Aıbyndy armııa – táýelsizdigimizdiń berik qorǵany

Elordamyzdyń bas alańynda, aıbyny asqaq, sáýleti kórkem, tuǵyry bıik «Qazaq eli» monýmentiniń aldynda ótken is-sharaǵa Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev, elimizge memlekettik saparmen kelgen Vetnam Kommýnıstik partııasy Ortalyq komıtetiniń Bas hatshysy To Lam qurmetti qonaq retinde qatysty. Sonymen qatar soǵys jáne tyl ardagerleri, dıplomatııalyq korpýs pen halyqaralyq uıymdardyń ókilderi, depýtattar men qoǵam qaıratkerleri, elimizdiń ár aımaǵynan kelgen delegattar, ardagerler uıymdarynyń ókilderi, áskerı-patrıottyq klýbtardyń jas sarbazdary, qala turǵyndary – jalpy sany 5 myńnan asa adam jınaldy.

Aıryqsha atap keter jaıt, qonaqtardyń arasynda surapyl soǵysqa qatysqan, búginde árqaısysy keminde ǵasyr jasaǵan ardagerler de boldy. Olar – astanalyq Yrzaǵul Baıkeshev, Almatydan kelgen Vladımır Belozıorov, Qosshy qalasynan Nurqasym Ájitaev, qostanaılyq Qasymhan Aldabergenov, óskemendik Qurmat Rahımov pen Qaraǵandy qalasynan kelgen Grıgorıı Stepenko. Sonymen qatar jıynǵa Halyq qaharmandary Muhtar Altynbaev, Sát Toqpaqbaev, Baqytjan Ertaev, Qaırat Úmbetov, Azamat Jumadilov, áıgili ǵaryshkerler Toqtar Áýbákirov, Talǵat Musabaev, Aıdyn Aıymbetov, batyrlardyń urpaqtary – Saǵadat Nurmaǵambetovtiń qyzy Aısulý Nurmaǵambetova, Ivan Panfılovtyń nemeresi Alýa Baıqadamova qatysty.

Sherýdiń basynda ádettegishe Qorǵanys mınıstri, general-polkovnık Rýslan Jaqsylyqov alańǵa jınalǵan áskerı qyzmetshilerdi Otan qorǵaýshy kúnimen quttyqtaǵan soń, Joǵarǵy Bas Qolbasshy Qasym-Jomart Toqaevqa áskerı qurylymdar paradqa daıyn ekenin baıandady.

Kópshilik aldynda sóz alǵan Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev Jeńis kúni – halqymyzdyń jaýyn­gerlik rýhynyń sımvoly ekenin, bul soǵys adam­zat úshin óte qıyn synaq bolyp, kóptegen elge, sonyń ishinde Qazaq eline de aýyr tıgenin aıtty.

– Uly Jeńis – tarıhymyzdyń ajyramas bóligi jáne kúlli álem úshin úlken sabaq. Biz osy aqı­qat­­ty árdaıym este saqtaýymyz kerek. Zulmat kezeńdi bastan ótkergen maıdangerler qazir orta­myzda otyr. Qurmetti ardagerler, barsha ha­­lyqtyń atynan sizderge shyn júrekten alǵys aıtamyn! Aǵa býynnyń óshpes erligi – urpaqqa ulaǵat. Otanshyldyǵy men janqııarlyǵy – úlgi-ónege. Biz Uly Otan soǵysynyń ardagerlerin eshqashan umytpaımyz! Barshańyzǵa bas ıemiz! Halqymyz Uly Jeńiske ólsheýsiz úles qosty, – dedi ol.

Memleket basshysy bizdiń elimizden maıdanǵa 1 mıllıon 200 myńnan asa adam attanyp, olar­dyń teń jartysy erlikpen qaza taýyp, keler urpaq­tyń jarqyn ári beıbit keleshegi úshin óz ómirin qurbandyqqa shalǵanyn atap ótti.

