Elimizde «Jasyl el» jalpy ulttyq jobasy aıasynda 38 myńǵa jýyq jas jumysqa ornalasty. Onyń ishinde orta mektep oqýshylary, kolledj jáne joǵary oqý oryndarynyń stýdentteri bar. Jazǵy ýaqytta jastardy jumyspen qamtýdy kózdegen bastamanyń bıylǵy maýsymy aıaqtalýǵa jaqyn. Osyǵan oraı Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi Jastar jáne otbasy isteri komıtetiniń tóraǵasy Qaırat Qambarov eńbek jasaǵynyń jumysy týraly suraqtarymyzǵa jaýap bergen edi.
– Qaırat Telmanuly, «Jasyl el» jasaǵyna respýblıka boıynsha bıyl qansha jas tartyldy?
– «Jasyl el» ataýy elimizdegi árbir jasqa jaqsy tanys. Joba sonaý 2005 jyldan bastap turaqty júzege asyrylyp keledi. Keshendi baǵdarlama biraz jas býynnyń Otanǵa degen súıispenshiligin arttyryp, respýblıkanyń túkpir-túkpirin jasyl jelekke aınaldyrý maqsatynda olardyń jalyn-jigerin, kúsh-qýatyn bir arnaǵa toǵystyra aldy. Onyń ústine, jazǵy demalystarynda bos sendelmeı, eńbek etip, qosymsha qarjy tabýyna jol ashty. Ulttyq bastama jas otandastarymyzdyń ortaq ıdeıalar tóńireginde toptasýyna sep boldy.
Bıyl maýsym aıynyń basynan beri 37 286 jas jumysqa ornalastyryldy. Jobaǵa 14 pen 34 jas aralyǵyndaǵy jumyssyz jastar qatysty. Olarǵa arnaıy kıim úlgisi jáne qajetti qural-jabdyqtar berildi. Eńbek jasaqtary aınalany kógaldandyrýǵa, qala, aýdan, aýyl mańdaryn, kóshelerin tazartýǵa, sporttyq keshender men ózen-kól jaǵalaýlaryn qalpyna keltirýge, saıabaqtar men qurylys alańdaryn tazartýǵa atsalysady. Osy baǵyttaǵy jumystar maýsym aıynan bastaý alyp qyrkúıek aıyna deıin atqarylady.
Baǵdarlamaǵa Abaı oblysynan – 1100, Aqmola oblysynan – 4156, Aqtóbe oblysynan – 1520, Almaty oblysynan – 1000, Atyraý oblysynan – 1000, Batys Qazaqstan oblysynan – 1475, Jetisý oblysynan – 635, Qaraǵandy oblysynan – 4822, Qostanaı oblysynan – 1708, Qyzylorda oblysynan – 1200, Mańǵystaý oblysynan – 2660, Pavlodar oblysynan – 1924, Soltústik Qazaqstan oblysynan – 755, Túrkistan oblysynan – 1500, Ulytaý oblysynan – 598, Shyǵys Qazaqstan oblysynan – 2000, Astana qalasynan – 4200, Almaty qalasynan – 2100, Shymkent qalasynan – 1313, Jambyl oblysynan 1620 jas qatysty.
– Olardyń jalaqysy qansha boldy? «Jasyl el» sarbazdary qandaı aksııalarǵa qatysyp, belsendi jumys istedi?
– Mınıstrlik 2023 jyly «Jastar eńbek jasaqtaryn qurý, uıymdastyrý, qamtamasyz etý, sondaı-aq olardyń qyzmetine monıtorıng júrgizý qaǵıdalaryn» bekitti. Sol qaǵıdalaryna sáıkes qazirgi tańda jastar eńbek jasaqtary Jastar resýrstyq ortalyqtarynyń bazasynda qurylady. Bıyl jastar eńbek jasaqtaryn uıymdastyrýǵa jergilikti bıýdjetten 3 659,9 mln teńge bólindi. Osy oraıda tal-terekterdi kútý men kógaldandyrý, eldi mekenderdi abattandyrý jáne qurylys jumystary sekildi baǵyttardaǵy qyzmetterdi atqarǵan jastardyń ortasha jalaqysy – 90 myń teńgeni qurady.
Jastar eńbek jasaqtaryn jumysqa ornalastyrý múmkindikteri jáne olardyń qyzmeti týraly aqparat BAQ-ta jáne jastar resýrstyq ortalyqtarynyń akkaýnttarynda turaqty túrde ornalastyrylyp otyrdy. Arnaıy qujattary men ótinishteri negizinde jumysqa ornalasty.
Bıyl Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń bastamasymen «Taza Qazaqstan» aksııasy jalǵasyp jatyr. Mundaǵy basty maqsat – qorshaǵan orta men turǵyndar úshin qolaıly jaǵdaılardy qamtamasyz etý, azamattyq jaýapkershilikti arttyrý, ekologııalyq sana men ekologııalyq mádenıetti qalyptastyrý jáne nyǵaıtý maqsatynda qurylǵan qoǵamdyq ıgilikke uqyptylyqpen qaraý qaǵıdattaryn qalyptastyrý. Atalǵan respýblıkalyq deńgeıdegi ekologııalyq aksııaǵa «Jasyl el» jasaǵy da súbeli úlesin qosty. Bul jobanyń aıasyn keńeıtip, ony ártúrli áleýmettik mártebedegi jastar úshin qoljetimdi jáne qyzyqty etti. Osylaısha, maýsym kezinde óńirlerde jastar eńbek jasaqtarynyń jaýyngerleri qatysýymen ekologııalyq kvestter men oıyndar jáne jalpyulttyq ekoplogıng ótkizildi.
Máselen, «Jasyl el» jobasy Qosshy jastarynyń jazǵy demalysyn tıimdi ótkizýge múmkindik berdi. Olar joǵaryda atap ótken jumystardan bólek, qoǵamdyq ómirge aralasý úshin túrli ekologııalyq aksııalar men chellendjder, trenıngter sııaqty qyzyqty is-sharalarǵa qatysty. Sol is-sharalardyń birinde Jastar resýrstyq ortalyǵynyń volonterleri men «Jasyl el» eńbek jasaǵynyń qatysýshylary qalalyq ardagerler alqasynyń aqsaqaldarymen júzdesti. Kezdesýde otbasy qundylyqtaryn nasıhattaý, óskeleń urpaq arasynda ulttyq salt-dástúrlerdiń keńinen taralýyna yqpal etý, jastardy eńbekkerlikke baýlý, qalamyzdyń patrıottary bolýǵa shaqyrý tóńireginde oı qozǵalyp, qazynaly qarttarymyz jastarǵa aqyl-keńesterin aıtty. Bıyl jazda Qosshy jáne Taıtóbe mektepterindegi 14 jastan asqan seksen bala 80 myń teńge jalaqy aldy.
– Jalpy, jumys barysynda elimizde qansha qoqys qaldyǵy shyǵaryldy? Qansha jasyl jelek egildi?
– Jumys kezeńinde jastar eńbek jasaqtary 100 tonnadan asa qoqys shyǵaryp, 330,3 myń jasyl jelek otyrǵyzdy. Bastysy jastar «Eńbek etseń erinbeı, toıady qarnyń tilenbeı» degen fılosofııany naqty iste túsindi dep sanaımyn.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken –
Zeıin ERǴALI,
«Egemen Qazaqstan»