О́ńirdiń sý qoımalary kóktemgi tasqynǵa tótep bergenimen, joıqyn sý biraz nysannyń qabaǵyn jyryp, qabyrǵasyn setinetip ketken. Mamandardyń aıtýynsha, búginde qaı nysannyń da gıdrotehnıkalyq qurylǵylary tozyńqy jaǵdaıda tur. Qazir barlyq sý qoımalarynyń mańaıynda josparly jóndeý, sý tasqynynyń saldaryn joıý jumystary júrip jatyr. Al kelesi jyldan bastap eń mańyzdy degen úsh nysandy túbegeıli qaıta jańǵyrtý kózdelip otyr.
Bul jóninde Sý resýrstary jáne ırrıgasııa mınıstrligi men oblys ákimdigi birlesip jasaǵan keshendi jospar bar. «Qostanaı sý sharýashylyǵy» mekemesiniń basshysy Dáýren Ábdiqamıtovtyń aıtýynsha, sol josparǵa sáıkes 2025-2026 jyldary Joǵarǵy Tobyl sý qoımasy, 2026-2027 jyldary Qaratomar, 2027-2028 jyldary Amangeldi sý torabynda kúrdeli jóndeý jyldary júrgiziledi.
Jalpy, óńirde aldy osydan 50-60 jyl buryn salynǵan, sońǵysynyń óziniń iske qosylǵanyna shırek ǵasyrdan asyp ketken alty sý qoımasy bar. Búginde bári qalypty jumys istep turǵanymen, eshqaısy buǵan deıin birde-bir durys jóndeý kórgen joq. Bul sý qoımalarynyń qazirgi jaǵdaıy qanaǵattanarlyq dep baǵalaǵan. Alaıda mamandar nysandardyń jaǵdaıy syn kótermeıtinin, tipti, keıbiri tótenshe jaǵdaıdyń aldynda turǵanyn aıtyp alańdap otyr.
Máselen, kóktemgi sý tasqyny kezinde Qostanaıdyń irgesindegi Amangeldi sý toraby arqyly 2 mlrd tekshe metrge jýyq sý ótken. Bul – buryn-sońdy bolmaǵan rekordtyq kórsetkish.
«Biz sońǵy 60 jyldyń ishinde birinshi ret bóget qulaqtaryn túgeldeı kóterip ashyp tastadyq. Eger qulaq qarysyp, ashylmaı qalǵanda nemese tattanyp, shirı bastaǵan temir bekitpeni buzyp ketkende jaǵdaı ýshyǵyp ketetin edi. Gıdrotehnıkalyq qurylǵynyń birinshi qulaǵy ǵana kúrdeli jóndeýden ótken. Onyń ózine kóp ýaqyt ótti. Qalǵandary iske qosylǵaly aýystyrylǵan joq. Uzaq jyl paıdalanylǵandyqtan, keıbir bólikteri jaramsyz jaǵdaıǵa jetti. Bul sý toraby 5-6 jyl buryn qaıta jańǵyrtylýǵa tıis edi. Biraq áli kúnge deıin sol qalpy tur. Bıylǵy joıqyn sý tasqyny bizge nysandy qaıta jóndeýden ótkizý kerek ekenin kórsetip berdi. Jaman aıtpaı jaqsy joq, eger mundaı tabıǵı apat ekinshi ret qaıtalanatyn bolsa, onyń arty ne bolatynyna esh kepildik bere almaımyn», deıdi Amangeldi sý qoımasy óndiristik ýchaskesiniń bastyǵy Berik Qarsaqbaev.
Atalǵan nysannyń alyp qaqpa tárizdi temir qulaǵyn ashyp-jaýyp turatyn tıekke jalǵanǵan qalyń symnyń syrtqy qabaty da ár jerinen jarylyp arsha-arsha bolyp ketken. Bul elektr symy úzilse, tıek te isten shyǵady. Aıaq astynan mol sý kelip qalǵanda, bógettiń sý jiberetin qulaǵy ashylmaı qalýy múmkin.
«Bul tıekke toq jetkizetin sym úzileıin dep tur, kez kelgen ýaqytta isten shyǵyp qalýy ábden múmkin. Syrtqy qabatyna zaqym kelgen. Kabel ár jerinen jarylyp, tottanyp jatyr. Sondyqtan muny da jedel túrde aýystyrý kerek. Áıtpese, apatty jaǵdaıǵa tap bolýymyz ábden múmkin», deıdi «Qazsý sharýashylyǵy» RMK Qostanaı fılıalynyń bas energetıgi Meıram Orazalın.
Degenmen mamandar kóktemgi sý tasqyny óńirdegi alty sý qoımasyna aıtarlyqtaı úlken zııan keltirgen joq dep otyr. Mysaly, Amangeldi sý torabynyń erneý betondarynyń bári qazirshe qanaǵattanarlyq jaǵdaıda tur.
«Qazir kóktemgi tasqyn kezinde túbin sý shaıyp ketken tirek qabyrǵalardy tas aralas qummen qaıta bekitip, nyǵaıtyp jatyrmyz. Odan keıin qabyrǵalardyń jaqtaýlaryna beton quıamyz. Muny da kóktemde sý shaıyp ketken. Jalpy, kóktemgi sý tasqyny keltirgen zalaldy joıý úshin óńirdegi sý qoımalarynyń bárine 700 mln teńge qarjy bólindi. Al kelesi jyldan bastap kezeń-kezeńimen kúrdeli jóndeý jumystaryn qolǵa alýdy kózdep otyrmyz. Eń birinshi kezekte Joǵarǵy Tobyl sý qoımasy qaıta jańǵyrtylady. Árıne, kóp qarjy kerek. Máselen, bir ǵana Joǵarǵy Tobyl qoımasyn bastan-aıaq qalpyna keltirýge shamamen 4,8 mıllıard teńge qajet dep jobalap otyrmyz. Bir jyldan beri Qostanaı sý qoımalarynda kópfaktorly zertteý júrgizilip jatyr. Bul jumys keler jyly aıaqtalady. Sonyń negizinde strategııalyq nysandardyń naqty jaǵdaıy, jumys aýqymy belgili bolady», deıdi Dáýren Ábdiqamıtov.
О́ńirdegi keıbir sý qoımalarynyń túbine qalyń laı tunyp, taıyz tarta bastaǵan. Alaıda mamandar kóktemgi sý tasqyny kezinde asty-ústine shyqqan Qaratomar, Joǵarǵy Tobyl tárizdi iri sý qoımalarynyń tabany tazaryp, 83 paıyzǵa deıin sý jınalǵanyn aıtyp otyr.
Qostanaı oblysy