– Dańqty ul-qyzdarymyz erliktiń ozyq úlgi­sin kórsetti. Qazaqtyń jaýjúrek ult ekenin pash etti. 500-den asa jaýyngerimiz Keńes Odaǵynyń batyry atandy. Talǵat Bıgeldınov, Sergeı Lýganskıı, Saǵadat Nurmaǵambetov, Ivan Panfılov, Baýyrjan Momyshuly, Núrken Ábdirov, Málik Ǵabdýllın, Sabyr Rahımov, Mánshúk Mámetova, Álııa Moldaǵulova, Raqymjan Qoshqarbaev, Hıýaz Dospanova jáne basqa da kóptegen qaharmanymyz óshpes iz qaldyrdy, – dedi Q.Toqaev.

Sondaı-aq ol tyl eńbekkerleri soǵys jyldary jankeshtilik pen tabandylyq tanytqanyna da arnaıy toqtaldy. Elimizden maıdanǵa 1,5 myń vagon kıim-keshek pen azyq-túlik jiberilgenin, júz­degen kásiporyn bizdiń elge kóshirilip, kóp­tegen jańa óndiris salynǵanyn, olar óte qysqa merzim ishinde maıdanǵa qajet ónimder shyǵara bastaǵanyn baıandady. Jurtymyz judyryqtaı jumylyp, kúni-túni jumys istep, qarý-jaraq pen oq-dári daıyndap, áskerı kıim tikkenin, soǵystaǵy on oqtyń toǵyzy Qazaqstanda jasalǵanyn, er­júrek ba­tyrlarymyzdy jadymyzda máńgi saq­taý, olar­­dyń erligi men eńbegin jas urpaq bilip ósýi mańyzdy ekenin aıtty.

– Biz Jeńistiń 80 jyldyǵyn atap ótýge basa nazar aýdardyq, elimiz boıynsha myńdaǵan mańyzdy, aýqymy keń is-shara ótkizilip jatyr. 500-ge jýyq kóshege Qazaqstan qaharmandarynyń esimi beriletin boldy. Elimizde qazaqstandyq maıdangerlerge arnalǵan «Batyrlarǵa taǵzym» atty sherý ótedi. Adamzat tarıhyndaǵy eń surapyl soǵysqa qatysýshylardyń urpaǵy atalarynyń sýretterin kóshelermen alyp júredi. Búgingideı jahandyq saıasatqa agressııa men qatygezdiktiń jegiqurty dendep engen kezeńde soǵystyń qasiretin elimizdiń barsha azamatyna túsindirý asa mańyzdy. Aqıqatty tanymaı beıbitshiliktiń qadirin bilý múmkin emes, – dedi Prezıdent.

Sonymen qatar Qasym-Jomart Toqaev soǵystyń tarıhı aqıqatyn, Jeńistiń mán-maǵy­na­syn qasaqana burmalaýǵa jol berýge bolmaıtynyn eske saldy. Onyń aıtýynsha, qazirgi qubylmaly zamanda elimiz úshin eń basty maqsat – ult múddesin qorǵaý. Syrtqy saıasatymyz osy maqsatty qamtamasyz etý úshin júrgizilip jatyr.

