Startaptar serpilisi

«TapQan»

Qurylys, taý-ken isi nemese júk ta­symaldaý sııaqty salalarda aýyr teh­nıkanyń róli zor. Ekska­vator, júk tıegish, býldozer, kran syndy mashınalarsyz mundaı jumystardy atqarý óte qıyn. Alaıda qajetti tehnıkany tez tabý – ońaı sharýa emes. Ony jalǵa alý kezinde ýaqtyly jetkizilýi, sapaly jumys isteýi, operatordyń bi­likti bolýy sekildi kóptegen másele týyndaıdy. «TapQan» platformasy osy máseleni sheshýge arnalǵan.

Bul startaptyń negizin qalaý­shy Beıbarys Dúısenniń negizgi mamandyǵy – ınjener-mehanık. Ol Qy­taıda bilim alyp, keıin Qa­zaq-Brı­tan ýnıversıtetin bitirgen. Dıp­lom alǵan soń taý-ken­ óner­ká­sibinde jumys istep, ­sol salada teh­nıkany jalǵa alý men jalǵa berý isinde birqatar máselege tap bolǵan.

«Kóbine aýyr tehnıkanyń ózi isten shyǵyp qalady. Bir eks­ka­va­tordyń, býldozerdiń nemese tıe­gishtiń kesirinen búkil brıgada ne­mese tipti búkil óndiris toqtap qa­lýy múmkin. Mundaı jaǵdaıda jyldam balama tehnıka tabý qa­jet. Biraq ony izdeý kóp ýaqyt ala­dy. Kópshilik ınternetten habar­landyrý qarap, qońyraý shalyp, tólem sharttaryn kelisedi. Alaıda bul ádis árdaıym senimdi bola bermeıdi. Onyń ústine tapsy­rys berý­shi jabdyqty durys tań­damaıtyn jaǵ­daılar da kezdesedi. My­saly, ekskavator kerek kezde qa­telesip býldozer shaqy­rady. Osy­nyń saldarynan bári qarjylaı shyǵyndalady», deıdi ol.

Osylaısha, Beıbarys Dúısen bul máseleni jan-jaqty zerttep, «TapQan» platformasyn qu­rý týraly sheshimge keledi. Ol osy oıdy iske asyrý maqsa­tyn­da jasandy ıntellekt mamany Eset Júsipovpen tize qosqan. Sóı­tip, komanda qurylyp, jańa teh­nologııalyq sheshimdi jasap shy­ǵara­dy.

«Bul – arnaıy tehnıkany jal­ǵa alýǵa arnalǵan platforma. Mun­da tehnıka izdeýshi men tehnıka ıesi bir-birin ońaı taba alady. Plat­forma eki tarap úshin de yń­ǵaıly júıe qalyptastyrǵan. Jalǵa alýshylar úshin «TapQan» qajetti tehnıkany jaqyn jerden tańdap, onyń jaramdylyǵyn tek­serip, operatordyń biliktiligine ke­pildik beredi. Al tehnıka ıe­le­rine platforma senimdi klıentter taýyp, turaqty tapsyrys alýǵa kómektesedi. Taǵy bir ar­tyqshylyǵy – jasandy ıntellekt júıesi. Platforma paı­da­lanýshynyń suranysyn taldap, oǵan qajetti tehnıkany naq­tylaıdy. Bul qate tapsyrys­tardy azaıtyp, shyǵyndardy qys­qartady. Sondaı-aq «TapQan» tólem kepildigin usynady. Keıde tapsyrys berýshi aqshany onlaın aýdarǵysy keledi, al tehnıka ıesi qolma-qol alýdy qa­laı­dy. Bul máseleni platforma óz moınyna alyp, tólemdi yń­ǵaı­ly túrde uıymdastyrady. Eger tapsyrys berýshi tólemdi ke­shiktirse, «TapQan» merdigerge qa­ra­jatty ózi aýdarady. Menińshe, ár startaptyń armany – áýeli jergilikti naryqty jaýlaý, sodan keıin búkil álemge tanylý. Bizdiń mundaı maqsatymyz bar. Áýeli Almaty naryǵynda oryn alýdy josparlap otyrmyz, sodan keıin basqa aımaqtarǵa shyǵamyz. Sodan soń TMD, Eýropa, AQSh naryǵyna shyǵamyz», deıdi joba jetekshisi.

Naryqta «TapQan»-ǵa janama báse­kelester joq emes, biraq olardyń kópshiligi «OLX» sekildi ha­barlandyrý saıttary ǵana. Olar tek tapsyrys berýshi men oryn­daýshyny baılanystyrady, al «TapQan» tehnıkanyń sapa­syna, jetkizilýine, tólem kepil­digi­ne jaýap beretin senimdi orta qa­lyptastyrǵan.

