Bas prokýratýranyń málimetine súıensek, bıylǵy 9 aıdyń kórsetkishi boıynsha kámeletke tolmaǵandar arasyndaǵy qylmys deńgeıi 4,1 paıyzǵa kóbeıgen. El halqynyń jartysyna jýyǵy jastar ekenin eskersek, bul – óte alańdatarlyq ahýal. Osy oraıda respýblıkalyq «Jas ulan» biryńǵaı balalar men jasóspirimder uıymynyń atqarýshy dırektory Aqnur Turdalıevamen áńgimelesken edik.
– Qazir qoǵamda jastar, ásirese jasóspirimder arasynda ozbyrlyq, qatygezdik, agressııa basym. Olardy tárbıeleýde qandaı dúnıelerdi eksheýimiz kerek?
– Jastar arasyndaǵy mundaı ótkir máseleler bizdiń eldi ǵana emes, jalpy álem jurtshylyǵyn alańdatady. Oǵan sebep kóp. Máselen, medıa, tanymal serıaldar men basqa da formalar esebinen agressııanyń nasıhattalýy ár elde óz deńgeıinde qatygezdikti órshitip otyr. Sondyqtan óskeleń urpaq týraly aýqymdy zertteýler júrgiziledi.
Menińshe, balalardy jáne jasóspirimderdi tárbıeleý barysynda qoǵamnyń jáne ýaqyttyń talaptaryna saı keletin birtutas tárbıe tásilin engizý qajet. Bul júıe memleket bekitken pedagogıkalyq ádis-tásilder men otbasy ınstıtýtyn qamtyp, ulttyq qundylyqtar men zamanaýı bilim berý ádisterin úılestirý arqyly sanaly, jan-jaqty damyǵan tulǵa qalyptastyrýǵa baǵyttalýy kerek. Sondaı-aq otbasy ınstıtýtyna belgili bir tujyrymdama negizinde naqty talaptar qoıyp, ata-analardyń balalardy tárbıeleýdegi rólin kúsheıtý qajet. Birtutas tárbıe júıesi qoǵamda yntymaqtastyq pen jaýapkershilikti arttyrýǵa, urpaqtar arasyndaǵy sabaqtastyqty qamtamasyz etýge yqpal etedi.
«Jas ulan» uıymy qoǵamdaǵy ózekti máselelerdi sheshý baǵytynda tárbıeniń ulttyq jáne ınnovasııalyq qyrlaryn biriktire otyryp, balalar men jasóspirimderge jan-jaqty qoldaý kórsetip keledi. Uıymnyń negizgi maqsatynyń biri – jastardy áleýmettik jáne kásibı turǵyda demeý, olardyń qoǵamǵa paıdaly bolýyna jaǵdaı jasaý. Bul baǵytta biz ártúrli trenıngter, semınarlar jáne motıvasııalyq kezdesýler uıymdastyramyz. Sondaı-aq jastarǵa óz áleýetterin ashýǵa kómektesetin jobalardy júzege asyramyz.
– Naqtylaı tússek...
– Qazirgi tańda jeti baǵyt – ıntellektýaldyq damý («Zerde»), patrıotızm jáne azamattyq belsendilik («Otan»), rýhanı damý («Rýhanııat»), quqyqtyq saýat («Jeti jarǵy»), ekologııalyq jaýapkershilik («Ekoálem»), densaýlyq jáne fızıkalyq damý («Salaýat»), kásibı damý jáne áleýmettik jaýapkershilik («Eńbek») negizinde ár balanyń múmkindigi barynsha ashylýyna zeıin qoıyp kelemiz. Iаǵnı uıym birtutas tárbıe júıesin júzege asyrý arqyly uıym jas urpaqty jan-jaqty damytýdy maqsat etedi.
Máselen, kıberbýllıng jáne qatygezdikpen kúres baǵytynda 2019-2020 jyldary biz «True or False» jáne «ReStart» sekildi jobalardy júzege asyrdyq. Bul jobalar aıasynda kıberbýllıng jáne ınternet táýeldiliginiń aldyn alý boıynsha oqytýlar men trenıngter ótkizildi.
– Uıym jasóspirimderdi eńbekke, bilimge baýlýda qandaı úles qosyp keledi?
– Jasóspirimderdi eńbekke baýlý men bilim berý baǵytynda birneshe joba men bastamany júzege asyrdyq. Máselen, «Eńbek» baǵyty aıasynda jastardyń kásibı daǵdylaryn damytýǵa, áleýmettik jaýapkershilikti arttyrýǵa arnalǵan arnaıy baǵdarlamalar bar. Sonymen qatar uıym jastar arasynda volonterlik qyzmetti nasıhattap, balalardy mektep volonterligin damytýǵa tartady. Ásirese balalarǵa qoǵamǵa paıdaly is-sharalar men áleýmettik jobalarǵa qatysý arqyly eńbekke baýlýdy kózdeıdi.
2015 jyldan bastap «JasUlanTeam» eriktiler shtaby jumys isteıdi, onyń qatysýshylary áleýmettik, is-sharalyq, sporttyq volonterlikke belsendi qatysady. Balalar men jasóspirimder arasynda ekologııalyq mádenıetti sińirý maqsatynda «Birgemiz: Taza Alem», «Kieli Tabigat», «EcoAlem» sııaqty iri ulttyq jobalardy sheshý iske asyrdy.
Ulttyq qundylyqtardy sińirý baǵytynda «О́rkendeý» jobasy júzege asyrylyp keledi. Bul bastama balalardy, ata-analardy jáne pedagogterdi bir ortaǵa biriktire otyryp, ulttyq otbasylyq qundylyqtardy saqtaýǵa jáne jańǵyrtýǵa baǵyttalǵan. Joba aıasynda «Ata mektebi», «Áje mektebi», «Áke mektebi» syndy ártúrli mektep jumys isteıdi. Maqsat – ulttyq dástúrler men tárbıelik elementterdi jastarǵa jetkizý.
– Prezıdent aıtqan jastar saıasatyna qatysty pikirińiz qandaı? Qazirgi el jastary osy údeden shyǵyp otyr ma?
– Jastar – kez kelgen qoǵamnyń bolashaǵy, olardyń belsendiligi men ıdeıalary eldiń damýyna úlken áser etedi. Prezıdenttiń jastarǵa artyp otyrǵan úmiti men qoldaýy olardyń áleýetin tolyq ashýǵa, qoǵamda óz oryndaryn tabýǵa úlken múmkindik beredi. El jastary – bilimdi, talantty, jańa bastamalarǵa ashyq dep aıta alamyn. Memleket basshysy basymdyq bergen kreatıvti ekonomıkadaǵy jastardyń úlesin arttyrýǵa basa nazar aýdarý kerek. Mysaly, kovorkıngter, stýdııalar, zerthanalar, mentorlyq baǵdarlamalar, sheberlik sabaqtary qajet. Sonymen qatar azamattardy halyqaralyq jobalarǵa tartý, sheteldik mamandarmen tájirıbe almasý, álemdik deńgeıdegi jarystar men forýmdarǵa qatysý múmkindigin berý mańyzdy. Bul jastardyń óz múmkindikterin halyqaralyq deńgeıde synap kórýine, jańa ıdeıalarmen shabyt alýyna yqpal etedi.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken –
Zeıin ERǴALI,
«Egemen Qazaqstan»