Aıdarbek SAPAROV: Aýyl sharýashylyǵy – turaqty damý negizi

– Aıdarbek Seıpiluly, bıylǵy egin naýqany tabysty aıaqtalyp, qatarynan ekinshi jyl rekordtyq ónim jınaldy. Osyndaı nátıjege qol jet­kizýdiń negizgi sebebi qandaı?

– Rekordtyq ónimniń basty syry – memlekettiń qoldaýy men sharýalardyń eseli eńbegi. Byltyr el boıynsha 26,7 mln tonna astyq jınalsa, bıyl bul kórsetkish 27,1 mln tonnaǵa jetti. Maıly daqyldardan 4,8 mln tonna ónim alynyp, jańa rekord tirkeldi. Sonymen qatar, 428 myń tonna maqta terilip, bul keıingi 18 jyldaǵy eń joǵary nátıje boldy.

Prezıdent tapsyrmasyna sáıkes – aýyl sharýashylyǵyna jeńildetilgen kredıt túrinde kórsetilgen memlekettik qol­daý kólemi bıyl alǵash ret 1 trln teń­gege jetti. Onyń 750 mlrd­ teń­gesi 5 paıyzdyq mól­sher­le­memen kóktemgi jáne kúzgi naýqanǵa ba­ǵyttalsa, 250 mlrd teńge tehnıka alýǵa arnalǵan lızıngke bólindi. Bul sharalar sharýalardyń tu­­qym, tyńaıtqysh, janar-jaǵar­­maı, tehnıkamen tolyq qamty­lýy­­na múmkin­dik berdi. Máse­len, mıneraldy tyńaıtqyshtar engizý deńgeıi alǵash ret ǵylymı negizdelgen qajettiliktiń 56%-yn (1,8 mln tonna) qurady. Elıtalyq tuqym úlesi de 9,5%-dan 11,5%-ǵa deıin artty. Kelesi jyly bul kórsetkishter odan ári jaqsarady degen úmit bar.

– Tórt jyl buryn aýyl sharýashylyǵy tehnıkalarynyń 90 paıyzy tozǵan kúıde bolatyn. Bıyl bul kórsetkish 70 paıyzǵa deıin tómendedi. Osy oń ózgeris tehnıka satyp alýǵa arnalǵan jeńildetilgen lızıng baǵdarlamasynyń jemisi deýge bola ma?

– Aýyl sharýashylyǵyndaǵy tehnıkany jańartý – qazirgi basty máseleniń biri. Osyǵan baılanysty mınıstrlik úsh qoldaý tetigin usynady: satyp alynǵan tehnıkanyń 15–30%-yn ınvestısııalyq sýbsıdııalaý, tehnıkany kredıt nemese lızıng arqyly alý kezinde syıaqy mólsherlemesiniń bir bóligin jabý, sondaı-aq otandyq tehnıkany jeńildetilgen lızıngpen satyp alý. Bıyl memleketten bólingen 1 trln teńgeniń 250 mlrd-y jeńildetilgen lızıngke baǵyttaldy, bul byltyrǵy 120 mlrd teńgege qaraǵanda eki ese kóp. Nátıjesinde, jyl basynan beri sharýalar 25 myń tehnıka alǵan, onyń 8,7 myńy lızıng arqyly alynǵan, bul tehnıkany jańartý qarqynyn 6,5%-ǵa deıin arttyrdy.

– Bıyl qambamyz astyqqa toldy. Endigi mindet – ony sapaly túrde saqtap, tıimdi baǵamen ótkizý. Bul baǵytta mınıstrlik qandaı is-sharalardy qolǵa alyp otyr? Sondaı-aq eksport boıynsha aldaǵy josparlar qandaı?

