Jýyrda Saýda jáne ıntegrasııa mınıstrligi eldegi azyq-túlik ónimderin óndiretin kompanııalar arasynda birqatar saýal týyndatqan málimetterdi jarııa etti. Atalǵan mınıstrlik elimizdiń shekaralas aımaqtaryndaǵy saýda oryndary sóresiniń 70-90%-y otandyq azyq-túlikterden maıysyp tur dep málimdedi. Aqıqatynda solaı ma? Mekeme jarııalaǵan kórsetkishter naqty jaǵdaımen sáıkese me?
Shekaralas aımaqtardaǵy saýdany damytý, otandyq óndirýshilerdi qoldaý jáne ishki naryqty ımporttyq dempıngten qorǵaý máselelerine arnalǵan jıyn qorytyndysy negizinde Úkimet saıtynda ár aımaqtaǵy ımporttyq azyq-túliktiń saýda jelilerindegi úlesi týraly aqparat jarııalandy. Alaıda elimizdegi azyq-túlik ónimderin óndiretin qaýymdastyqtar bul málimetterge jedel ún qatyp, azyq-túlik pen qaıta óńdeý salasyndaǵy ımport jónindegi derekter óte mańyzdy ekenin, alaıda jarııalanǵan aqparattyń kúmán týdyryp otyrǵanyn jetkizdi.
Mınıstrlik shekaralas aımaqtardaǵy saýda naryǵynda otandyq ónimder úlesi keı kategorııalarda 80%-ǵa deıin, tipti odan da asatynyn aıtady. Aqtóbe oblysyndaǵy saýda sórelerinde otandyq súttiń úlesi – 83%, shujyq ónimderi – 78%, sary maı – 67%, taýyq eti – 60%. Mekeme málimetine sensek, Batys Qazaqstan oblysynda shujyq ónimderiniń 71%-yn, kúnbaǵys maıynyń 51%-yn, sary maıdyń 71%-yn, taýyq etiniń 90%-yn otandyq óndirýshiler qamtamasyz etedi. Aqmola oblysynda sút ónimderi men bıdaı unynyń úlesi 70%-dan joǵary, taýyq eti 100%, shujyq ónimi 60% otandyq óndirýshilerden kórinedi. Qostanaıda ózimizdiń sút ónimderi – 91%, Pavlodarda 63% bolsa, eki óńirde de taýyq etiniń úlesi 80%-dy quraıdy. Sondaı-aq Pavlodarda satylatyn shujyq ónimderiniń 73%-y otandyq ónimderden turatyny aıtylǵan.
Alaıda 2023 jyl qorytyndysyndaǵy resmı statıstıka elimizdiń bir jyl ishinde ımporttaǵan azyq-túlik kólemi eksporttalǵannan eki ese kóp bolǵanyn dáıektedi. Sonda 2024 jyldyń ortasyna qaraı bári kerisinshe bolyp ketkeni qalaı? Azyq-túlik óndirýshileri Saýda jáne ıntegrasııa mınıstri Arman Shaqqalıevke resmı hat joldap, shekaralas aımaqtardaǵy ımport úlesin zertteý kezinde qandaı ádister qoldanylǵanyn túsindirýdi suraǵan bolatyn.
Saýda jáne ıntegrasııa mınıstrliginiń sala ókilderiniń saýalyna bergen jaýabyna qarasaq, «derekterdi mınıstrliktiń aýmaqtyq bólimshelerdegi qyzmetkerleri kózben sholyp baqylaý arqyly alǵan ári ótinishke sáıkes fotomaterıaldarmen rastalǵan».
«Qazaqstan sút odaǵynyń» dırektory Vladımır Kojevnıkovtiń aıtýynsha, mınıstrlik óte jaǵymdy derekter beredi, soǵan qaramastan «nege otandyq óndirýshilerdiń óndiristik qýaty tek jartylaı paıdalanylyp otyr?» degen saýal ózektiligin joımaıdy.
«Sol sebepti, resmı baǵalaý jasamas buryn, jaı ǵana kózben qarap emes, baıypty zertteý júrgizý mańyzdy. Úkimet bolsa saýda sórelerindegi ımporttyq, otandyq ónimderdiń úlesine qatysty oń qorytyndy jarııalap jatyr», deıdi.
Onyń pikirin «Qazaqstan qus ósirýshiler odaǵynyń» basshysy Rýslan Sháripov te qýattaıdy.
«Mysaly, mınıstrlik derekterinde Aqmola oblysynda otandyq óndiristegi taýyq etiniń úlesi 100%-dy quraıdy, al bizdiń málimetimizshe, naryqta AQSh-ta óndirilgen taýyq san etteri bar. Sonymen qatar Qytaıda óndirilgen úırek etiniń fılesi de keńinen satylyp jatyr, Qytaı qus tumaýyna baılanysty jabyq bolǵandyqtan, ol kontrabandalyq jolmen ákelingen dep topshylaımyz. Biz bul máseleni Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginde kóterdik. Sondaı-aq 2024 jyldyń qazan aıynyń sońyna deıin reseılik jumyrtqany ákelýge tyıym salynǵany týraly memorandým bar, biraq qolymyzdaǵy derekter Oralda reseılik óndirýshilerdiń jumyrtqalardyń saýdasy júrip turǵanyn aıǵaqtaıdy. Bul satylymdar Saýda mınıstrliginiń esebinde kórsetilmegen, sondyqtan olar obektıvti dep sanalmaıdy», deıdi Qus ósirýshiler odaǵynyń basshysy.
«Qazaqstannyń maı-tońmaı odaǵy» qaýymdastyǵynyń prezıdenti Konstantın Nevzorov ta mınıstrliktiń baǵalaýlary men eldegi azyq-túlik sórelerindegi naqty jaǵdaıdyń sáıkespeıtinine nazar aýdarýdy suraıdy.
«Biz áli saýda jelilerinde otandyq jáne ımporttyq ónimderdiń araqatynasyna qatysty táýelsiz zertteýler júrgizgen joqpyz, biraq kez kelgen qaladaǵy, ásirese shekara mańyndaǵy aımaqtardaǵy dúkenge kirip kórý jetkilikti – barlyq sanatta ımporttyq azyq-túlik otandyq ónimderden kóp», deıdi Konstantın Nevzorov.
Iship-jem taýarlaryn shyǵaryp otyrǵan azyq-túlik qaýymdastyqtary statıstıkalyq jaǵdaıdy túsindire otyryp, óndirýshiler naryqtyń ımporttyq azyq-túlik ónimderimen toltyrylǵanyn aıtady. Sapasy tómen, arzan sheteldik azyq-túlik keńinen, kedergisiz satylyp jatyr. Sórelerde syqıyp turǵan ımporttyq taýarlar árdaıym durys tekseriledi dep aıtý da qıyn. Bul óz kezeginde halyq densaýlyǵyna tikeleı qaýip tóndirmek.
Salalyq odaq basshylary usynylǵan derekter kem degende qaıta tekseriledi dep úmittenedi. Olardyń pikirinshe, másele naqty sandardyń tym joǵary kórsetilýinde emes, bul derekter elimiz óz azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etip jatyr degen jalǵan tujyrymdy qalyptastyryp jiberse, sol qıyn.
ALMATY