«OES»

Keıingi jyldary álem jappaı qashyqtan jumys isteýge kósh­ti. Jumys, sabaq, jınalys­tar, suhbattar, tipti emtıhandar da onlaın ótetin boldy. Munyń kúngeı jaǵymen qatar, kóleńkeli tusy da barshylyq. Ásirese bi­lim salasynda. О́ıtkeni stýdent testileý kezinde kómekshi baǵ­dar­la­many paıdalanýy múmkin nemese onyń ornyna basqa adam tap­syrýy ábden kádik. Álbette, mundaı jaǵdaılar qoǵamǵa zııanyn tıgizedi. Sondyqtan búkil álemde proktorıng júıeleri, ıaǵnı onlaın emtıhandardy baqylaıtyn tehnologııalar damı bastady. Bul júıe – stýdenttiń jeke basyn ras­taýǵa, basqa baǵdarlamalardy qol­danbaýyn qadaǵalaýǵa, qosymsha qurylǵylardy anyqtaýǵa taptyrmaıtyn qural.

Elimizde «OES» startaby dál osy máselege she­shim usyndy. Atal­­ǵan jo­banyń negizin qalaýshy – Abaı Etekbaev. Ol 2015 jyldan beri IT sala­synda jumys is­teıdi. 2019 jyly «OES» prok­to­rıng júıe­sin qu­rý­dy qol­ǵa aldy. Báse­­ke­­lesterdi zert­tep, olar­dyń myq­ty jáne ál­siz tustaryn tal­­dady. Biraq bul kez­­de ıdeıa áli shıki edi.

«Bir kúni klıent­te­rimizdiń biri proktorıng júıesin qa­jet ete­tinin aıtty. Osy­laısha, biz alǵashqy nusqany ázirlep, tapsyrys berýshige usyndyq. Basynda baǵdarlama bet-álpetti tanymaıtyn, tek veb-kamera, ekran jáne dybysty jazyp alatyn qarapaıym júıe boldy. Biraq eń bastysy – júıe jumys istedi. 2020 jyly pandemııa bastalǵanda, ýnıversıtetter jappaı onlaın oqytýǵa kóshti. Osy kezde proktorıng júıelerine suranys kúrt artty. Biz naryqqa qoljetimdi ári senimdi ónim usynǵanymyzdyń arqasynda, birneshe oqý oryndarymen kelisimshart jasastyq», deıdi joba avtory.

Proktorıng naryǵynda «OES», «Oqylyq.kz» jáne «Platonus» sııaqty úsh negizgi kompanııa bar. Kóptegen ýnıversıtet «OES»-ti tańdaıdy. Sebebi bul júıe jasandy ıntellektini, «somputer vision» jáne basqa modýlderdi paıdalanyp, emtıhan kezinde paıdalanýshynyń kamerasyn, mıkrofonyn jáne ekranyn tolyǵymen basqarady. Emtıhan alýshy osy derekterge qarap, stýdenttiń emtıhandy qanshalyqty adal tapsyrǵanyn túsinedi. Reglamentti saqtaı almaǵany týraly reıtıng te turady. Eger stýdent óreskel buzýshylyqtar jasasa, testileý joıylýy múmkin. Qazirgi tańda «OES» proktorıng júıesiniń tórtinshi nusqasy qoldanysta, al besinshi nusqa ázirlenip jatyr. Bul ónim 100% elimizde jasalǵan.

«OES kómegimen 1 mıllıonǵa jýyq emtıhan ótkizildi. Rekor­dy­myz – bir ýaqytta 10 myń sessııa­ny ót­kizgenimiz. Sonymen qatar biz­diń taǵy bir ónim – «OES» vebı­nar júıesi týraly aıta keteıin. Onyń kómegi arqyly stýdent­ter­­men onlaın sabaqtar men ke­lissózder júrgizýge bolady. Júıe­ge bir mezgilde 2000 adam qosyla alady. Jobany kórshiles elder – О́zbekstan, Ázerbaıjan, Armenııa jáne Qyrǵyzstanǵa deıin keńeıtý josparda bar. Ázir­ge biz áleýetti naryq retinde TMD elderin qarastyramyz. Emtı­han­dar­dyń ádil ótýi óte mańyzdy. So­nyń arqasynda laýazymdy qyz­metke alaıaqtyqpen synaqtan ótken kezdeısoq adam emes, na­ǵyz bilikti maman ornalasaty­ny­na kepildik bere alamyz. Bu­ǵan qosa, bul tehnologııa sybaılas jemqorlyqtyń aldyn alady. Naqtyraq aıtsaq, «OES» turǵanda muǵalim oqýshynyń baǵasyn kótermelep qoıa almaıdy. Sondyqtan qazir proktorıng júıeleri óte mańyzdy ról atqarady», deıdi Abaı Etekbaev. 