– О́ndirilgen astyq kólemi ishki qajettilikti tolyǵymen qamtamasyz etedi jáne eksporttyq áleýet saqtalady. О́tken maýsymda astyq eksporty 13,4 mln tonnany qurap, aldyńǵy jylǵa qaraǵanda 47%-ǵa ósti. Eksporttyq geografııa 45-ten astam eldi qamtıdy. Bıyl otandyq astyq Belgııa, Portýgalııa, Polsha, Norvegııa, Ulybrıtanııa, Vetnam, BAÁ, Marokko, Aljır, Egıpet sııaqty elderge jetkizildi. Sonymen qa­tar Iran, Ázerbaıjan, Armenııa, Grýzııaǵa da jetkizilimder ja­ńar­tyldy. Jańa eginnen shamamen ­3,9 mln tonna astyq eksportta­­lyp, bul ótken jylmen salystyr­­ǵan­da 13,6%-ǵa artyq. Jańa maý­sym­da astyq pen un eksporty 13 mln ­tonna deńgeıinde saqtalmaq.

– Eksport týraly sóz qozǵaǵanda, agrohabtar men logıstıka týraly aıtpasqa bolmaıdy. Memleket basshysy bıylǵy Joldaýynda: «Qazirgi tańda eń ózekti mindettiń biri – agrohabtar jáne logıstıka ortalyqtaryn damytý», dedi. Bul baǵyttaǵy elimizdiń qazirgi jaı-kúıi qalaı ári alda qandaı ózgerister kútip tur?

– Mınıstrlik Memleket bas­shysynyń Joldaýyn iske asyrý boıynsha Jalpyulttyq is-sha­ralar josparyna sáıkes Saýda jáne ıntegrasııa mınıstrligi­­men jáne basqa múddeli organ­dar­­men birlese jumys júrgizip otyr. Qa­zi­r 5 transshekaralyq saý­da-logıstıka habyn damytý qolǵa alyndy: Jambyl oblysyn­daǵy Qyrǵyzstanmen shekaralas ındýstrııalyq keshen, Túrkistan oblysyndaǵy О́zbekstanmen shekaradaǵy «Ortalyq Azııa» kooperasııa ortalyǵy, Batys Qazaqstan oblysyndaǵy Reseı­men shekaralas «Eýrazııa» trans­porttyq ortalyǵy, Mańǵystaý oblysyndaǵy «Kaspıı toraby» jáne Jetisý oblysyndaǵy Qytaı­men shekaradaǵy «Qorǵas toraby».

Agrohabtar azyq-túlik baǵa­syn turaqtandyrýǵa, elder arasyn­daǵy taýar aınalymyn jaqsar­týǵa jáne ınvestısııa tartýǵa yqpal etedi, bul óndirýshiler men eksporttaýshylarǵa tıimdi jaǵdaı jasaıdy. Mysaly, Jambyl oblysyndaǵy agrohabta maıly tuqymdar men bıdaıdy qaıta óńdeý kesheni, aýyl sha­rýashylyǵy tehnıkasy men tyńaıtqyshtar zaýytyna ınves­torlardan ótinimder tústi. Jetisý oblysyndaǵy «Qorǵas toraby» mańynda aýyl sharýashylyǵy ja­nýarlary men balyqtarǵa ar­nalǵan quramajem óndiretin kásip­oryndar jumys isteıdi. Túrkistan oblysynda О́zbekstan­ǵa eksportqa arnalǵan maqta, kú­rish jáne basqa da ónimderdi qaı­ta óńdeý jobasy josparlanyp otyr. Mańǵystaý oblysyndaǵy «Kas­pıı torabynyń» damýy otandyq astyqtyń EO men Ortalyq Azııaǵa eksportyn arttyrady.

– Prezıdent Aýyl sharýa­shy­lyǵy eńbekkerleriniń ekinshi forýmynda sóılegen sózinde «Tereń óńdelgen ónim shyǵarýǵa basymdyq berý qajet» degen edi. Tipti kelesi jyly óńdelgen ónim úlesin 70%-ǵa deıin jetkizý­di mindettedi. Sondaı-aq tereń óńdeýge basymdyq berý jaıyn da aıtty. Mindet mejesinen kóriný úshin qaıtpek kerek?

