Elimizdegi 8 myńǵa jýyq mekteptiń 67%-y aýyldyq jerde ornalasqan. Onyń 51%-y shaǵyn jınaqty mektepter. Oqý-aǵartý mınıstrliginiń málimetinshe, osy shaǵyn jınaqty mektepterdiń eń kóp sany Soltústik Qazaqstan, Qostanaı, Aqmola, Pavlodar, Batys Qazaqstan jáne Aqtóbe oblystaryna tıesili. Bul bilim oshaqtarynda oqýshylar sany az, synyptar biriktirilip oqytylady, materıaldyq-tehnıkalyq baza shekteýli, al muǵalimderge júkteme aýyr. Sonyń saldarynan bilim berý sapasyna baılanysty túrli máseleler týyndap jatady. Sondyqtan aýyl mektebiniń áleýetin kóterý – strategııalyq mańyzy bar másele.
Shalǵaı aýyldaǵy shattyq
Bıyldan bastap 1000 aýyl mektebi «Aýyl mektebi – sapa alańy» respýblıkalyq jobasyna qosylady. Joba aıasynda mektepterdiń materıaldyq-tehnıkalyq bazasy jańartylyp, zamanaýı pándik jáne sıfrlyq kabınettermen jabdyqtalady, sondaı-aq jyldamdyǵy joǵary ınternetpen qamtamasyz etý máselesi sheshiledi.
Shaǵyn jınaqty mektepterdiń damýyna osy kúni jeke sektorlar da óz úlesin qosyp jatyr. Sonyń ishinde Eýrazııalyq Top (ERG) júzege asyryp jatqan bastamalar – oń ózgeristerdiń jarqyn mysaly. Máselen, 2023 jyly ERG kompanııasy Pavlodar oblysynyń ákimdigimen ózara seriktestik týraly memorandým aıasynda jalpy somasy 2 mlrd teńgege Qarajar jáne Sychevka aýyldaryna eki mektep salyp berdi. Zamanaýı arhıtektýralyq ári sanıtarlyq normalarǵa saı salynǵan mektepter sý jańa tehnıka, jıhazdarmen jabdyqtalǵan.
Qarajar jalpy negizgi bilim berý mektebiniń matematıka jáne ınformatıka pánderiniń muǵalimi Amangeldi Baqytulynyń aıtýynsha, jańa mektep aýylǵa úlken serpilis ákelgen.
«Eski mektep jyl saıyn syrlanyp, áıteýir ýaqytsha jóndeýmen kúneltip keldi. Bar bolǵany alty-aq kabınetti, shaǵyn ashanany qamtyǵan ǵımarattyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasy tym álsiz bolatyn. 6–7 eski kompıýter, álsiz ınternet, eki ınteraktıvti taqta men proektordan basqa eshteńe joq edi. Eń basty qıyndyq – kabınet tapshylyǵy men zamanaýı jabdyqtardyń bolmaýy. Al búgingi jańa mektep – bul múldem basqa deńgeı. Qazir bizde joǵary jyldamdyqty ınternet, optıkalyq baılanys bar. Sonymen qatar barlyq kabınette ınteraktıvti panelder ornatylǵan. Muǵalimder onlaın resýrstarmen tolyq jumys isteı alady. Materıaldyq-tehnıkalyq baza tolyq jabdyqtalǵan, memlekettik standarttaǵy oqý quraldarynyń bári bar», deıdi ol.
Muǵalimniń aıtýynsha, jańa mektep oqýshylardyń sabaqqa degen yntasyn aıtarlyqtaı oıatqan. Az ýaqyttyń ishinde bilim alýshylar túrli saıystarǵa qatysyp, joǵary nátıje kórsetipti.
