Ádil qoǵamnyń ólshemi – zańdy qurmetteý

Investordy qorǵaýdyń mańyzy

Prokýratýra organdarynyń basty mindetiniń biri – quqyǵy buzylǵan kásip ıelerine qol ushyn sozý. Memleket basshysy ekonomıkany kóterý úshin shetten ınvestısııa tartý jaıynda jıi aıtyp keledi. Alaıda el ishinde osy iske keri amal jasap júrgender joq emes. Sonyń bir mysaly – Oral qalasynda «K5 ekologııalyq klasty motor otyndaryn óndirýdi jańǵyrtý» ınvestısııalyq jobasyn iske asyryp jatqan «Kondensat» aksıonerlik qoǵamy negizsiz ákimshilik jaýapkershilikke tartylǵany anyqtaldy.

Oǵan valıýtalyq túsimdi repatrıasııalaý jónindegi talaptardy oryndamaǵany úshin sottyń qaýlysymen Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodekstiń 251-babynyń 2-tarmaǵy boıynsha 33 mln teńge aıyppul salynǵan. Degenmen is materıaldaryn zerdeleý barysynda «Kondensat» AQ sheteldik kontragentpen aradaǵy 32 mln Reseı rýblinen asa (163 mln teńgeden asa) somaǵa jasalǵan syrtqy ekonomıkalyq shart boıynsha mindettemelerin Qazaqstan Respýblıkasynyń valıýtalyq zańna­masyna sáıkes tolyq kólemde oryndaǵanyn kórsetti.

Iаǵnı ınvestordy jaýapkershilikke tartýǵa eshqandaı negiz joq. Sondyqtan Oral qalalyq prokýratýrasynyń apel­lıasııalyq ótinishi boıynsha Batys Qazaqstan oblystyq sotynyń sot alqasy is júrgizýdi toqtatyp, zańsyz sot aktisiniń kúshin joıdy.

Al Jetisý oblysynda jylý tutyný­shy­lardyń quqyǵy qorǵalyp, zańnan attaǵan monopolıst jaýapkershilikke tartyldy. Qoldaǵy málimetke súıensek, «Taldy­qorǵanjylýservıs» MKK zańdy tulǵa­lar úshin jylý tarıfin qalyptastyrý kezinde shyǵyndardy jabýǵa qarastyrylǵan bar­lyq qarajatty jumsamaǵan. Taldy­qor­ǵan qalasy prokýratýrasynyń qada­ǵalaý akti­simen 7,8 mln teńgeden asa somaǵa ýaqytsha ótem­dik tarıf engizildi. Nátı­je­sinde, tarıf 77 teńgege deıin tómendetilip, 1 971 tutynýshynyń quqyǵy qorǵaldy. Al monopolıst tıisti jazasyn aldy.

Bıýdjetke qol salý tyıylmaı tur

«Zań men tártip» qaǵıdaty degende, eń aldymen, el turǵyndarynyń salyǵynan jınalatyn bıýdjet qarajatynyń durys jumsalýy oıǵa oralady. О́kinishke qaraı, bul salada da ardan attap, alaıaqtyqqa baryp jatqandar az emes. Máselen, jýyr­da Balqash qalasynyń prokýratýrasy 1,2 mlrd teńgeden asa bıýdjet qarajatyn negizsiz jumsaýǵa tosqaýyl qoıǵan edi.

Bul – memlekettik satyp alýlar salasynda bolǵan jaǵdaı. Anyq­tal­ǵan­daı, jyl basynan beri prokýratýra organ­darynyń bastamasymen jalpy somasy 3 mlrd teńgeden asatyn alty memlekettik satyp alý rásimi toqtatylǵan. Buǵan smetalyq qunnyń asyra kórsetilýi, konkýrs qujat­tamasyna ekonomıkalyq negizi joq jumys kólemderiniń engizilýi jáne bıýdjet qara­jatyn tıimsiz paıdalaný qaýpin týdyratyn basqa da zań buzýshylyq sebep bolǵan.

Únemdelgen qarajat qalanyń ózek­ti áleýmettik máselelerin sheshýge baǵyt­talmaq.

Arzan sertıfıkat satqan alaıaq

El ishin alańdatyp turǵan qylmystyń biri – alaıaqtyq. Aılasy jetkender aldaý men arbaýdy «aqyldylyqqa» balaıtyny óz al­dyna, jasaǵan isi úshin jazasyz qala­myn dep oılaıtyn bolsa kerek. Sondaı «erek­­she» jannyń biri Astanada adamdarǵa fıt­nes-ortalyqqa syılyq túrindegi jalǵan ser­tı­­fı­kattar satqany úshin quryqtalyp, sottaldy.

