Baǵaly metaldy balqytatyn ydys

Sonyń bir úlgisi bolar, О́zbekáli Jánibekov atynda­ǵy Oń­­tús­tik Qazaq­stan pedagogı­ka­­lyq ýnıversıtetiniń Arheo­lo­gııa­­lyq ortalyǵy Nıder­land­tyń Leı­­den ýnıversıteti ǵalym­dary­men birge qazba jumys­ta­ryn júr­­gizdi. Olar halyq­ara­lyq ǵy­ly­­mı yn­tymaqtastyq aıasyn­da Túrki­stan oblysynyń Orda­basy aýdany­na qarasty Qaras­pan aýyly mańynda orna­lasqan Tóle­baı­tóbe-2 qorym­daryn zerttedi.

Arheologterdiń bizge bergen deregine súıensek, qazba jumys­tary barysynda b.z.d. I ǵasyr men b.z. IV ǵasyryna jata­tyn Qańly kezeńine tán obalar arshyldy. Oba ishinen aqsúıek kóshpendi jaýyngerdiń jerlengeni anyqtaldy. Bul – qabirden tabylǵan jebe ushtary, turmystyq pyshaq, at ábzelderi (aýyzdyq), beldik toǵalary men áshekeı buıymdar ar­qyly dálel­denip otyr. Erekshe nazar aýdararlyǵy – úlken hum ydysynyń bólikteri qabir ishine tóselgen jáne máıit aǵash tabyttyń ústine qoıylyp jerlen­gen.

Aǵashtyń jaqsy saqtalǵan bólik­teri men jebelerdiń sabyndaǵy jip izi jerleý rásiminiń kúrdeliligin kór­se­tedi. Alebastr gıpsten jasalǵan boı­tumarlar sol zamandaǵy nanym-se­nim boıynsha zulym kúshterden qor­ǵaý­shy retinde qoıylǵan. Sondaı-aq jyl­qynyń azý tisi, kelesi obadan tómen temperatýrada baǵaly metal­dardy balqytýǵa arnalǵan, ǵylymı aınalym­da «tıgel» dep atalatyn ­sırek kez­de­setin keramıkalyq ydys tabyldy. Bul – sol kezeńdegi metall óńdeý teh­no­logııasyna qatysty mańyzdy jańalyq.

Aıta keterligi, obalar ejelgi dáýir­de birneshe ret tonal­ǵanyna qara­mas­tan, búgingi qazba jumystary nátı­jesin­de mańyzdy derekter men jádi­ger­ler tabylyp otyr. Zertteý jumys­tary­na arnaıy memorandým aıasynda «Or­dabasy» ulttyq tarıhı-mádenı qoryq-mýzeıiniń qyzmetkerleri de qatysty.

Leıden ýnıversıtetiniń antropolog jas ǵalymy Polına Kolmogorova bul zertteý jumystary Qazaqstannyń kóne tarıhynyń ashylýyna, Qańly kezeńiniń mádenıeti men salt-dástúrin tanýǵa úles qosatynyna senim bildirdi. Ol arheologııalyq zertteýler júrgizýdi aldaǵy ýaqytta da bizdiń ǵalymdarmen birge jalǵastyrmaq.