«Buryn hımııa, fızıka pánderi tek dápter men oqýlyq arqyly ǵana túsindiriletin bolsa, qazir túrli tájirıbe jasap kórýge, qurylǵylardy qolmen ustap, kózben kórýge múmkindik bar. Buǵan deıin aýyl balalary negizinen «muǵalim», «dáriger», «zańger» sekildi mamandyqtarǵa ǵana talpynsa, endi tehnıkalyq jáne ınjenerlik baǵyttarǵa da qyzyǵýshylyq tanytyp jatyr. Robottehnıka kabıneti – bul turǵyda úlken ról atqaryp tur. Balalar ınjener, mehanık, arhıtektor bolýdy armandaı bastady. Keıingi bir jarym jyl ishinde biz birqatar baıqaýǵa qatysyp, tipti shetelge joldama utyp aldyq. Minekı, bul – aýyl balalaryna jaǵdaı jasalsa, olardyń bıik belesterdi baǵyndyra alatyndyǵyna aıqyn mysal», dedi A.Baqytuly.
Rasymen, qolaıly jaǵdaı muǵalimderdiń kásibı jetistikteri men oqýshylardyń úlgerimine aıryqsha áser etkeni anyq ańǵarylady. Máselen, Qarajar mektebiniń oqýshylary, atap aıtsaq 6-synyp oqýshysy Boranbaı Asyljan, 4-synyp oqýshylary Baqyt Altaıyr men Serik Ádil bıyl naýryz aıynda ótken «Fibonacci Robot Olimpiad Kazakhstan» atty respýblıkalyq baıqaýǵa qatysyp, Túrkııanyń Antalııa qalasynda ótetin halyqaralyq «Fibonacci Eurasia Robot Olimpiad» robottehnıka jarysyna joldama jeńip aldy.
Bul mektepte oqýshylardy fızıkalyq jáne shyǵarmashylyq turǵyda damytý da nazardan tys qalmaǵan. Sportzal zaman talabyna saı barlyq jabdyqtarmen, tipti elektrondy tabloǵa deıin jabdyqtalǵan. Akt zalynda alýan túrli is-shara men konsert ótkizýge qajettiniń bári bar. Nesin aıtasyz, munda tipti alyp LED-ekran, zamanaýı dybys apparatýralary men mýzykalyq aspaptar da bar eken. Osy mekteptiń 9-synyp oqýshysy Botagóz Tańatarqyzy mekteppen qatar oqytý ádisteri de ózgergenin aıtady. Iаǵnı eski mektepte sabaq barysy muǵalimniń túsindirýimen jáne oqýshylardyń jattap alýy arqyly júrgiziletin bolsa, qazir oqýshylar túrli jobalar jasap, muǵalimder de sabaqty jańasha formatta ótkizetin bolǵan.
«Jańa mekteptiń eń úlken artyqshylyǵy – tehnologııanyń keńinen engizilýi. Buryn sabaq barysynda tek taqta men bor, dápter men oqýlyq qoldanylsa, qazir biz ınteraktıvti taqtalarmen, kompıýter, planshettermen jáne ınternet platformasymen bilim alamyz. Onlaın resýrstar arqyly ártúrli pánderdi tereńirek meńgerýge jaǵdaı jasalǵan. Burynǵy mektepte nebári 5 kabınet qana bolatyn, tipti keıde eki synyp bir kabınette qatar oqıtyn. Al qazirgi mektepte 11 jeke kabınet bar. Bolashaqta aǵylshyn tilinen sabaq bersem deımin. Buryn mundaı úıirme de bolǵan joq, al qazir mektepte múmkindikter mol», deıdi B.Tańatarqyzy.
Mekteptiń ashylǵanyna erekshe qýanyp júrgen jandardyń biri – aýyl turǵyny, kópbalaly ana, qazirgi tańda nemereleriniń tárbıesimen aınalysyp júrgen Sholpan Táýekelqyzy.
