Men degen... «Men men edim, men Narynda júrgende...» dep aıtatyn men emes, qarapaıym erkekpin. Onymdy ózim de moıyndaımyn. Zaman ózgerip, naryq kelip, erkekten erkelik te, bılik te ketkenine óz basym ókinbeımin. Zamanǵa beıimdelip, bar tirlikti dóńgelete órge ozdyrǵan qatynǵa... oıpyr-aı, qatyny nesi, estimesin, erkelete aıtsam, qatyshqa rızamyn.
Qatyshtyń arqasynda, mine, kóshten kósh ilgeri ketip, til-kózden aman bolsyn, shalqyp-qalqyp tirlik keshýimiz bir sonyń arqasy.
О́z basym, tirlikti tiriltken, jaǵdaıdy jaqsartqan qatynyna keıip keri ketip júrgen erkekterge túsinbeımin.
Qolyńnan kelmeıdi eken, qonyshynan basatynnyń qoltyǵynan deme, qushaǵyna kúmp ber de quldyq ur. Quldyq degennen shyǵady: «Halqyńa qul bolmasań bı bolmaısyń, qatynyńa qul bolmasań úı bolmaısyń» dep babalar beker aıtpaǵan.
«Sóz máıegi – mátel» degen, aıtpaǵymdy atalardan qalǵan ataly sózben túıindesem: «Erdiń atyn qatyn, bolmasa báıgeden kelgen aty shyǵarady», «erterek ólgiń kelse, aqymaq áıelge úılen», «áıel quqy ákeńnen úlken», «áıeldiń tilin almaǵan – alımentshi», «alpys naryń bolǵansha, aqyldy jaryń bolsyn», «han jarlyǵynan qatyn jarlyǵy kúshti», «áıelden ázireıil de qorqady, sen adamsyń ǵoı, shyda!», «qatynyń aqyldy bolsa, óz aqylyń qaltańda qalady», «áıeldiń aqyldysy — sende, ádemisi — qurdasyńda bolǵany durys» dep tizbektelip kete barady.
Sózdiń emes, istiń ǵasyryna tap kelgenimizdi bilemiz, sondyqtan da qyzyl sózden qashyp, sóz qaımaǵy — maqal-mátelmen qaıyryp taq-tuq bolyp otyrmyn.
Kósemsimeı aıtaryma kóshsem, qatysh toıda! Kıerin kıgizip, taǵaryn taqqyzyp, áke-kóke dep shaqyrǵan toıǵa bir óziń-aq baryp kele ǵoı dep shyǵaryp salǵanbyz. Janynda ári shopyry, ári qalqany, ári kómekshisi — symbatty da kórikti jigit bar.
О́z basym, baıaǵyda babamyz «qatyn aýrý, bala jas — talqan túıip jatyrmyz» demekshi, qatysh toıdan oralǵansha úı tirligin tap-tuınaqtaı etpekpin.
Aınalaıyn tehnıka, shańsorǵyshty sharyldatyp-aq eden bitkendi ysqylap yrys kirgizemin. Tóbe úıilgen kir ataýlyny joıqyn jýǵyshqa tapsyrsam boldy, ózi jýyp, ózi syǵyp — al da keptir dep qarap turady. Daıyn as-aýqatty toltyryp alyp teńkıip turatyn tońazytqyshtan aınalyp ketpeımisiń. Tek dúken baryp, keregin kertip ákep salyp qoısań boldy. Qalǵandary: útik-mútik, gúl-púl, qaǵý-silký sııaqty kákir-shúkir tirlik — bilek sybana kirissem bir páste bite qalady.
Bárin bitirip, teledıdar aldynda toqyma toqyp otyryp, toıdaǵy qatyshtyń amandyǵyn oılaımyn. Minezi shataq, ishkende elirip, eregespese eken... Shaıpaýlyǵyna basyp shatyp-butpasa eken... Qaıteıin, ne de bolsa ótkendegideı tań asyryp kelmeı, erterek molasyn tapsa ıgi... О́ı, molasy nesi! О́zimen ketsin, ne dep jibergenmin... Odan da óz úıi óleń tósegin taýyp, erterek dem alsa ǵoı...
О́ı, esik shyryldap jatyr, kelip qalǵany ma?!
Elpek qaǵyp esik ashaıyn, erkelep etigin shesheıin, elgezektikpen shaıyn qoıaıyn... bar oıym — mazamdy almaı qısaıa qalsa shirkin!..
Berik SADYR