Alaıaqtardan aıla artylar emes. Qazir halyqtyń bári ınternette otyratynyn, jasyń da, jasamysyń da ýaqytynyń kóbin telefonǵa shuqshııýmen ótkizetinin biletin ákkiler ınternet alaıaqtyqtyń qulaq estip, kóz kórmegen nebir túrin oılap taýyp jatyr. Búgingi jurttyń zań jaǵynan ǵana emes, medıa saýattylyǵynyń da taıazdyǵy – olar úshin izdegenge suraǵan.
Osyǵan oraı prokýratýra men ishki ister qyzmetkerleri jańbyrdan keıin kóbeıgen sańyraýqulaqtaı birinen soń biri paıda bolyp jatqan alaıaqtyqtyń qıturqy áreketteri jaıynda halyqty úzdiksiz qulaǵdar etip keledi. Taıaý kúnderi Oral qalalyq prokýratýrasy da túrli alaıaqtyq shemalar arqyly turǵyndardyń qarajaty men jeke derekterin ıemdený áreketteriniń kóbeıgeni jaıynda kezekti eskertýin jasady.
Prokýratýranyń málimetinshe, qazirgi tańda eń kóp taraǵan qylmystyń biri – «telefon alaıaqtary». Olar ózderin bankterdiń, quqyq qorǵaý organdarynyń nemese basqa uıymdardyń qyzmetkerimiz dep tanystyryp, túrli syltaýmen telefon soǵyp, adamdardyń jeke málimetterin, bank kartalarynyń derektemelerin berýdi nemese «qaýipsiz» shotqa aqsha aýdarýdy talap etedi.
«Keıingi kezderi elimizde ınternet arqyly jasalatyn alaıaqtyq faktileri de jıilep ketti. Bul jalǵan ınternet-dúkender, fıshıngtik saıttar bolýy múmkin. Olar ınternet qoldanýshydan ártúrli syltaýmen bank kartasynyń derekteri nemese shottardyń qupııa sózderin ıemdenip, odan ári ózderiniń qylmystyq áreketin júzege asyrady» deıdi prokýratýra habarlamasynda.
Qazirgi tańda jıi taraǵan alaıaqtyq áreketteriniń taǵy biri áleýmettik jeliler men messendjerlerdegi akkaýnttardy buzý arqyly jasalady. Sol arqyly dostarynyń nemese týystarynyń atynan kórsetilgen shottarǵa shuǵyl aqsha aýdarýdy suraıdy. Sondaı-aq, jalǵan utystar men lotereıalar oınatý arqyly jasalatyn alaıaqtyq qylmystary da qoǵamda dendep tur. Munda qylmyskerler azamattardy joq utystar týraly habardar qylyp, ony alý úshin ártúrli «salyqtar» men «alymdardy» tóleýdi talap etedi.
Prokýratýra qyzmetkerleri alaıaqtyqtan qorǵaný úshin eshkimge jeke derekter men bank kartasynyń málimetterin bermeýdi, bankterdiń nemese memlekettik organdardyń qyzmetkerleri mundaı aqparatty eshqashan telefon nemese ınternet arqyly suramaıtynyn eskertedi.
«Aqparat kózderin tekserińiz. Eger sizge aqsha aýdarýdy suraıtyn qońyraý nemese habarlama kelse, nusqaýlardy oryndaýǵa asyqpańyz. Tekserilgen kontaktilerdi paıdalanyp, osy mekemege nemese adamǵa ózińiz habarlasyńyz. Kúdikti siltemelerge kirmeńiz jáne belgisiz saıttardaǵy derekterdi engizbeńiz. Alaıaqtar qupııa aqparatty alý úshin klondyq saıttardy jıi paıdalanady» delingen habarlamada.
Sonymen qatar, áleýmettik jeliler men messendjerlerde sóıleskende abaı bolýdy, dosyńyzdan nemese týysqanyńyzdan kúdikti habarlama alǵan jaǵdaıda, aldymen onyń ózine telefon arqyly nemese basqa jolmen habarlasyp, kelgen habarlamanyń ras-ótirigin anyqtap alý kerek ekenin eskertedi.
Osyndaı aldyn alý sharalary men eskertýlerge qaramastan, ákki alaıaqtardan zardap shekkenderdiń sany azaıýdyń ornyna, kóbeıip jatyr. Atap aıtqanda, jyl basynan beri Batys Qazaqstan oblysynyń ózinde 23 alaıaq ustalyp, sottalǵan. Mysaly, Oral qalalyq soty dropper bolyp jumys istegen, ıaǵnı alaıaqtyq jolymen alynǵan qarajatty qolma-qol aqshaǵa aınaldyrǵan E. esimdi azamatqa qatysty úkim shyǵardy. Sot otyrysynda sottalýshy óz kinásin moıyndamaı, qarajattyń zańsyz jolmen kelgenin bilmedim dep ózin aqtaýǵa tyrysqan. Alaıda memlekettik aıyptaýshy onyń kinásin dáleldeıtin bultartpas dálelderdi alǵa tartyp, sottyń aıyptaý úkimin shyǵarýyna yqpal etti.
Nátıjesinde, dropper Qylmystyq kodekstiń 28-baby 5-bóligi jáne 190-baby 3-bóliginiń 1,4-tarmaqtarymen kózdelgen qylmysty jasaǵany úshin kináli dep tanylyp, 4 jyl 6 aı merzimge bas bostandyǵynan aıyrý jazasy taǵaıyndaldy.
Quqyq qorǵaý organdary shynaıy ómirde jáne ınternette jasalatyn kez kelgen alaıaqtyq áreketterden saqtanýdyń eń tıimdi joly – quqyqtyq jáne medıa saýattylyq ekenin eskertedi. Alaıaqtar qatary kúnnen-kúnge kóbeıip jatyr. Bárin birdeı quryqtap, qolǵa túsirý múmkin emes. Sondyqtan eń aldymen quqyqtyq saýatty arttyryp, kez kelgen aqparatty aldyn ala tekserip alý artyqtyq etpeıdi.