«Eski ǵımaratty da, ondaǵy jaǵdaıdy da jaqsy bilemiz. Jyl saıyn jóndeý jumystary júrip, jamap-jasqap jatatyn áıteýir. Qazir shúkir, zaman ózgerdi, mektep jańardy. Úıimizge jaqyn bolǵany da kóńil qýantady. Eń bastysy, nemerelerim sabaqqa erekshe qulshynyspen baryp júr. Robottehnıka deı me, áıteýir ózderiniń baratyn úıirmesi bar. Birdeńeni qurastyryp, shashyp-jınap jatady. Úıde de aıtatyndary sol. Bul da bir úlken jetistik qoı. Osyndaı zamanaýı, jaryq ári keń mektepti salyp bergen azamattarǵa alǵysymyz sheksiz», dep aǵynan jaryldy Sh.Táýekelqyzy.
Qarajar aýylyndaǵy jaǵymdy ózgeristerge uqsas jańarý kórinisteri Sychevka aýylynda da baıqalady. Bul eldi mekende de ERG kompanııasynyń qoldaýymen jańa mektep boı kóterip, aýyl balalaryna bilim alýdyń jańa múmkindikteri ashyldy. Búginde mektepte 18 muǵalim jumys isteıdi. 1–9 synyptarda – 64 oqýshy, mektepaldy daıarlyq tobynda – 6 bala, «Erketaı» shaǵyn ortalyǵynda – 11 tárbıelenýshi bar.
Sychevka negizgi jalpy bilim berý mektebiniń dırektory Gúlmıra Tasjanovanyń aıtýynsha, mektep zamanaýı kompıýterlik jabdyqtarmen tolyq qamtamasyz etilgen.
«Mektebimiz Pavlodar oblysy ákimdigi men Eurasian Resources Group (ERG) arasyndaǵy áleýmettik mańyzy bar jobalardy iske asyrý jónindegi memorandým aıasynda salyndy. Robottehnıka men bıotehnologııa baǵytyndaǵy sabaqtardy ótkizýge arnalǵan kabınetter tolyǵymen jabdyqtalǵan. STEM-zerthana, sıfrlyq mıkroskoptar, tipti vırtýaldy-sıfrlyq zerthana da bar. Sonymen qatar uldar men qyzdarǵa arnalǵan eńbek kabınetteri zamanaýı qural-jabdyqtarmen qamtylǵan. Burynǵy mektepte eńbekke baýlý kabınetteri de bolmaǵan edi, – deıdi Gúlmıra Myrzataıqyzy.
Osy mekteptiń 6-synyp oqýshysy Muhıt Nurjan da rııasyz qýanyshyn jasyrmady:
«Bizdiń synypta 9 oqýshy bar. Maǵan jańa mektep qatty unaıdy. Burynǵy mekteppen salystyrǵanda eki ese úlken. Qazir sabaqtan tys ýaqytta anımasııa jasap úırenip júrmin. Mundaı shyǵarmashylyqpen aınalysýǵa mekteptiń tehnıkalyq múmkindikteri úlken kómegin tıgizip otyr. Bolashaqta rejısser bolýdy armandaımyn. Fılmder túsirip, óner men tehnologııany ushtastyrǵym keledi. Osyndaı zamanaýı mekteptiń ashylýy sol armanǵa bir qadam jaqyndatqandaı. Sondyqtan men úshin bul mektep – tek oqý orny ǵana emes, bolashaqqa jol ashatyn úlken múmkindik», deıdi jas jetkinshek.
Bilimge degen shynaıy yqylas, zamanaýı qural-jabdyq, yńǵaıly mektep ortasy – munyń barlyǵy aýyl balalary úshin úlken múmkindik. Qarajar men Sychevkadaǵy bilim oshaqtary – aýyl mektepterin jańa deńgeıge bastaıtyn úlgili jobalar ekeni sózsiz.
О́rkendegen ortalyq
ERG kompanııasy tek aýyldyq jerlermen ǵana shektelmeı, iri óndiristik ortalyqtardaǵy zamanaýı bilim keńistigin qalyptastyrýǵa da erekshe den qoıyp otyr. Sonyń jarqyn dáleli – bıyl Aqsý qalasyndaǵy Ybyraı Altynsarın atyndaǵy orta mektep kúrdeli jóndeý kórip, onyń aýmaǵy abattandyrylmaq. Bul jobaǵa 1,5 mlrd teńge qarastyrylǵan.
