Klımattyń ózgerisi álemdi alańdatady

Qazir álemdi qatty alań­datyp otyrǵan ózekti problemanyń biri – klımat ózgerýi. Osy jaǵdaıdy ońtaıly sheshý baǵytynda 2030 jylǵa deıingi Birikken Ulttar Uıymynyń ornyqty damý maq­sa­tyna qol jetkizý týraly baıan­damasy jasalǵan. Onyń negizgi mindeti – kedeılik pen teńsizdikti joıý, qorshaǵan ortany qorǵaý jáne álem halqynyń ál-aýqatyn qam­ta­masyz etý.

Baıandamanyń qorytyndysy bo­ıynsha 2023 jyly bizdiń res­­pýb­lıka 100 memleket ishi­nen 71,6 ball jınap, 166 el ara­syn­da 66-orynǵa ıe boldy. Bul 2022 jylmen (71,1 ball) sa­lys­tyrǵanda jaqsarǵanyn kórsetedi.

Budan basqa, «Jasyl damý» AQ ázirlegen Transparentti­lik boıynsha eki jyldyq esebi úzdik shyqty. Bul parnıktik gazdar kózderinen antropogendik shyǵaryndylar jáne sińir­gish­terdiń sińirilýi týraly BTR1 negizgi bóliginiń Ulttyq baıandamasy sanalady.

Semınardyń ashylýyna Eko­logııa jáne tabıǵı resýrs­tar vıse-mınıstri Mansur Oshýrbaev, elimizdegi BUU Damý baǵdarlamasy Klımattyq saıasat jónindegi sarapshysy Gúlmıra Serǵazına, «Jasyl damý» AQ basshylary qatysyp, oıla­ryn ortaǵa saldy. Jıynǵa «Jasyl damý» AQ Parnıktik gazdar­dy túgendeý departamentiniń dırektory Aıman Esekına mode­ratorlyq etti.

Bul is-shara «Birikken Ult­tar Uıymynyń Klımattyń ózgerýi tý­­raly negizdemelik konvensııasy (BUU KО́NK) sheńberin­de birinshi eki jyldyq baıandama jáne birik­ken toǵyzynshy ulttyq habarlama jáne Qazaqstan Respýblıkasy transparenttilik máseleleri jó­nindegi ekinshi eki jyldyq baıan­dama» jobasy aıasyndaǵy BUU Damý baǵdarlamasy men «Ja­syl damý» AQ ázirlegen BUU KО́NK-nyń hatshylyǵyna QR trans­parenttilik máseleleri jónindegi alǵashqy eki jyl­dyq baıandamany (Biennial Trans­parency report – BTR1) usy­ný qorytyndysy boıynsha uıymdas­tyryldy.

BTR1 – parnıktik gazdardy ult­tyq túgendeý jáne ulttyq deń­­geıde aıqyndalatyn úlesti oryn­dalýy týraly mindetti aqpa­rat­ty qamtıdy. Ony daıyndaý­dy «Jasyl damý» AQ iske asyra­dy. Ulttyq túgendeý 2030 jyl­ǵa qaraı parnıktik gazdar shyǵa­ryn­dylaryn 15 paıyzǵa azaıtý jó­nindegi mindettemeni, son­daı-aq Parıj kelisimi sheń­be­rinde 2060 jylǵa qaraı kó­mir­tegi beıtaraptyǵyna qol jet­kizý jónindegi mindettemeni qa­daǵalaýǵa negiz bolady.

Aıta keteıik, parnıktik gaz­dyń effektisine yqpal etetin shyǵaryndylar 36-72 paıyz sý býy, 9-26 paıyz kómirqyshqyl gazy, 4-9 paıyz metan jáne 3-7 paıyz ozon. Tabıǵı úderister ná­tıjesinde paıda bolatyn par­nıktik shyǵaryndylarǵa ozon, azot protoksıdi, metan, kómir­qyshqyl gazy jáne sý býy jatady. Antropogendik qospalar qo­sylǵannan keıin ǵalamdyq jylyný men klımattyń ózgerýi oryn alyp, onyń ótkizý qabileti artyp, tabıǵı tepe-teńdik buzylady.

Semınar barysynda mu­naı-gaz salasy men kólik kire­tin ener­getıkalyq sektor; óner­kásiptik úderister jáne ónimderdi paıdalaný; aýyl sharýashylyǵy; orman sharýashylyǵy jáne basqa da jer paıdalaný túrleri men qaldyqtar sektory boıynsha parnıktik gazdar shyǵaryndylarynyń esep­teýleri talqylandy.