– Qazaq halqy – beıbit halyq. «Janym – arymnyń sadaǵasy» degen ór namysty, aıbarly el. Jur­tymyzdyń erlik dástúri ǵasyrlar boıy urpaqtan-urpaqqa mıras bolyp keledi. Altyn Orda, Qazaq handyǵy kezindegi bahadúr babalarymyz keń-baıtaq jerimizdi qorǵap, keıingi býynǵa amanat etti. Olardyń búgingi izbasarlary qazaqtyń memlekettiligin qas qaqpaı kúzetip tur. Aıbyndy armııa – táýelsizdigimizdiń qorǵany. Sarbazdarymyz eldiń beıbit ómirin, tutastyǵy men tynyshtyǵyn qorǵaýda. Qarýly kúshterimiz álemdegi turaqtylyq pen kelisimdi saqtaýǵa úles qosyp keledi. Jaýyngerlerimiz Birikken Ulttar Uıymynyń bitimgerlik mıssııasyna oıdaǵydaı qatysýda. Bul – búkil álemdegi Qazaqstan armııa­syna degen zor senim. Elimizdiń qorǵanys qabi­letin arttyrý – asa mańyzdy mindet. Biz Qarýly kúsh­teri­mizdi jańǵyrta bastadyq, armııamyzdy kú­sheı­tý úshin naqty jumys júrgizip jatyrmyz. Osy óte mańyzdy másele boıynsha Parlament zań q­abyl­dady. Memleket áskerı qyzmetshilerge, arnaý­ly me­kemeler men azamattyq qorǵanys sala­sy­nyń qyz­metkerlerine árdaıym qoldaý kórsetedi, – dedi ol.

Armııamyzdyń kúsh-qýaty jaýyngerlik rýh pen temirdeı tártipke tikeleı baılanysty ekenine toqtalǵan Prezıdent áskerı qyzmetshilerdiń minsiz qyzmetinsiz elde qaýipsizdik pen tynyshtyq bolmaıtynyn, ozyq oıly ult retinde zań men tártipti bárinen bıik qoıyp, ár azamattyń bo­ıynda Otanǵa degen adaldyq pen ádildik bolýǵa tıis ekenin jetkizdi.

– El qorǵaý – abyroıly mindet jáne zor jaýap­kershilik. Bul – ár azamattyń perzenttik pa­ryzy. Sizdermen birge barsha azamatymyz Ádi­letti, Qýatty, Qaýipsiz jáne Taza Qazaqstandy quryp jatyr. Osy tarıhı jumysymyz tabysty bol­­syn! Rýhymyz myqty, memlekettiligimiz máńgi bolsyn! Kók Týymyz bıikte jelbiresin! – dedi Memleket basshysy.

Prezıdenttiń jalyndy sózinen keıin kópshilik taǵatsyzdana kútken áskerı parad bastaldy. Buǵan deıin habarlanǵandaı, sherýge Qarýly kúshteri quramynda jáne basqa da qurylymdarda qyzmet etetin 4 myńnan asa adam, 200-den asa áskerı qarý-jaraq pen tehnıka, 66 áskerı avıasııa ushaǵy men tikushaǵy qatysty.

Qarýly Kúshter Qurlyq áskerleriniń Bas qolbasshysy, general-maıor Mereke Kóshekbaev­tyń basqarýymen ótken sherýde eń aldymen Memlekettik kúzet qyzmetiniń toby Memlekettik tý men Jeńis týyn alańǵa alyp shyqty. Aıta ketsek, bul tý – osydan 80 jyl buryn áıgili otandasymyz Raqymjan Qoshqarbaev pen onyń maıdandasy Grıgorıı Býlatov Reıhstag ǵımaratyna alǵashqy bolyp tikken týdyń resmı kóshirmesi. Onyń betinde «2-dárejeli Kýtýzov ordeniniń ıegeri 150-atqyshtar dıvızııasy» degen sózder bar. Bul dıvızııa soǵys bastalǵanda Qostanaıda jasaqtalyp, maıdanǵa attanǵan 151-brıgadanyń negizinde qurylǵan.