«Bizdin.ai»

Sońǵy onjyldyqta kom­pıýterdiń kórý tehnologııa­sy qarqyndy damyp, jańa múm­kindikterge jol ashty. Qazir smart-kameralar obekti­lerdi erkin tanı alady, sonyń ar­qa­synda avtonomdy kólikterde, «aqyl­dy úı» ekojúıesinde, jalpy qaýipsizdik júıelerinde keńi­nen qoldanylady. Al «Bizdin.ai» startaby jasandy ıntellekt negizinde kompıýterlik kórýdi jetildirip, ony tek nysandardy anyqtaýǵa ǵana emes, kórgenin túsinýge úıretti. Bul júıe kameraǵa túsken oqıǵalardy taldap, qajet bolǵan jaǵdaıda tıisti organdarǵa habar beredi. Mysaly, mektep dálizinde oqý­shylar tóbelesip qalsa, jasandy ıntellekt oqıǵanyń mańyz­dylyǵyn túsinip, avtomatty túrde ákimshilikke habarlama jibere alady.

Startaptyń negizin qa­laý­­shy ári bas dırektory – Aıbek Nurtazaev. Onyń aıtýynsha, kompanııanyń basty maqsaty – álemdi adam sııaqty kóre alatyn «kózi bar» JI agentterin jasaý.

«Bizdiń JI modeli bar kamera nysandardy tanyp qana qoımaı, ne bolyp jatqanyn túsinedi. Sonymen qatar bizdiń neıron jelimiz ózi kórgen úderisterdi sıpattaıdy. Bul tehnologııany ár adam óz qajetine beıimdeı alady. Mysaly, mektep dırektory bolsańyz, mektep aýmaǵyndaǵy kameralarǵa qarapaıym adam tilinde tapsyrma bere alasyz. «Eger urys-keris, qorlaý nemese temeki shegý oqıǵalaryn kórseńiz, bul týraly maǵan dereý habarlańyz» deısiz. Kamera mundaı jaǵdaıdy anyqtaǵan boıda ákimshilikke avtomatty túrde habarlama jiberedi. Al eger mýzeıde gıd qyzmetin atqarý qajet bolsa, neı­ron jeli kamera arqyly obektini tanyp, onyń tarıhyn aıtyp beredi. Týrıs­ter smartfon kamerasyn belgili bir ǵımaratqa baǵyttasa, júıe sol jer týraly aqparat usynady. Odan bólek, sýpermar­kette kamerany taýarlar sóresine baǵyttap, tek vegetarıandyq nemese halal ónimderdi tabýdy suraýǵa bolady. Júıe sol mezette-aq qajetti taýar­lardy kórsetip beredi. Keremet emes pe?», deıdi Aıbek Nurtazaev.

Qazirgi tańda kompanııa Narxoz ýnıversıtetimen qanatqaqty jobany iske qosyp jatyr. Bul júıe ata-analarǵa balasynyń mektepke nemese ýnıversıtetke aman-esen jetkeni týraly habarlama jiberedi. Sonymen qatar neıron jeli stýdenttiń nemese oqýshynyń kóńil kúıin taldap, onyń birneshe kún boıy sharshańqy ıakı kóńilsiz ekenin baıqasa, psıhologke habar beredi. Sondaı-aq «Bizdin.ai» tehnologııasy zaǵıp jandarǵa arnalǵan arnaıy kózildirik ja­saýǵa da qoldanylady.

Osy kúni «Bizdin.ai» Gonkong, Sıngapýr, Fılıppın jáne Malaı­zııada qanatqaqty jobalardy iske asyryp jatyr. Odan bólek, AQSh naryǵyna ený jumystaryn bas­tap ketti.

Aıbek Nurtazaevtyń aıtýyn­sha, jasandy ıntellekt naqty ómirdegi máselelerdi sheshýi kerek. Qazirgi álem derekterge negiz­delgen, al joǵary sapaly derek­ter­men úıretilgen algorıtmder naqty sheshimder qabyldaýǵa qa­biletti. «Bizdin.ai» mindeti de sol – JI-ge qorshaǵan ortany tú­sine otyryp, adam sııaqty kórýdi úıretý. Bul tehnologııa qyl­mys­tar men apattardyń aldyn alýǵa, ǵylymı zertteýlerge jáne kóp­tegen mańyzdy jumysqa aıtarlyqtaı kómektese alady.