– Bizde 2024–2028 jyldarǵa arnalǵan aýyl sharýashylyǵy ónimin jáne tamaq ónerkásibin qaıta óńdeýdi damytý jónindegi keshendi jospar bar. Onda qaıta óńdeýge tapsyrylǵan aýyl sha­rýashylyǵy ónimderin, aınalym qarajatyn tolyqtyrýǵa arnalǵan kredıtter boıynsha syıaqy mólsherlemesin sýbsıdııalaý, jeńildetilgen kredıtter berý jáne ishki naryqta otandyq qaıta óńdelgen ónimniń básekege qabilettiligin arttyrý, jańa naryq kózderin ashý arqyly qaıta óńdeý ónimderiniń eksporttyq áleýetin ósirý kózdelgen.

Ulttyq damý josparynda bekitilgen alty taýar boıynsha (et, sút, maıly daqyldar tuqymy, kúrish, júgeri, qaraqumyq – red.) 2024 jyly qaıta óńdelgen ónim úlesi 40 paıyzdyń ornyna 50 paıyzdy kórsetti. Bıyl ony 55 paıyzǵa jetkizý josparlanǵan. Joǵaryda atalǵan baǵytta ju­mysty jetildirý arqyly kelesi jyly Prezıdent júktegen mejeni eńseremiz dep senemin.

– Memleket basshysy mal sharýashylyǵyn damytýǵa erek­she nazar aýdarýdy da tapsyrdy. Qazir bul sala boıynsha arnaıy jospar ázirlenip jatqanynan habardarmyz. Osyǵan baılanysty tolyǵyraq toqtalyp ótseńiz, mınıstrlik mal sharýashylyǵyn damytý úshin qandaı qadamdardy qolǵa almaq?

– Rasynda, qazaqtyń qanymen bite qaınasyp, súıegine sińgen ata­kásipti damytý búginde memlekettik saıasattyń basymdyǵyna aınal­dy. Búginde ázirlengen keshendi jos­par aıasynda mal sharýashylyǵyn damytýdyń birqatar naqty is-sharalaryn iske asyrý kózdelgen. Máselen, barlyq janýar túrleri boıynsha asyl tuqymdy mal basyn satyp alýǵa 6% mólsherlememen uzaq­merzimdi jeńildetilgen kre­dıt berý baǵdarlamasy jú­zege asyrylady. Ekinshiden, ıgeril­megen jaıylymdyq jerlerdi tıimdi paıdalaný maqsatynda 6% mólsherlememen biryńǵaı kredıttik ónim iske qosylady. Bul qural jaıylym ınfraqury­ly­myn damytýǵa baǵyttalǵan qo­symsha shyǵyndardy qarjy­lan­­dyrýǵa múmkindik beredi. Atal­ǵan kredıttik ónimderdi tabys­ty iske asyrý úshin «DAMÝ» qory ar­qyly 85%-ǵa deıin kepil­den­­dirý tetigin engizýdi jos­par­lap otyrmyz. Úshinshiden, sa­la­ny kadrlarmen qamtama­syz etý jáne mal sharýashyly­ǵy qyz­met­kerleri úshin qajetti áleý­met­­tik jaǵdaılardy qalyp­tas­tyrý jónindegi sharalar py­syq­­talyp jatyr. Tórtinshi­den, mal sharýashylyǵynyń bar­lyq ba­ǵyty boıynsha aınalym qa­rajatyn tolyqtyrýǵa ar­nal­ǵan 5%-dyq jeńildetilgen nesıe­len­dirý jaıy jolǵa qoıylyp otyr. Bıylǵy qyrkúıekten bul nesıe­lendirý baǵdarlamasy bor­­­da­qy­laý alańdaryna baǵytta­lyp ­­iske qosyldy. Endigi kezektegi ­ne­giz­­gi mindet – atalǵan baǵdarla­ma­­­­nyń ­aıasyn keńeıtý. Qazir ­bul pro­­ses­terge qajetti esepter júr­gizi­­lip jatyr. Shyǵyn­dar bel­gili bol­­ǵan soń, qujat múd­deli mem­le­ket­­­tik organdarmen keli­sýge jolda­nady.