Áskerı parad ádettegideı eń aldymen tarıhı bólimnen bastaldy. Alańǵa «Shpagın» jáne «Maksım» pýlemetterin súıretken sarbazdar kóshti bastap shyǵyp, olardyń artynan qazaqtyń batyr qyzdary Mánshúk Mámetova, Hıýaz Dospanova, Álııa Moldaǵulovanyń erlikterin eske salatyn áskerı sap boı kórsetti. Sonymen qatar Qurlyq áskerleri bas qolbasshysy basqarmasy ofıserleriniń, Áýe qorǵanysy kúshteri bas qolbasshysy basqarmasynyń, Áskerı-teńiz kúshteriniń, Arnaıy operasııalar kúshteriniń, Desanttyq-shabýyldaý áskerleriniń, Teńiz jaıaý áskeriniń, Qarýly Kúshter Áskerı polısııasynyń, Ulttyq bitimgerlik rotasynyń, áskerdegi jaýynger arýlardyń, Aýmaqtyq qor­ǵanys brıgadalarynyń, Ulttyq qorǵanys ýnıversıteti ofıserleriniń, Qurlyq áskerleri Áskerı ınstıtýtynyń, T.Bıgeldınov atyndaǵy Áýe qorǵanysy áskerı ınstıtýtynyń, Radıoelek­tro­nıka jáne baılanys áskerı-ınje­ner­lik ınstıtýtynyń, Sh.Ýálıhanov atyndaǵy Áskerı kolledjdiń, Ulttyq qaýipsizdik komıteti Shekara Akademııasynyń, Ulttyq ulanynyń arnaıy maq­sattaǵy «Búrkit» rotasynyń, Ishki ister mı­nıstrligi Jyldam qımyldaıtyn arnaıy jasaǵy­nyń, Tótenshe jaǵdaılar mınıstrliginiń, Mem­le­ket­­tik kúzet qyzmeti rotasynyń paradtyq toptary alańnan júrip ótti.

Jaıaý áskerler sherýinen soń áskerı tehnıkalar legine kezek berildi. Ádettegideı ony soǵys kezinde eń kóp óndirilgen jáne fashısterdiń záre-qutyn qashyrǵan áıgili T-34 tankisi bastap shyqty. Lektiń tarıhı bóliginde «ZIS-2» zeńbirek­teri men «M-30» gaýbısalary, «M-30» shyn­jyr taban tirkelgen «ZıL-157» kólikteri, ha­lyq arasynda «Katıýsha» atanyp ketken áıgili «BM-13» reaktıvti qurylǵysy kópshilik aldynan ótti.

Zamanaýı bóliginde qazirgi Qarýly kúshte­ri­mizde tynyshtyq kúzetinde turǵan «Arlan» brondalǵan mashınalary, T-72 tanki, BTR-82A brondy transpor­teri, 122 mm D-30 gaýbısalary, 8-de 8 dóńgelekti KamAZ jol talǵamaıtyn avtomobılderine tirkelgen 152 mm-lik «Msta-B» gaýbısalary, «Gıasınt» pýshka-gaý­bısasy, «Akasııa» artıllerııalyq qondyrǵylary, ózdiginen júretin «Tıýlpan» mınaatqyshy, 122 mm-lik «Prıma» dúrkindete oq atý reaktıvti júıe­leriniń jaýyngerlik mashınalary, «Ýragan» dúr­kin­detip atatyn júıeleri, 300 mm-lik «Smerch» jaýyngenlik mashınasy, «Shtýrm-S» tankige qarsy zymyran kesheni, «Strela-10» zenıttik-zymyran kesheniniń batareıasy, S-300 PS kópkanaldy zenıtti-zymyrandyq kesheni, «Býk-M2E» zenıttik zymyran kesheni, «Tor-M2K» zenıttik zymyran kesheni, «Aıbar» brondalǵan dóńgelekti mashınalary, BL-790 jáne RIB-7 katerleri, robotpen basqarylatyn ekıpajsyz «Samǵaý» kateri, «Baggı» taý-tas, ózen-kólderdi ońaı kesip óte beretin jeńil kólikteri, áskerı kvadrosıklder, «Barys» zamanaýı jaýyngerlik mashınalary, «Jasyltas» radıoelektrondyq tejeý kesheni, robottehnıkalyq kesheni bar arnaıy mınadan tazartý mashınasy, KamAZ avtomobıl shassıine ornatylǵan ponton-kópir parkiniń jańartylǵan jıyntyǵy, brondalǵan «Taımas 8-de 8» kóligi, «Shaǵala-M» ushqyshsyz avıasııalyq júıesi, ózge de zamanaýı áskerı tehnıkalar sap túzedi. Sony­men qatar saltanatty kolonnaǵa otandyq ón­diristiń «Alan-2» brondalǵan mashınalary da alǵash ret qatysty.