Osy oraıda Rýdnyı qalasynda boı kóterip jatqan jańa mektepti de aıta ketkenimiz jón. 2023 jyly Rýdnyıda 1 200 oqýshyǵa arnalǵan Q.Sátbaev atyndaǵy jańa «Keleshek mektepteriniń» qurylysy bastalǵan edi. Bul – oqytý úderisin sıfrlyq transformasııalaý men ınklıýzıvti bilim berýdi kózdeıtin «Kelekshek mektep» ulttyq baǵdarlamasynyń bir tarmaǵy. Jobada qaýipsizdik, mobıldilik jáne qoljetimdilik talaptary eskerilip, oqýshylardyń shyǵarmashylyq ári ǵylymı qabiletterin damytýǵa baǵyttalǵan keńistikter qarastyrylǵan. Munda dástúrli pánderden bólek, gıdroponıka, dybys jazý, óner, shahmat, book-crossing, sahnalyq dızaın sııaqty baǵyttar úshin de zamanaýı kabınetter men alańdar jabdyqtalǵan.
Rýdnyı qalalyq bilim bólimi basshysy Temirhan Jaılybaevtyń aıtýynsha, bul seriktestik – qalanyń jáne ósip kele jatqan urpaqtyń bolashaǵyna salynǵan shynaıy ınvestısııa.
«Qazirgi zamanda sıfrlyq quzyrettilikter – artyqshylyq qana emes, bul birinshi kezekte – qajettilik. ERG kompanııasy osy kýrstardyń uıymdastyrylýy men qarjylandyrylýyn óz moınyna aldy. Naqtyraq aıtsaq, atalǵan kompanııa 2022 jáne 2023 jyldary pedagogterimizdiń zamanaýı bilim berý tehnologııalaryn qoldaný boıynsha kýrstarda oqýyn qamtamasyz etti. Sonyń arqasynda árbir mektepten 60 muǵalim zamanaýı sıfrlyq quraldardy, qashyqtan oqytý ádisterin meńgerip, ınteraktıvti jabdyqtarmen jumys isteýdi úırendi. Budan bólek, ERG kompanııasy bizdiń mektepterimizdi zamanaýı sıfrlyq paneldermen jabdyqtaýǵa úles qosty. Bul da oqytý tıimdiligin aıtarlyqtaı arttyrdy. Árıne, biz osy oraıda Q.Sátbaev atyndaǵy «Keleshek mektepteriniń» qurylysy júrip jatqanyn da aıta ketýimiz kerek. Mektep bıyl qyrkúıek aıynda paıdalanýǵa beriledi dep josparlanyp otyr. Osy arqyly ERG kompanııasy óńirlik bilim berý júıesin jańa satyǵa kóterip, áleýmettik jaýapkershilikti naqty ispen dáleldep otyr», deıdi Rýdnyı qalalyq bilim bólimi basshysy Temirhan Jaılybaev.
Bilim berý salasyna baǵyttalǵan mundaı júıeli qoldaýlar ERG-diń tek shalǵaı aýyldarǵa ǵana emes, óndiristik ortalyqtaǵy mektepterge de erekshe nazar aýdaryp otyrǵanyn kórsetedi. Sonyń taǵy bir aıǵaǵy – Aqtóbe oblysynyń Hromtaý qalasyndaǵy №5 mektep-gımnazııasynyń jańǵyrtylýy. 2024 jyly júzege asqan bul joba aıasynda jalpy 179,5 mln teńge ınvestısııa quıylyp, mektep kúrdeli jóndeýden ótti. Synyp kabınetterine ınteraktıvti panelder ornatylyp, ashana blogi tolyqtaı jańartyldy. Sondaı-aq sport jáne akt zaldary zamanaýı jabdyqtarmen tolyq qamtamasyz etildi.
