Gazette jumys istep júrgende, redaksııa basshylyǵynyń bergen tapsyrmalary bolmasa, ózimiz kórip-bilip, aralasyp júrgen aǵa urpaq ókilderi týraly kóp qalam tartpadyq. Sóıtip, bizge tálim-tárbıe berip, aqyl-keńesin aıamaǵan bul ǵazız jandardy ómir boıy janymyzda júre beretindeı kórdik. Jáne qashan, qaı ýaqytta da kóńilderi aq tilek pen izgi nıetten turatyn ol kisilerdiń ózderi de mereıtoılaryna oraı lebiz nemese jańa kitaptaryna baılanysty pikir aıtý jóninde eshqandaı emeýrin bildirip kórmedi. Sodan ne kerek, arada jyldar ótkende, bir kezdegi bitpes, taýsylmas bolyp kóringen redaksııadaǵy jumystan bosap, ómir jolymyzda erekshe iz qaldyrǵan úlkendi-kishili áriptester jóninde «Aǵalar men iniler» atty móltek portrettik fragmentterdi qaǵaz betine túsirýge otyrmaımyz ba?! О́kinishke qaraı, bul kezde sol syılas jandardyń kóbi ómirden ótip ketken edi. Biraq... Iá, biraq... «Qalaýyn tapsa qar janady», degen sóz bar ǵoı. Oılansań ne nárseniń de qııýyn keltirýge bolatyn sııaqty. Máselen, ózimizge keıipker bolatyn aramyzda joq shyǵarmashylyq ıeleriniń bireýin esimizde qalǵan esteliktermen, ekinshisin olardyń ómirlik qosaǵy bolǵan jan jarynyń kózimen, úshinshisin eń jaqyn degen dostarynyń tereń tolǵanystarymen, al tórtinshisin taǵdyrly talanttar tirshiliginiń ystyǵyna kúıip, sýyǵyna tońǵan janashyr basshy áńgimelerimen kórsetý. Sonymen, qurmetti oqyrman... Joǵarydaǵy qolǵa alǵan taqyryp, ıdeıany júzege asyrý úshin osy shyǵarmashylyq ádisti qolǵa alǵan jaıymyz bar. Oqyp kórińizder... Tómendegi suhbat belgili jazýshy, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, Halyqaralyq «Alash» syılyǵynyń laýreaty Ahat Jaqsybaevtyń jan jary, uzaq jyldar QazPI-de sabaq bergen professor, qalamgerdiń ómirden ótkenge deıingi jartyǵasyrlyq shyǵarmashylyǵyna tikeleı kýáger Klara Temirtasqyzy ÁÝBÁKIROVAMEN órbidi.
– QazMÝ-dyń stýdenti, bolashaq jýrnalıst-jazýshy Ahat Jaqsybaevpen alǵashqy tanystyǵyńyz. Bul kisiniń kýrstastary. Almatydaǵy sol kezdegi ádebı orta. Ony aǵamyzdyń tanyp-bilýge degen talpynysy. Aldymen osy jaıttardy óz túsinik-túısigińizben aıtyp berseńiz.
– 1965 jylǵy qańtar edi. QazMÝ-dyń birinshi kýrs stýdentimin. Fılologııa fakýltetiniń orys bólimindegi qysqy sessııa bastalǵan. Ondaǵy synaq, emtıhandardyń bárin jaqsy baǵaǵa tapsyrdym. Kóńilimniń kóterińki bolǵany sonshalyq, jalǵyzdan-jalǵyz kınoǵa barǵym kelgeni. Bardym da. Jataqhanaǵa keshtetip oralsam, bólmedegi qyzdardyń bári uıyqtap qalypty. Sham jaqsam, oıanyp ketedi. Renjıdi. Osyny sezdim de syrt kıimimdi tósek ústine qaldyryp, portfelmdi kótergen kúıi úshinshi qabattaǵy jataqhana kitaphanasyna bettedim. Oıym – sonda baryp, Aqmoladaǵy áke-shesheme birinshi semestrdi aıaqtaǵanym týraly hat jazý. Túngi saǵat 10-11-diń kezi ǵoı. Oqý zalynda kóp eshkim joq eken. Qýanyp ketip shet jaqtaǵy ońashalaý orynǵa jaıǵastym. Sóıttim de hatymdy jazýǵa kiristim. Mine, sol kezde búıir jaǵymdaǵy alys ústelde otyrǵan bir jigittiń men jaqqa jaltaqtap qaraı bergenin kózim shalyp qaldy. «Bul kim?» deımin tańdanyp. Jazýymdy jazyp bolǵanda baryp esime tústi. «Kúzde, bas korpýsta stýdentterdiń ataqty jazýshylar Shyńǵys Aıtmatov pen Iýrıı Kazakovpen kezdesýindegi atalǵan qalamgerlerden qoltańba alý úshin kezekte kórgen jigit... Iá.., ıá, sol!». Ishimnen osylaı dep esikke betteı bergenimde: «Toqtaı turyńyz, qaryndas! Sizben birge men de biraz jerge jetip qalaıyn», degen jańaǵy beıtanys jannyń ázil aralas únin estidim.
