Astanada Qazaqstan men Malaızııanyń bilim salasyndaǵy yntymaqtastyǵy talqylanyp, jetekshi ýnıversıtetterdiń qatysýymen arnaıy kórme uıymdastyryldy. Jıyn qonaqtary oqýǵa túsý úderisi, shákirtaqy men grant alý múmkindikteri týraly surastyryp, oqý baǵdarlamalarymen tanysty. Budan bólek, eki el arasyndaǵy vızalyq rásimder, ómir súrý shyǵyndary, mansaptyq múmkindikter jaıynda aýqymdy semınar ótti.
El egemendigin alǵashqylardyń qatarynda moıyndap, ózara yntymaqtastyq ornatýǵa nıet tanytqan memlekettiń biri – Malaızııa. Eki el arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynastyń negizi 1992 jyldyń 16 naýryzynda qalanǵan. Sol sebepti de, Batys pen Shyǵysta saıası-ekonomıkalyq jáne áleýmettik-mádenı qarym-qatynasty teń ustap kele jatqan elimiz úshin Malaızııa Shyǵys Azııadaǵy senimdi seriktesterdiń biri. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev: «Qazaqstan men Malaızııa arasynda ejelden kele jatqan dostyq baılanys bar. Biz kóptegen mańyzdy salalardaǵy ózara is-qımylymyz ben yntymaqtastyǵymyzdy ilgeriletý úshin qosymsha kúsh salýǵa daıynbyz», degen edi. «Education Malaysia Global Services» (EMGS) kompanııasynyń sońǵy statıstıkasyna súıensek, bıyl Malaızııaǵa oqýǵa túsken stýdentter sany boıynsha elimiz alǵashqy 10 memlekettiń qataryna engen.
– Qazaqstanda malaızııalyq kapıtaldyń qatysýymen 48 kompanııa jumys isteıdi. Jalpy somasy 410 mıllıon dollardan asatyn 17 birlesken ınvestısııalyq joba júzege asyp jatyr. Malaızııa joǵary sapaly bilimimen, kópmádenıetti ortasymen, qoljetimdi oqý jáne ómir súrý shyǵyndarynyń arzandyǵymen halyqaralyq stýdentter úshin tıimdi memleket retinde tanymal. Bıyl bizdiń joǵary oqý oryndarymyzǵa Astana, Almaty, Shymkent, Qaraǵandy, Atyraý, Petropavl, Taraz, Aqtóbe qalalarynan myńdaǵan stýdent tústi. Olar bıznes jáne ákimshilik, óner, ınjenerııa, pedagogıka, jýrnalıstıka syndy mamandyqtardy tańdaǵan. Buǵan deıin eki myńǵa jýyq Qazaqstan stýdenti Malaızııada joǵary bilim aldy, – dedi Malaızııanyń Qazaqstandaǵy elshisi Mohda Adlı Bın Abdýlla.
Bilim kórmesinde Malaızııanyń alty jetekshi ýnıversıteti tanystyryldy. Atap aıtsaq, «Malaya» ýnıversıteti (UM) – «QS World University Rankings» reıtınginde 60-orynda tur. Bul oqý ordasy joǵary bilikti oqytýshylarymen jáne ǵylymı zertteýler salasyndaǵy jetistikterimen tanymal. Al «Universiti Putra Malaysia» (UPM) – «QS World University Rankings» reıtınginde 148-orynda, sondaı-aq «5-Star Plus» mártebesine ıe. Atalǵan joǵary oqý orny aýyl sharýashylyǵy, ınjenerııa jáne menedjment salasyndaǵy baǵdarlamalarymen, sonymen qatar ǵylymı belsendiligi hám halyqaralyq seriktestikterimen erekshelenedi. Sol sekildi «Asia Pacific University» – IT jáne mýltımedıa salasyna baǵyttalǵan tanymal bilim ordasy. Odan bólek, «SEGi University» bıznes, sıfrlyq bilim, óner sekildi kópsalaly baǵdarlamalardy usynsa, «INTEC Education College» sheteldik ýnıversıtetterge daıyndyq baǵdarlamalaryn tanystyrdy. Al «QS World University Rankings» reıtınginde 265-orynda turǵan «UCSI University» bıznes, medısına jáne ınjenerııa salasyna mamandanǵan oqý ordasy.
