Kómirdiń jyldaǵy jyry

Kómir endi tasyla bastady

Qaraǵandydaǵy arnaıy kómir satý núktelerinde qor jetkilikti. Biraq Aqtoǵaı aýdanyndaǵy kómir satatyn eki úlken bazaǵa endi jetkizile bastady. О́ıtkeni joly jańa jóndeý kórgendikten, 30-40 tonnaly júk kólikterine júrýge ruqsat joq. Tipti jaqynda olar 2 mln teńgege jýyq aıyppul arqalaǵan. Keıin­nen aqtoǵaılyqtardy qysqy otynmen qam­tamasyz etip otyrǵan eki birdeı bazanyń teh­nıkalaryna shekteýli mólsherden asyrmaı kómir tasýǵa ruqsat berilgen.

– Qysqy otyn Qaraǵandydan eki birdeı kómir núktesine az-azdap tasyldy. Aýdan múlde kómirsiz qaldy degen jańsaq áńgime. Aýdan basyndaǵy bes kásipker ózderiniń júk kólikterimen tasyp, satty. Biraq kómir tapshylyǵy bolǵany ras. О́ıtkeni eki iri kómir tasymaldaýshy kásipker endi-endi kiristi. Apta basynda Qaraǵandynyń satý núktelerinen «Muńaıtpasov» kómir bazasyna 60-70 tonna kómir jetkizildi. Endi kúnige «KamAZ» júk kólikteri qysqy otyndy osyndaı mólsherde ákelip, satyp jatyr. Al «Keńasý» qoımasyndaǵylar «Shubarkólkómir» AQ-nyń óz basynan tası bastady. Olar kúnine 100-110 tonna kómir ákeledi. Biz óz tarapymyzdan kómir tasıtyn kásipkerlerge, jol alys bolǵandyqtan, kezeksiz tıep alýdy uıymdastyryp otyrmyz. Baǵany da byltyrǵydan ósirmeı, kelissóz júrgizip jatyrmyz, – deıdi aýdan ákiminiń orynbasary Ardager Qapashev.

Aýyl turǵyndary alypsatarlarǵa ókpeli

Taǵy bir másele, sóz basynda aıta ket­kenimizdeı, aspandaǵan baǵaǵa el-jurt­tyń bazynasy bar. Aqtoǵaı aýyly­nyń aq­saqaly Bolat Tileýbergenov jurt otyn­dy sharyqtaǵan baǵaǵa amaldyń joq­tyǵynan alady deıdi.

– Alypsatarlar 27-28 myńnan satyp jatyr bazalarynan. Jyldaǵy baǵa – osy. Naýqan kelgen saıyn aıtar «ánimiz» bul. Kóbine Qaraǵandydan tasymaldaıdy. 250 shaqyrymnan baǵany eki ese qymbattatyp ákelý eldi aıamaý degen sóz ǵoı. Jaraıdy, Aqtoǵaıdyń basyndaǵylar alady. Biraq shalǵaı aýyldan kelip áketetinder tehnıkalaryna taǵy shyǵyndanady. Olardyń da baǵasy arzan emes. Osy bir tasymaldaý máselesin sheship, baǵany rettese jón bolar edi, – deıdi Bolat aqsaqal.

Rasymen aýyldaǵy aǵaıynnyń qal­tasyn del­daldar qaǵyp tur. Shalǵaıda jat­qan el shynymen qysqy otynǵa qolyn qalaı jetkizsin? Qysta qaltyramas úshin amaldyń joǵynan alady.

– Kúnine Qaraǵandydan 40 tonna kómir áketemiz. Jasyratyny joq, keıde 2-3 kún kútip qalamyz. Kómir kelmeı qalatyn kezder bolady. Eń bastysy, kómirdiń sapasyna el rıza. 27 myńnan satyp jatyrmyz. Halyq qymbat deıdi. Bizdi de túsiný kerek. Bir «KamAZ-ǵa» kelip-ketýine qajet dızel otynyna 70-80 myń jumsaımyz. Buryn bir júk kóligine 35 tonna tıeıtinbiz. Qazir 20 tonna aparamyz. Túnimen turamyz. Eki «KamAZ» júk kóligim bar. Qys boıy, kóktemge deıin tasımyz. Bizdiki de beınetti eńbek, – deıdi «Muńaıtpasov» kómir qoımasynyń basshysy Erlan Nurtazın.

Jergilikti ákimdik baǵany áli de qymbattatamyz degen tasymaldaýshy kásip­kerlerge baryp, byltyrǵy baǵadan kótermeýge ýaǵdalasqan kórinedi. Al alystaǵy Aıyrtas, Qýsaq aýylyna Balqashtan kómir tıegen «KamAZ-dar» baryp, sol baǵaǵa túsirip beripti. Shet aýdanynyń temirjol stansasyndaǵy eldi mekender qyzýy qatty Shubarkól kómiriniń tonnasyn 20-21 myń teńgeden alyp jatyr.