Atalǵan mektepte iske qosylǵan ınnovasııalyq «Codi Play» jobasy – búgingi bilim berý tehnologııasynyń úzdik úlgisi. Bul bastama balalardyń jasandy ıntellekt negizderimen jumys isteý, baǵdarlaý, ınternet zattary tehnologııalaryn (IoT) meńgerý, ınjenerlik oılaý men logıkalyq sheshim qabyldaý qabiletterin damytýǵa baǵyttalǵan. Iаǵnı balalar kúrdeli tehnologııalardy oıyn arqyly úırenip, bolashaq kásibı daǵdylaryn qalyptastyryp jatyr.
Sonymen qatar mektep bazasynda STEM zerthanalar men shyǵarmashylyq alańdar jasaqtalǵan. Atap aıtqanda, robottehnıka baǵytyndaǵy «Codi Play» kabıneti, qyz balalarǵa arnalǵan «Creativity Studio» sheberhanasy, ǵylymı tájirıbeler júrgizýge arnalǵan hımııa zerthanasy – barlyǵy oqýshynyń qyzyǵýshylyǵyn oıatyp, ǵylym men tehnıkaǵa yntasyn arttyrýǵa arnalǵan biregeı keńistikter.
Jalpy alǵanda, sońǵy bes jyl ishinde ERG kompanııasy STEM zerthanalary men oqytý jabdyqtaryna, ınteraktıvti panelderge 333,9 mln teńge baǵyttaǵan. Bul – elimizdiń bolashaǵyn ǵylym men tehnologııa arqyly órkendetýdi kózdeıtin aýqymdy qadamdardyń biri.
Munymen qosa, kompanııa tarapynan iske asqan «ERG mektep» baǵdarlamasyn da erekshe atap ótýimiz qajet. 2021–2023 jyldar aralyǵynda júzege asqan bul bastama 200-den astam mektepti, 60 myńǵa jýyq oqýshy men 8 900 muǵalimdi qamtydy. Baǵdarlama aıasynda pedagogter pándik, sıfrlyq jáne fýnksıonaldyq quzyretterin damytyp, zamanaýı bilim berý ádisterin meńgerdi. Sonymen qatar oqýshylar men muǵalimderdiń sapaly bilim resýrstaryna qoljetimdiligi de aıtarlyqtaı artty. Bul baǵdarlamanyń ıgiligin Aqtóbe, Qostanaı jáne Pavlodar oblystarynyń mektepteri kórip otyr. Jobaǵa baǵyttalǵan qarajat kólemi – 611,7 mln teńgeni quraıdy.
Bıyldan bastap bul bastama jańasha baǵytta damyp, «ERG Mektep/School» baǵdarlamasy retinde qaıta qurylmaq. Mundaǵy maqsat – balany jan-jaqty damytý. 2025–2026 jyldary osy jobaǵa 302,6 mln teńge kóleminde qarjy bóliný josparlanyp otyr. Jańa baǵdarlama aıasynda bilim alýǵa qaýipsiz ári qolaıly orta qalyptastyrý, balanyń jan-jaqty damýyna yqpal etetin ekojúıe qurý, fızıka, hımııa, bıologııa, matematıka, IT, geografııa jáne tehnologııa pánderin kiriktiretin keshendi bilim berý baǵdarlamalaryn ázirleý, zertteý tásilderi men komandalyq oqytý sııaqty zamanaýı ádistemelerdi engizý, sonymen qatar oqýshylardy keleshektegi kásibı múmkindikterge beıimdeý maqsatynda qosymsha bilim berý júıesin jolǵa qoıý sekildi mańyzdy baǵyttar qarastyrylǵan.
ERG kompanııasynyń bul bastamalary – bilim salasyna jasalǵan jaı qoldaý ǵana emes, eldiń ıntellektýaldyq kapıtalyna baǵyttalǵan uzaqmerzimdi ınvestısııa. О́ıtkeni kez kelgen qoǵamnyń bolashaǵy – búgingi balaǵa jasalǵan jaǵdaımen ólshenedi. Al aýyldan qalaǵa deıingi barlyq óńirde birdeı múmkindik týdyryp otyrǵan bul tájirıbe – basqa da iri kompanııalarǵa úlgi bolarlyq is.