...Mine, ekeýmiz dálizge shyqtyq. Ol sóılep keledi. Daýsy ashyq. Júzi jarqyn. Minezi qarapaıym. Aıtqan sózinen uqqanym: Pavlodardan eken. Ákesi 1942 jyly soǵysqa attanyp, maıdannan oralmapty. Anasy men aǵalary bar. Olar sonda. Kerekýde. О́zi 1958 jyly orta mektepti úzdik bitirip, týystarynyń aqylymen Almatydaǵy zootehnıkalyq-maldárigerlik ınstıtýtyna oqýǵa keledi. Baıqap qaraıdy, tóńiregindegi abıtýrıentterdiń deni sharýashylyqta jumys istep, áskerden kelgen jigitter. Osyny kórgen ol konkýrstan ótýdiń qıyn ekenin sezedi de qabyldaý komıssııasyna ótkizip qoıǵan qujattaryn qaıtadan alady. Sóıtedi de Ekibastuzǵa oralyp, ondaǵy drenajdy shahtaǵa jumysqa ornalasady. Oıy – jalǵyzilikti anasyna járdemdesý jáne oqýǵa túserdegi birden-bir jeńildik – eńbek ótilin jınap, óndiriste jumys istedi degen joldamaǵa qol jetkizý. Jas jigittiń bul jospary durys bolyp shyǵady. Kúndiz eńbek etip, túnde jatpaı-turmaı daıyndalyp, 1960 jyly QazMÝ-dyń jýrnalıstıka fakýltetine kelip túsedi. Umytpaı aıta keteıin, týystarynyń Ahańa o bastan zootehnık bol dep aıtqan sózdi tyńdamaýyna kútpegen jaıt sebep bolady. Ol týǵan aǵasy Serikke jerles jazýshy Ramazan Toqtarovtyń jıi kelip júrýi jáne Ekibastuzdaǵy kenshilermen bolǵan qalamgerler kezdesýinde onyń aqyn Muzafar Álimbaevqa jolyǵyp qalǵandaǵy aqyl-keńesiniń áseri edi.
...Osy áńgimelerdi aıtqan ol meni bólmeme deıin jetkizip tastady da jyly qoshtasty. Sodan bastap tanys bolyp, kele-kele aǵań meni kýrstas jigitteriniń qyzdarymen birge Almatydaǵy kınoteatrlar men konsert zaldaryndaǵy mádenı sharalarǵa jıi aparatyn boldy.
– 1965 jylǵy «Juldyz» jýrnaly nómirleriniń birinde 5-kýrs stýdenti Ahat Jaqsybaevtyń jýrfaktaǵy óndiristik praktıka kezinde jazǵan «Ekibastuz kúndelikteri» atty maqalasy shyqty. Bul bolashaq mamannyń dıplomdyq eńbeginen úzindi edi. Mundaǵy suraıyq degenimiz: «Sol jazba keıin qalamgerdi óndiris taqyrybyndaǵy «Eges», «Bóget», «Qorǵan» romandar serııasyna bastaǵan alǵashqy soqpaq jol emes pe?» degen oı ǵoı. Bul jóninde ne deısiz?