– Bilim salasyndaǵy ekijaqty yntymaqtastyqty damytý úshin Malaızııanyń Joǵary bilim mınıstrligi qos dıplom baǵdarlamasyn usynady. Iаǵnı stýdentter bizdiń ýnıversıtetterde oqyp júrip-aq Ulybrıtanııa, Aýstralııa nemese AQSh-tyń oqý ordalarynda da bilimderin shyńdaıdy. Bul bilim alýshylarǵa halyqaralyq deńgeıdegi dıplom alýǵa jáne olardyń mansaptyq múmkindigin keńeıtýge úlken múmkindik beredi, – deıdi «EMGS» kompanııasynyń marketıng jónindegi dırektory Lıýıs Tang.
– Malaızııa shet memleketten kelgen stýdentterge joǵary sapaly bilim berip, barynsha qolaıly jaǵdaı jasap otyr. Biz bul baǵyttaǵy jumystardy jalǵastyryp, eki el arasyndaǵy yntymaqtastyqty nyǵaıtamyz degen senimdemiz. Jastardyń bul eldi tańdaýyna negizinen ómir súrý sapasy áser etedi. Naqtyraq aıtsaq, jatyn oryn, azyq-túlik, kólik baılanysy stýdentter úshin qarjylaı tıimdi, oqý aqysy da qymbat emes. Bas shaharymyz Kýala-Lýmpýrdan Almatyǵa tikeleı reıster «AirAsia» arqyly aptasyna tórt ret oryndalady, bul bilim alýshylardyń otbasymen baılanysta bolýyna óte yńǵaıly. Sondaı-aq Kýala-Lýmpýr qalasy «QS Best Student» nusqasy boıynsha Ońtústik-Shyǵys Azııadaǵy eń qoljetimdi shahar dep tanyldy. 2023 jylǵy jahandyq beıbitshilik ındeksine sáıkes, Malaızııa álemdegi qaýipsiz memleketterdiń arasynda 19-shy orynda tur. Iаǵnı ata-analardyń alańdaýyna esh sebep joq. Odan bólek, Malaızııa óziniń qonaqjaı jáne alýan túrli qaýymdastyǵymen tanymal, – dedi Mohda Adlı bın Abdýlla.
Bilim kórmesin uıymdastyrýshylar – «Education Malaysia Global Services» (EMGS) jáne «Malaysia International Education Centre» (MIEC) kompanııalary. «EMGS» Malaızııanyń Joǵary bilim mınıstrliginiń basqarýymen qurylǵan uıym. Atalǵan kompanııa eldi halyqaralyq bilim berý ortalyǵy retinde damytýmen aınalysady jáne sheteldik stýdentterdiń vıza alý úderisin júzege asyrady. Al «MIEC» kompanııasy jetekshi ýnıversıtetterge stýdentterdi tartyp, aqparattyq qoldaý kórsetýge mamandanǵan.
– Malaızııadaǵy joǵary oqý oryndaryna bir aı buryn qyzyǵyp, zertteı bastadym. Oǵan deıin Eýropa memleketterindegi ýnıversıtetterdi qarastyrǵam. Biraq salystyra kele, «Universiti Putra Malaysia» atty oqý ordasyna toqtaldym. О́ıtkeni bul bilim oshaǵy halyqaralyq bıznes salasyna mamandanǵan. Meniń de izdegenim sol edi. Budan bólek, ol jaqtyń ómir salty qolaıly. Musylman halqy bolǵandyqtan báribir bizge jaqyn. Oqý baǵasy da salystyrmaly túrde óte arzan. Eń bastysy, Malaızııada oqıtyn stýdentter sol eldiń dıplomymen qosa Ulybrıtanııa nemese Aýstralııa, Jańa Zelandııa, Fransııa, Shveısarııanyń dıplomyn da alyp shyǵady. Osylaısha, qos dıplom júıesi arqyly bir oqpen eki qoıan atýǵa bolady, – deıdi Imanjúsip Qutpanuly atyndaǵy orta mekteptiń bıylǵy túlegi Ońdasyn Nurıslam.