– Mal sharýashylyǵy týraly sóz bolǵanda, teri óńdeý máselesi de nazardan tys qalmaıdy. Búginde iri qara men usaq mal terileriniń kádege jaramaı, bosqa rásýa bolýy alańdatady. Osy túıtkildi sheshýdiń ýaqyty jetken joq pa? Mınıstrlik bul máseleni qalaı retteýdi josparlap otyr?

– Durys aıtasyz, mal terisin kádege jaratý máselesi óte ózekti. Búginde respýblıka boıynsha janýarlar júnin óńdeýde qýat­tylyǵy jylyna 29 myń tonna­ny quraıtyn 9 kásiporyn, 3,3 mln dana iri-qara men 3,1 mln dana usaq mal terisin óńdeıtin 12 kásiporyn jumys isteıdi. Bul, árıne, azdyq etedi. Sondyqtan qazir jún-teri óndirisin jetildirý maqsatynda ınvestısııa tartý baǵytynda keshendi jumys júrgizilýde. Nátıjesinde, jýyrda ǵana Aqtóbe oblysynda «KazFeltec» JShS-nyń alǵashqy toqyma emes materıaldar jáne jún óńdeý zaýyty iske qosyldy. Kásiporyn jylyna 2,2 myń tonna daıyn ónim shyǵara alady. Joba­nyń ınvestısııalyq quny – 5,3 mlrd teńge. Sonymen qatar ár aımaqtan teri qabyldaý pýnktterin ashý da qolǵa alyndy. Búginde dál osyndaı birqatar ınves­torlar­men kelissóz júrgizilip jatyr. Tipti ınvestısııalyq jobalar­dy memleket tarapynan sýbsı­dııalaý da kózdelgen. Sondaı-aq osy salaǵa bet alǵan kásipker­ler­ge 2,5% mólsherlememen 10 jyl­ǵa deıingi merzimge kredıt berý, tehnıkalyq jabdyǵyn satyp alýǵa lızıng qarastyrý boıynsha sheshim qabyldandy.

– Ishki naryqty otandyq etpen qamtyp, et ónimderiniń eksporttyq áleýetin arttyrý da mańyzdy mindet ekeni anyq. Endeshe, etti «qyzyl altynǵa» aınaldyrý úshin qandaı naq­ty qadamdar qajet? Bul ba­ǵytta otandyq sharýalardyń múm­kindigi qandaı?

– Elimizdegi sharýalardyń oǵan áleýeti jetedi. Búginde sharýalarymyz ishki naryqty sıyr, qoı, jylqy etimen jáne jumyrtqa­men tolyq qamtıdy. Al qus eti bo­ıynsha qamtý deńgeıi 79 paıyz­dan 82 paıyzǵa jetti. Eksportta ósý ­dınamıkasy aıqyn seziledi. Aıtalyq, irgeles jat­qan О́zbekstanǵa 2024 jyly 17 myń tonna et eksporttalsa, bıyl bul kórsetkish 27 myń tonnaǵa jýyqtady. Col sekildi Tájikstan, Qyrǵyzstan, Qytaı, BAÁ, Qatar, Grýzııa, Iran, Belarýs elderi­nen otandyq etke degen suranys joǵary. Búginde osy ósimdi turaq­ty saqtaý maqsatynda asyl tuqym­dy mal sharýashylyǵyn damytý, zamanaýı bordaqylaý alańdary men et óńdeý kásiporynda­ryn iske qosý, sıfrlyq baqylaý jáne veterınarııalyq qaýipsizdik júıelerin damytý jolǵa qoıyldy.