– Biz jylda osy kómirdi alamyz. 15-20 tonna túsiremiz. Qyzýy jaqsy. Keıingi óndirilgen kómir bolǵandyqtan, sapasyna rızamyz. 2 500-3 000 teńgege «Gaz-53» kóligimen jetkizip beredi. Iri kómir kóp. Negizi jol boıynda turǵan bizder úshin baǵasy qymbattaý. Baǵasyn túsirse jaqsy bolar edi. Arqada alty aı qys jatady. El úzdiksiz pesh jaǵyp shyǵady. Halyqty da oılaý kerek qoı, – deıdi Jaryq aýylynyń turǵyny Gaýhar Esenbekova.

«Shubarkól» rekordy

Qazir pesh jaǵatyn jurt «Shubar­kóldiń» kómirine ábden úırengen. Qyzýy kúshti ári sapaly. Halyqtyń deni alatyn kómir – osy. О́tken qazan aıynda «Shubarkól kómir» AQ kenshileri rekordtyq kórsetkishke qol jetkizdi. Olar qazan aıynyń aýysymyna 472 vagon kómir jóneltken. Bul joǵary nátıje – ujymnyń úılesimdi jumysynyń jemisi.

«Shubarkól kómir» AQ – elimizdiń 30 paıyzyn kómirmen qamtamasyz etip otyrǵan óndiris orny. Olardyń mundaı mejege jetýiniń taǵy bir sebebi tehnıka parkin únemi jańartyp otyr­ǵan­dyǵynda. Munymen qosa, kompanııany «Transkom», «Qazaqstan temir joly» AQ qoldap, vagondardyń ýaqtyly berilýin qamtamasyz etedi. Qazir kompanııa qarqyndy jumys istep tur. Kómirdi óz kóligimen alyp ketý qosyny demalyssyz, táýlik boıy qyzmet etedi. Bul jerde kómirdiń bir tonnasynyń baǵasy – 8 790 teńge.

– Kómirdi alyp ketý ornynda kómir qory jetkilikti. Biz jaýapty kásiporyn retin­de tutynýshylar aldyndaǵy minde­ti­mizdi oryndaýda qoldan kelgenniń barlyǵyn jasap jatyrmyz, – deıdi «Shubarkól kómir» AQ bas ınjeneri – operasııalyq dırektory Saıat Ábjanov.

О́tken jyly kásiporyn 13,8 mln tonnadan astam kómir óndirgen. Bıylǵy meje – 14,4 mln tonna. Kompanııa únemi damýǵa, jańarýǵa umtylady. Investısııalyq baǵdarlama aıasynda qural-jabdyqtar jyl saıyn jańartylady. Sońǵy 5 jylda 44 túrli tehnıka satyp alyndy. Negizgi jumys jabdyǵy – ekskavator­lar, onyń ishinde japondyq «Hitachi» fırmasynyń ónimdiligi joǵary gıdravlıkalyq úlgileri men reseılik EKG ekskavatorlary bar. Taý massasy men kómirdi júk kóterimdiligi 60-tan 220 tonnaǵa deıingi «Caterpillar», «Hitachi» avtosamosvaldary tasymaldaıdy. Joldardy daıyndap, tıeýge býldozerler, greıderler, júk tıegishter qoldanylady.

Qara otyn qory jetkilikti

Jylyna 150 myń tonna kómir óndiretin «Rapıd» shahtasynda da jumys qyzý. Bul kómirdiń túri basqalardikindeı emes, jeras­ty ádisimen óndiriledi. Sáıkesinshe, baǵasy da joǵary. Atap aıtsaq, bir tonna­synyń baǵasy 24 myń teńgeden bastalady. Soǵan qaramastan kúnine 15 júk kóligi tıelip, jetkizilip jatyr. Bul ásirese aptalyq peshterge tıimdi kórinedi.

Aımaq turǵyndaryn qara otynmen qamtamasyz etýge arnalǵan 740 myń tonnadan astam kómir qory bar. Búginde oblys­ta 55 satý núktesindegi saýda qyzý. Onyń 41-i temirjol tuıyǵynda, al 14-i qoıma­dan satylyp jatyr. Satý núkte­le­rinde jumys shtattyq tártippen uıymdas­ty­ryl­ǵan. Bul iske jaýapty mamandar kómir qorynyń jetkilikti ekenin aıtady.

– Qazir qorda 39 myń tonna kómir bar. Onyń 17 myń tonnasy – Qaraǵandy qalasynda. О́ńirdi kómirmen qamtamasyz etýde eshqandaı másele týyndap jat­qan joq. Shubarkól kómiriniń tonnasy orta eseppen 19 myń teńgeden. Máse­len, Prıshahtınskidegi satý núkte­sin­degi baǵa – 14 750 teńge. Aıta keteıik, kómir baǵasynyń ózgerýine tasymaldaý núkteleriniń qashyqtyǵy da áser etedi. Mysaly, Nura, Aqtoǵaı aýdandaryna vagon-vagon kómir tasıtyn temirjol tuıy­ǵy joq, – deıdi ónerkásip jáne ındýs­trııa­lyq-ınnovasııalyq damý basqarmasy basshy­synyń orynbasary Aqdıdar Rymbek.

Qaraǵandy oblysy