– Meniń biletinim mynaý. Iá, 1965 jyldyń qysynda Ahat aǵań: «Bir aılyq praktıkam bar», dep Pavlodarǵa attanǵan-dy. Onda barysymen qala irgesindegi Ermak GRES qurylysyna jumysshy bolyp ornalasady. Brıgada músheleri onyń Almatydaǵy ýnıversıtette oqıtyn stýdent ekenin bilmeıdi. О́zderi sııaqty joldamamen kelgen jastardyń biri eken dep oılaıdy. Siz de maquldap, quptaıtyn shyǵarsyz, bolashaq jýrnalıst onyń ómirdi bilsem, óndiristi kózimmen kórip, onyń jumys úderisterin kóńilime túısem degen bul oıyn ábden túsinýge bolady emes pe. Ol sol kezden sál burynyraqtaǵy keńestik baspasóz dúldúli Mıhaıl Kolsovtan qalǵan dástúr ǵoı. О́ıtkeni aty odaqqa málim bul qalam ıesi el qyzyǵyp oqıtyn dúnıeler týdyrý úshin óz mamandyǵyn ýaqytsha ózgertý arqyly basqa kásip, aıtalyq, shofer bolyp ta jumys istedi emes pe. Sonyń nátıjesinde ómirge kelgen «Taksıdegi úsh kún» atty ǵajap taldamaly-zertteý maqalany kim bilmeıdi?! Demek, jýrnalıstıkadaǵy joǵarydaǵydaı ádiske eliktegen stýdent-praktıkanttyń Pavlodardaǵy óndiris oryndaryna baryp, jumysshy bolyp júrip jazǵan dıplom jumysy onyń aldaǵy úlken shyǵarmashylyq jolynyń basy bolýy ábden múmkin. Olaı deıtinim, onyń 70–80-jyldary ómirge keltirgen «Eges», «Bóget», «Qorǵan» romandar serııasy. Bulardaǵy búkil oqıǵa jelisi, shyǵarma mazmuny – jumysshylar. Olardyń qıyn eńbekteri men kúrdeli taǵdyry. Jáne... Bolmystary bólek, is-áreketteri erek osy bir iri minezdi jandar eńbek etken tirshilik tegershigi – óndiris alańy.
– Al jazýshy muny nege jazdy? Nelikten joǵarydaǵy taqyrypqa 15 jyl ómirin arnady?
– Bul myna máselege baılanysty ma dep oılaımyn. «Joq dep aıta almaımyz, – degen bolatyn Ahań 1971 jyly jazýshy Orazbek Sársenbaevpen úıde otyrǵandaǵy bir áńgimesinde. – 30–40-jyldary respýblıka ındýstrııasynyń Balqash, Qaraǵandy, Rıdder, Shymkent sııaqty alyp alańdarynda qazaq jumysshylary bolmady emes, boldy. Biraq az-tyn. Ony biz Sattar Erýbaevtyń «Meniń qurdastarym», Ǵabıden Mustafınniń «О́mir ne ólim» romandarynan jaqsy bilemiz. О́kinishke qaraı, 1941–1945 jyldardaǵy soǵysta jáne odan keıin sol azdyń ózi joq bolyp, maıdanda qaza tapqan qandastarymyzdyń ornyn evakýasııamen kelgen ózge ult ókilderi basyp qaldy emes pe? Keıin olar óndiriste isteımiz dep kelgen qazaq jastarynan oryndaryn tartyp alardaı seskenip, qııanatty jasap-aq baqty. Sonyń saldarynan respýblıkamyzdaǵy zaýyt, shahta, karerlerdegi qazaq ınjenerleri men jumysshylarynyń sany óspedi. Sol ýaqyttarda olardyń qarasy azaıyp, saýsaqpen sanarlyq jaǵdaıǵa jetken edi deýge bolady».
«Osyndaı qıyn kezde, – dep taǵy bir áńgime aıtqany bar aǵańnyń 1982 jyly «Juldyz» jýrnalyndaǵy áriptes inisi Tursyn Jurtbaevqa. – Bireýler ádeıi uıymdastyrsa da júzege asýy ekitalaı jaǵdaı boldy. Ol 1957 jyly Almatydaǵy Taý-ken ınstıtýtyn bitirgen bir top qazaq jigitteriniń Ekibastuzǵa kelip jumys isteı bastaýy edi. Bul jas mamandar ózderin osyndaǵy ómir jolynda synaǵylary keldi me, joq álde jańadan ashylǵan ken ornyna qyzyqty ma, áıteýir báriniń de boıynda atalǵan óndiris alańyna degen keremet bir qulshynys boldy. Qurdas, qatarlas, zamandas bular saıdyń tasyndaı iriktelgen keremet qabilet ıeleri edi. Bári de oryssha-qazaqshaǵa birdeı, janyp turǵan ot-tyn. Oılary – Ekibastuzdy kóterý. Arman-maqsattary – sóz etilip otyrǵan jańa ken ornyna qandastarymyzdy kóptep tartyp, óńirdi órkendetý. Osyny aldaryna mindet etip qoıǵan olar ýaqytpen sanaspaı eńbek etti. Karer, shahta, razrezderde kúni-túni bel sheshpeı, asqan tózimdilik úlgisin kórsetti.