Budan soń áskerı paradtyń áýedegi bóligin Mı-171 tikushaqtary ashyp, onyń artynan Mı-35 jáne Mı-17 tikushaqtary, Mı-35M kóp maqsatty soqqy beretin tikushaqtar, álemdik avıasııa tarıhyndaǵy eń kóp taraǵan jáne eń myqty tehnıka sanalatyn Mı-8 tikushaqtary, Sı-295 áskerı-kólik ushaǵy men L-410 jeńil ushaqtary, «Bı-300» ushaqtary, Tý-154 ushaǵy, A-400 ushaǵy, Sý-30SM joıǵysh ushaqtary, Sý-25 shtýrmovık-ushaǵy, basqa da áýe kemeleri ushyp ótti.

Eń sońynda parad kórermenderine kózaıym retinde Sý-25 ushaqtarynyń toby elimiz­diń bas­ty alańynyń aspanyna elimizdiń Memle­ket­tik týyn salyp shyqty. Jıylǵan jurt áskerı ush­qysh­tardyń joǵary kásibıligi men sheberligine tánti boldy. Saltanatty sherýdi Qarýly kúshterdiń jıyntyq áskerı orkestri, Memlekettik kúzet qyzmetiniń Prezıdenttik orkestri jáne Ulttyq ulannyń Ortalyq áskerı orkestri birlesip «Egemen Qazaqstan» ánimen aıaqtady. 

 

Qurmat RAHIMOV,

soǵys ardageri:

– Men О́skemen qalasynan arnaıy kelip, osy paradqa qatysyp otyrmyn. Barlyǵy unady. О́zim 1942 jyly maıdanǵa attanyp, Nevel qalasynan Kenıgsbergke deıin baryp, Belarýs, Lıtva jáne shyǵys Prýssııa aýmaqtaryn azat etýge qatystym. Jeńisti de sol jerde qarsy aldym.

Elge kelgen soń, aldymen shekarada, keıin uzaq jyl ishki ister salasynda eńbek ettim. 1965 jyly oblystyq IIB bastyǵynyń orynbasary bolyp qyzmet atqardym. 1981 jyldan beri qurmetti demalystamyn.

Bıyl 17 maýsymda 101 jasqa tolamyn. Meni búgingi úlken is-sharaǵa shaqyryp, arnaıy qatystyryp jatqany úshin Prezıdentke, osy salaǵa jaýapty adamdarǵa rahmet aıtamyn. Elimiz aman bolsyn!

 

Zaýjat TÁLIPOV,

tyl ardageri:

– Men 1930 jyly qazirgi Túrkistan oblysynyń Qazyǵurt aýdanynda týǵanmyn. Ol kezde Qaratas aýdany dep atalatyn. «Qyzyl tý» ujymsharynda bas­taýysh mektepti bitirgen jyly soǵys bastalyp ketti. Sol kezde 11 jastaǵy bala edim. Sodan da balalyq shaǵym soǵys kezinde úlkendermen birge jumys isteýmen ótti. Oqý degeniń jaıy­na qaldy. Aýyldaǵy eresek adamnyń kóbi kempir-shaldar edi, solar ne istese, men de kún-tún demeı eńbek ettim. Qoı da baqtym, bıdaı da tasydym, ony túnimen bastyrdym, istemegen jumysymyz qalǵan joq.