Buryn sport klýbtarynda jattyq­tyrýshy bolyp jumys istegen ol tur­ǵyn­dar­dyń senimin teris paıdalaný arqyly zańdyq kúshi joq, óz qolymen daıyndaǵan jyldyq abonement túrindegi jalǵan sertıfıkattaryn naryqtaǵy baǵadan áldeqaıda tómen aqshaǵa satyp kelgen. Onyń qoldan jasaǵan kóshirme sertıfıkattarynyń túpnusqalary 700 myń teńge tursa, «aqyldy» azamat ony bar bolǵany 150 myń teńgege usynypty. Mundaı batpanquıryqtan qur qalmaý úshin qolyndaǵy qarajatyn bergen jábirlenýshiler fıtnes-ortalyqqa kelgende ǵana satyp alǵan sertıfıkattarynyń jaramsyz ekenin bilip, quqyq qorǵaý organdaryna júginýge májbúr bolǵan.

Bul alaıaqtyq qylmysynan jalpy sany 24 adam japa shegip, keltirilgen materıaldyq zalal kólemi 3,5 mln teńgeden asqany belgili bolyp otyr. Tergeý amaldary aıaqtalǵannan keıin qylmystyq is máni boıynsha qaraý úshin sotqa joldandy. Nátıjesinde, keltirilgen zalal tolyq ótelip, jaǵdaıdy aýyrlatatyn mán-jaılar bolmaýyna baılanysty sot úkimimen alaıaqqa 3 jyl merzimge probasııalyq baqylaý belgileýmen bas bostandyǵyn shekteý jazasy taǵaıyndaldy.

Keıingi ýaqytta syılyq túrindegi sertıfıkattar men kartalar arqyly jasalatyn alaıaqtyq faktileri jıilep ketti. Ásirese onlaın-satylymdar men servıs­terdiń keńinen taralýy qylmys qaýpin arttyrǵany baıqalyp otyr. Sondyqtan mundaı qyzmetterdi tek resmı satýshylardan alý qajet. Áıtpese, alaıaqtardyń qurbany bolý múmkindigińiz joǵary.

Astana qalasynyń prokýratýrasy bóten múlikti jymqyrý ne bóten múlikke quqyqty aldaý nemese senimdi teris paıdalaný arqy­ly ıelený áreketteri úshin zańnamada múlki tárkilene otyryp, 10 jylǵa deıin bas bos­tan­dyǵynan aıyrý jazasy kózdelgenin eskertedi.

Qaıtarylǵan aktıv qaıda jumsalyp jatyr?

Elimizde zańsyz ıemdenilgen ak­tıvterdi memleket menshigine qaıtarý jumysy jalǵasyp jatyr. Sonyń bir mysaly – jýyrda Almaty qalasynda jergilikti prokýratýranyń aralasýymen quny 2,6 mlrd teńge bolatyn «Bas­palar úıi» AQ-nyń memleket menshigine qaıtýy.

2016 jyly Mádenıet jáne sport mınıstrligine tıesili bolǵan aksııalardy jeke tulǵa arzandatylǵan baǵamen zańsyz jekeshelendirip alǵany belgili bolyp otyr. Memlekettiń múliktik múddelerin qorǵaý maqsatynda Almaly aýdandyq prokýratýrasy mámileni jaramsyz dep taný týraly sotqa talap-aryz berdi. Apellıasııalyq satynyń qaýlysymen birinshi satydaǵy sottyń prokýratýranyń talap qoıý talaptaryn qanaǵattandyrý týraly sheshimi ózgerissiz qaldyrylyp, zańdy kúshine endi.

Búginde el kóleminde qaıtarylǵan zańsyz aktıvter halyq ıgiligine jumsalyp keledi. Máselen, óńirlerde sol qarajat esebinen kóptegen mektep salynyp, úsh aýysymdy oqý problemasy sheshilip jatqanyn el biledi. Al jýyrda Jambyl oblysynda qaıtarylǵan aktıvter esebinen Jańaótkel aýyly aýyzsýmen qamtamasyz etildi.

Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes, oblysta 19 aýyl aýyzsýmen qamtamasyz etilip, densaýlyq saqtaý nysanynyń qurylysy qarjylan­dyrylǵan. 30 maýsymda Jambyl obly­synyń prokýrory Nurǵalym Ábdirov Jambyl aýdanyndaǵy Jańaótkel aýylynda sýmen jabdyqtaý júıesiniń ashylý saltanatyna qatysty.

«Bul bastama memleketke qaıtarylǵan qarajat qoǵamnyń ıgiligine qalaı yqpal etetinin jáne negizgi áleýmettik ınfraqurylymdy damytýǵa jaǵdaı jasaıtynyn aıqyn kórsetedi», dedi saltanatty is-sharada N.Ábdirov. Bul nysannyń ashylýyna deıin aýylda sýmen jabdyqtaý júıesi bolmaǵan eken. Budan bylaı turǵyndar taza sýdy tutynbaq.