Osylaısha, bul azamattar munda bir jyl... bes jyl... on jyl júrdi. Biraq jandaryn aıamaı qansha jumys istep, qansha iskerlik kórsetkenimen, qyzmet barysynda joǵarylamaı-aq qoıdy. Ári ketkende smena jetekshisi, ýchaske brıgadıri, razrez bastyǵynyń orynbasary... Osylaısha, kózge kórinbeıtin belgisiz bir kúsh biz sóz etip otyrǵan jandardyń taýyn shaǵyp, únsiz tejep ustady da otyrdy. О́kinishtisi, Ekibastuzǵa bulardan keıin kelgen basqa qazaq ınjenerleri de osy lektiń kúıin keshti. Bular da aldyńǵy tolqyn sekildi ór minezdi, namysqoı jandar edi. Ýaqyt óte kele joǵarydaǵydaı ádiletsizdikke shydamaǵan olar basshylyq qyzmet úshin aıtysyp ta, tartysyp ta kórdi. Biraq qalyptasqan qursaýdy buzý qıyn eken. Bolmady».
Sóz oraıynda Ahańnan atalǵan taqyryp týraly joǵarydaǵy jaıttardan basqa estigen taǵy bir áńgimemdi aıtaıyn. Muny ol 1991 jylǵy eńbek demalysymyzda meniń Aqmoladaǵy tórkinime baryp, odan Pavlodarǵa bettegenimizde sóz etken edi. «О́zderin tanytatyn kezde, – degen bolatyn aǵań sonda, – elenbeı, kúsh-qýaty mol shaqtarynda qasaqana keri yǵystyrylǵan sol jandardyń rýhy netken myqty deseńshi. Olar qansha shetqaqpaı kórse de ókpelep ne renjip Ekibastuzdy tastap ketken joq. Ne kórsek te birge kóremiz dep otyrǵan jaılary bar. Al syrttan kelgen talaı kelimsekter az ýaqytta joǵary qyzmetti ıelenip, qazaqqa bılik júrgizgende, sol óńirdiń ıgiligin qazaqtan kóp kórgende, árıne, kúıinip, nazalanasyń. Qorlanasyń. Aıta berip qaıtemin, Ekibastuz keni ashylǵan 40 jylda birde-bir qandasymyz razrez dırektory bolyp kórmedi ǵoı. Al sol ýaqyt ishinde mundaǵy bes-alty osyndaı qurylymda qanshama dırektor, bas ınjener aýysty. Tek taıaýda, egemendigimizdiń osy eleń-alańynda Ekibastuz ken ornynan shyqqan bir adam – Amanqos О́tegenov qana «Shyǵys» razreziniń dırektory qyzmetine qol jetkize aldy. Sony kórgende qansha talaptanyp, alǵa umtylǵandarymen mańdaılary tasqa tıip, erte qartaıǵan bir kezdegi jalyn jiger jigitterdiń taǵdyrlary oıǵa oralmaı qoımaıdy. Bul – úlken áńgime, tutas bir urpaqtyń tarıhy. Al muny qalaı jazbaısyń, qalaı únsiz qalmaqsyń...».