Bizde balalyq shaq degen bolmady. Qazirgi balalardaı dop teýip, oınap-kúlmedik. Bar kúnimiz eńbekpen ótse de, soǵan bir tıyn eńbekaqy da alǵan emespiz. «Maıdan úshin», «Jeńis úshin» dep ter tóktik. Qarnymyz da durystap toıǵan emes. Jumys istep jatqan jerimizde uıyqtaı salyp, tańerteń qaıta turyp kete beretin edik. Sondaǵy demalatyn ýaqytymyz – 2-3 saǵat qana.

Soǵystan keıin úkimet bizdiń eńbegimizdi baǵalap, 1946 jyly qazir keýdeme taǵyp turǵan «Eren eńbegi úshin» medalimen marapattady. 1947 jyldan bastap oqýdy qaıtadan jalǵastyrdym.

Bizdiń tilegimiz – elimizde, álemde árqashan beıbitshilik bolyp, sum soǵysty eshkim kórmesin. Otanymyzda tek tatýlyq pen turaqtylyq ornap, urpaǵymyz baqytty kún keshsin!

 

Grıgorıı STEPENKO,

soǵys ardageri:

– Men 1925 jyly Reseıdiń Voronej oblysynda dúnıege kelip, keıin Pavlodar oblysyna qonys aýdardym. Qazir jasym – 100-de. 1942 jyly 17 jasymda soǵysqa eshqandaı áskerı daıyndyqsyz attandym. Alǵashqy urysym Harkov túbinde boldy. «Shabýyl!» degen buıryq berilgende júregim sý ete tústi. Biraq sol «Ýra!» degen uranmen ornymyzdan atyp turyp, alǵa umtyldyq. Oq jańbyrdaı jaýdy, biraq biz toqtaǵan joqpyz. Bir kezde alǵa umtylǵan komandırim meni jerge ıterip, «Saq bol, qaıda barasyń?» dep aıqaılady. Sóıtsem, ornymyzdan turmastan, jer ba­ýyrlap júrý kerek eken. Meni ómirge qaıta ákelgen – sol batyr komandırim Danılov. Ol bolmaǵanda, oqqa ushýym múmkin edi.

Bul soǵysta kóp nárseni bastan ótkerdik: jaraqat ta, qasiret te, erlik te, dostardan aıyrylý da boldy. Biraq sonyń bári bir ǵana maqsat úshin – Jeńis úshin edi. Qanmen, termen kelgen sol Jeńisti urpaǵymyz baǵalap, beıbit ómirdiń qadirine jete bilse eken deımin.

 

Keńesbek TANA,

tyl ardageri:

– Men 1934 jyly qazirgi Abaı oblysynyń Qaraýyl eldi meke­ninde týyp óskenmin. Buryn «Saryǵul» ujymshary dep atalatyn. Qazir jasym – 91-de. 1941 jy­ly fashıster elimizge shabýyldy bas­taǵan ýaqytta 6 jasta edim. Bi­raq soǵan qaramaı aýylda buzaý baǵyp, eńbek ettim.

Mektep bitirgen soń, Reseıdiń Astrahan qalasynda áskerı boryshymdy ótedim. Sol kezde kememen Edil ózenin boılap, «Volga-Don» sý arnasyna deıin bardyq. Ol ýaqytta Volgograd qalasy áli Stalıngrad dep atalatyn. Biz shaıqas bolǵan jerlerge taban tirep, arnaıy qurylǵymen oq-dárilerdi, jarylmaı qalǵan mınalardy izdeýge qatystyq. Aldymyzda mına izdeýshiler jer astynda jasyrylǵan jarylǵysh zattardy tabady, sosyn biz ony bir jerge jınaımyz, artymyzdan kólikter kelip tıep alyp ketip jatty. Osylaısha, soǵystyń sońǵy zardabyn joıýǵa atsalystyq.

Qazir zaman jaqsaryp, beıbitshilik ornady. Búgingi jas­tar osy ýaqyttyń qadirin uǵynýǵa tıis. Oqý oqyp, jumys istep, elge paıdasyn tıgizgeni durys.