jaǵdaıda,naýqastyń otbasy men jaqyn týystary da tekserýge jiberilýi múmkin.
Eger dáriger pasıentinde TQAI derti bolýy múmkin dep kúdiktense, osy baǵdarlamanyń «jedel jeli» nómirine habarlasyp, naýqasty tekserilýge jiberý úshin tıisti qujattardy toltyrady. Al qanúlgisin alý men daıyndaý elimizdiń 20 qalasyna ornalasqan INVITRO medısına mekemeleri júzege asyrmaq. Naýqas qanyna taldaý jasatý úshin jaqyn mańda ornalasqan INVITRO medısına mekemesine barǵannan keıin, bıomaterıal úlgisi temperatýra rejımin qatań saqtaı otyryp, zertteý maqsatymen halyqaralyq DUZEN (Túrkııa) zerthanasyna jiberiledi.
Bul joba Qazaqstanda TQAI aýrýlaryn anyqtaý tıimdiligi men deńgeıin arttyrýǵa baǵyttalǵanyn erekshe atap ótken jón. Nátıjesinde osy ádistiń arqasynda dıagnoz qoıý merzimi qysqarýy tıis. TQAI adam ómirine qaýip tóndiretin qaýipti dertekendigin eskersek, der kezinde dıagnoz qoıýdyń mańyzy zor.
«TQAI sııaqty sırek kezdesetin keselderge kelgende, dárigerler de, naýqastar da birinshi kezekte tap bolatyn qıyndyq – dıagnozdyń ýaqtyly qoıylmaýy. Naýqastar birneshe jyl boıy dıagnozy naqtylanbaǵandyqtan, tıisti emin ala almaýy múmkin, bul olardyń ómirine orasan zor qaýip tóndiredi. Dıagnozy dáıektelgen jaǵdaıda, zamanaýı dári-dármekterdi paıdalana otyryp emdeý aýrýdyń belgilerin jeńildetip qana qoımaı, adam ómirin qutqarýǵa da múmkindik beredi. Bul jerde áńgime TQAI dıagnozy qoıylyp, ýaqtylyemdelýdiń arqasynda el qatarly ómir súrip, otbasyn quryp, jumysyn isteıtin naýqastar týraly bolyp tur. Sondyqtan bul baǵdarlama naýqastarǵa úlken úmit pen ómir syılap,asqynýlardyń aldyn alady. Al joba aıasyndaǵy tájirıbe almasý men ǵylymı málimetterdi bilip otyrý densaýlyq saqtaý salasynyń mamandaryna kásibı qaýymdastyq ishinde bul aýrý týraly kóbirek málimet bilýge kómektesedi, bul qysqa merzim ishinde dıagnoz qoıýda mańyzdy ról oınaıdy», deıdi Takeda kompanııasynyń Qazaqstandaǵy dırektory Mıhaıl Vladımırov.
Osy arada TQAI dıagnozyn anyqtaý nege qıyn degen suraqqa bylaı dep jaýap berýge bolady. Osynaý keseldi belgileri ártúrli bolyp jáne basqa kóptegen keselderge uqsas. Syrtqy sıpaty kádimgiallergııalyq, basqa da dertterge uqsastyǵy kópbolǵandyqtan, bul mamandardy adastyryp, dıagnozyn keshiktirip, ólim-jitim deńgeıiniń joǵarylatýǵa sebepshi bolyp otyr.
Máselen, medısına ǵylymdarynyń doktory, professor, Nazarbaev ýnıversıteti University Medical Center klınıkalyq ımmýnologııa, allergologııa jáne pýlmonologııa baǵdarlamasynyń jetekshisi, ımmýnolog dárigerlerdiń «Qazaq ımmýn tapshylyǵy qoǵamy» qoǵamdyq birlestiginiń prezıdenti, QR DSM bas shtattan tys allergology Elena Kovzel: «Bul aýrýdyń klınıkalyq belgisi alýan sıpatty bolǵandyqtan, oǵan qosa dárigerlerdiń orfandyq aýrýlarǵa qatysty qyraǵylyq tanytpaýynabaılanysty, TQAI aýrýy bar naýqastardyń ómirden erte ozý qaýpi joǵary. Eń negizgi kiltıpannyń biri – jalpy tájirıbelik dárigerlerdiń, terapevt, gastroenterolog, hırýrg, LOR dárigerler, jedel medısınalyq járdem qyzmetkerleri men basqa da mamandardyń TQAI týraly jetkilikti habardar bolmaýy. TQAI belgileri alýan túrli, belgisi óte kóptegenaýrýlarǵa uqsas, bolǵandyqtan, keseldiń alǵashqy belgileriniń baıqalǵannan bastap, naqty dıagnoz qoıýdyń arasynda 8 jyldan bastap, 20 jylǵa deıin ýaqyt óte shyǵýy múmkin. О́kinishke qaraı, naýqastardyń 80%-y dıagnozy anyqtalmaı, dertin bilmeı ótedi. Bul keseldiń úlken kesiri de osynda. Aýrýy anyqtalmaǵan naýqastar arasyndaǵy ólim-jitim deńgeıi 30% bolsa, der kezinde dıagnoz qoıylyp, em alǵandar arasynda bul kórsetkish 3% ǵana. Qazirgi tehnologııalar osy keseldi ýaqytynda anyqtap, em-dom bastaýǵa múmkindik beredi, sondyqtan bul dárigerler qaýymyna ashyq bolýy óte mańyzdy», deıdi Elena Kovzel.