«Iá, – degenmin men sonda. Qazir de solaı deımin. – Sol ómir, sol oqıǵa, ondaǵy túrli taǵdyrlar, mine sonyń bárimen sonda týyp-ósip, kózimen kórgen ol aınalyspaǵanda kim aınalysady? О́ıtkeni qalamgerge olar jaqyn ári etene tanys dúnıe emes pe? Bul pikirdi men kezdeısoq aıtyp otyrǵanym joq. Ahańnyń 2020 jylǵy 5 shilde kúni qaıtys bolarynan bir jyldaı buryn «Habar 24» baǵdarlamasyndaǵy: «Jumysshy, óndiris taqyrybyn jaqsy bilemin. Bilgennen soń jazamyn», degenine súıene sóz etip otyrmyn. Jazýshynyń 60-jyldary baspasózdegi jumysshy taqyryby týraly dıplomdyq eńbek jazyp, 70–80-jyldary qazaqtyń ulttyq jumysshy taby men ondaǵy, ınjener kadrlary jóninde «Bóget», «Eges», «Qorǵan» atty keń tynysty, kúrdeli oqıǵaly romandar serııasyn ómirge ákelýiniń men biletin jaǵdaıy osy.
– Joǵarydaǵy áńgimeler barysynda Ahat aǵa ekeýińizdiń ómirlerińizdegi jaqsy kezder men shýaqty sátter retine qaraı baıandalyp, aıtylyp otyrdy ǵoı. Al qıyndyqtar she? Ondaı jaǵdaılar boldy ma? Bolsa nendeı jaıttarǵa baılanysty edi?
– Iá. Boldy. Ol sol kezdegi bizdiń urpaqtyń Almatydaǵy páter máselesine baılanysty «Odısseı oqıǵalary» ǵoı. Ahań 1965–1969 jyldary «Lenınshil jasta» jumys istep, endi baspanaly bolaıyq dep turǵanda, «Qazaq ádebıeti» gazetiniń shaqyrmasy bar ma?.. Ondaǵy basshylar bergen ýádesinde turdy-aý... Biraq úsh bólmeli páterge eki shańyraqty – biz ben jazýshy Orazbek Sársenbaevtyń otbasyn ákep tyqqanyn qaıtersiń. Qatty qınaldyq. Qaıtemiz, ol kezdegi jaǵdaı solaı-tyn. Máselen, jýrnalıster Nurmahan Orazbekov pen Tólen Qaýpynbaevtyń otaýlary da biz sııaqty bir úıde mingesip-ushqasyp turyp jatty. Soǵan qaramastan baqytty edik. Olaı deıtinim, kórshimiz Orekeń jáne Shara jeńgeımen birge turǵanymyzda tatý, yntymaqshyl boldyq. Sóıtip, bes jylda bir ret áı-sháı desken joqpyz. Osyndaı syılastyqpen sol úıden árqaısymyz jeke páter alyp shyǵyp, qonystoıyn qatar toıladyq. «Mundaı jaǵdaı ómirdegi óte sırek nárse», dep rıza bolǵan sonda zamandastarymyz.
Desek te sodan keıin qolymyzǵa elden Ahattyń anasyn alyp, eki balamyz eseıip, eski úlgimen salynǵan ol úıimiz bizge tarlyq ete bastaǵan. Mine, sol kezde Jazýshylar odaǵy 40 páterlik úıdiń qurylysyn bastap, oǵan bolashaqta kóship kiretin aǵa qalamgerlerdiń taǵy sondaı baspanasy bosaıtyn boldy da, 80 úıdi bólý bastaldy. Estýimizshe odaqtyń basshysy Ánýar Álimjanov buǵan aralaspapty. «Eń basty nárse – jańa turǵyn úı qurylysyna qajet qarjyny taýyp, aqsaqal jazýshylardan bosaǵan úılerdi qalalyq atqarý komıtetine bermeı alyp qaldym. Qalǵan máseleni ózderiń sheshińder», dep qoǵamdyq komıssııa qurýdy usynypty. Oǵan odaqtyń ekinshi hatshysy Sherhan Murtaza men ádebı qordyń dırektory Ǵabbas Qabyshev, sosyn kásipodaq uıymynyń basshysy Ahat aǵań kiredi. Áńgimeniń qysqasy, ádildik pen tazalyq jóninen bul kisiler bir-birinen asyp tússe kerek, jarty jyl boıy qaıta-qaıta qaralyp, ábden tekserilip jasalǵan tizimge eshkim daý aıta almapty. Sony sekretarıatta Ahań oqyp turmaı ma. Sol kezde ony toqtatqan Ánýar aǵa basqarma múshelerine qarap: «Joldastar, myna Ahat óte qarapaıym adam, – deıdi. – Biz aıtpasaq, ózi eshteńe suramaıdy. Sondyqtan jańa úıdegi tórt bólmeli páterdiń bireýin buǵan berý kerek». Eshkim úndemeıdi. Qarsy emes sekildi. Sonda aqjúrek aǵań ne degen deısiń ǵoı. «Joq, – depti. – Erteń el komıssııa múshesi bolyp júrip ózine burdy. Retin keltirdi. Uıatsyz eken deıdi. Almaımyn». «Munyń durys emes, – depti tórde otyrǵan Oljas Súleımenov. – Oılan». Ahań úndemeıdi. Tizimdi jalǵastyryp ári qaraı oqı beredi. Keshke úıge kelip: «Bergen páterden bas tarttym» degende, men ne isterimdi bilmedim. О́zegim órtenip ketkendeı boldy. Úndemeı teris aınaldym. Sóıttim de tereze aldyna baryp, kóz jasyma erik berdim. Qıyn sát dep osyny aıtýǵa bolar, sirá.
– Ahańnyń keıingi ýaqyttaǵy ómirge keltirgen úlken dúnıesi ol aqyn Isa Baızaqov týraly tarıhı-kórkem dılogııa. Bul shyǵarma qalaı týdy? Endi osy jóninde bir-eki aýyz sóz aıtsańyz.
– Isa aqynnan bir ul, bir qyz qalǵan ǵoı. Balasy Ertisti ózderiń jaqsy bilesińder. QazMÝ-da oqytýshy boldy. Al qyzy Mahpýza M.Áýezov atyndaǵy akademııalyq drama teatrynda ártis edi. Ákeleri týraly olardyń aıtqandaryn Ahań kóp tyńdaıtyn. Bertin kele biz Almatynyń Kóktem shaǵyn aýdanynan jańa úı alǵanda, Mahpýza apaıdyń ul-qyzdarymen kórshi turyp, kóp áńgimege qanyqqanbyz. Onyń syrtynda aǵań Isa Baızaqovtyń 2000 jyldary Pavlodardaǵy mereıtoıyna barǵanda biraz máselege kóz jetkizip qaıtqan. Sodan jańa shyǵarma jazýdy bastady. Men óz basym Ahańnyń bul týyndyny ómirge ákelýin onyń týǵan jerge degen perzenttik paryzy dep bilemin. Sodan keıin aqyn jóninde osy kúnge deıin tolyqqandy eńbektiń týmaǵanyna baılanysty soǵan jasalǵan umtylys dep túsinemin.
...Jazýshy Ahat Jaqsybaev. Ýnıversıtetke oqýǵa túskende «Bozaral» degen tuńǵysh prozalyq jınaǵyn oqyp, «Lenınshil jas» gazetinde júrgende «Eges» romanymen tanysqan meniń qalamger aǵany júzbe-júz kórip, sálem berýim 1975 jyly «Dáýir» baspasynyń ǵımaratynda bolǵan edi. «Juldyz» jýrnalynyń jaýapty hatshysy ol kisi munda basylymnyń terim sehyna jıi kelip, jumys úderisin baqylap ketetin. Sodan bastap júzi ashyq, minezi jarqyn, aqkóńil aǵamyzben kóńilimiz jarasyp ketken-tin. Bizdi tańǵaldyratyny bul kisiniń qarapaıymdylyǵy edi. Jáne aıtqan sózinde tura biletin ózindik ómir baǵdaryna ıe jan ekendigine kóz jetkizip júrdik. Keıin «Aqıqat» jýrnaly redaksııasynda birge qyzmet istedik. Onda da talaı adamgershilik qasıetterin kórip, rıza bolǵanymyz bar. Ahań tártiptiń adamy-tyn. Jalǵandyqqa jany qas jan edi. Istegen isi de, atqarǵan qyzmeti de taza bolatyn. Kim-kimge de jaqsylyq jasaýǵa daıyn turatyn. Ataq-dańq úshin alyspaǵan, eshkimmen aıǵaı-uıǵaıǵa baryspaǵan ol kisi 2021 jyly «táj tajaly» degen soıqannan qaıtys boldy. Tiri júrse búginderi 85-ke keler aǵa urpaq ókilin qazirgi urpaq bilip júrse eken dep osy suhbatty daıarlaǵan jaıymyz bar.
Janbolat AÝPBAEV,
Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri
ASTANA