– Veterınarııa salasyndaǵy máseleler kópten beri kóte­rilip keledi. Búginde bul baǵyt­ta naqty qandaı jumys at­qa­ryldy? Salany materıal­dyq-tehnıkalyq jabdyqtaý, veterınar mamandardyń jaǵ­daıyn jaqsartý, kadrlyq áleýetti arttyrý boıynsha alda qandaı jospar bar?

– «Dáriger adamdy, veterınar adamzatty emdeıdi» degen sózdiń ózektiligi artyp keledi. Qazirgi jaǵdaıda veterınarlyq qadaǵalaýdyń ult saýlyǵy úshin mańyzy zor. Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrmasyna sáıkes Agroónerkásiptik keshendi damytýdyń 2030 jylǵa deıingi tujyrymdamasy aıasynda veterınarııa salasy jań­ǵyr­tylýda. Keıingi eki jylda 400 veterınarııalyq nysan salyndy, taǵy 235 nysannyń qurylysy júrip jatyr. 892 arnaıy avto­kó­lik alýǵa 3,4 mlrd teńge jumsal­dy. Aldaǵy eki jylda veterınarııa­lyq ınfraqurylymdy nyǵaı­tý­ǵa 66,2 mlrd teńge bólinip, 1049 mal qorymy, 72 stansa men 1278 pýnkt salynbaq. Sondaı-aq asa qaýip­ti aýrýlarǵa qarsy vaksınasııa nátıjesinde janýarlar aýrýynyń oshaqtary 51%-ǵa azaıdy.

Veterınarııa salasyn jetil­dirý aıasynda birqatar mańyzdy sharalar atqarylyp otyr. Halyq­aralyq sarapshylardyń qaty­sýymen jumys toby qurylyp, brýsellez, aýsyl jáne ózge de qaýipti aýrýlarǵa qarsy kúres tásilderi qaıta qaralýda. Sonymen qa­tar otandyq ekpe úlesi 34%-dan ­78%-ǵa deıin artty. Veterınarııa­lyq baqylaýdy kúsheıtý úshin tolyq sıfrlyq qadaǵalaý júıesi engizilip, maldyń týǵan sátinen bastap, ónimniń tutynýshyǵa jetkenge deıingi barysy avtomattandyryldy. Eksportqa arnal­ǵan karantındik baqylaý da sıfr­lyq formatqa kóshirildi. Zerthanalyq múmkindikterdi arttyrý maqsatynda 3,8 mlrd teńgege 70-ten astam qaldyqty anyqtaı­tyn 9 joǵary tıimdi suıyqtyq­tyq hromatograf satyp alyn­dy. Bul – azyq-túlik qaýipsizdigin halyqaralyq standarttarǵa saı baqylaýǵa múmkindik beredi. Vete­rınar mamandardyń basty máselesi – eńbekaqynyń azdyǵy. Ony jaqsy bilemin. Bul túıtkildiń túıinin tarqatý maqsatynda da keshendi jumys júrgizilip jatyr. Qazir sala kadrlaryn qoldaý maqsatyna qosymsha 22 mlrd teńge qarjy suratyldy. Ol úshin tıisti zańnamaǵa da ózgeris engizilip jatyr. Bul jospar júzege assa, 2027 jyldan bastap mamandardyń jalaqylary ósedi.

– Qazir kóptegen ınnova­sııalyq tehnologııa arqy­ly zamanaýı fermalar salynyp jatqanyn jaqsy bilemiz. Demek, salany sıfrlandyrý úderisin jalǵastyrýda qandaı jańashyldyqtar sharýalardyń jumysyn jeńildetedi?

– Salany sıfrlandyrý tek sharýalardyń jumysyn jeńil­detip qoımaı, shyǵyndy azaıtyp, ónimdilikti arttyrýǵa jol ashady. Sondyqtan Memleket basshysy Joldaýda sıfrlyq tehnologııalar men jasandy ın­tellektini engizýdi tapsyrdy. Qazir mundaı sheshimderdi qoldanatyn aýyl sharýashylyǵy óndirýshileriniń sany 600-den asty. О́simdik sharýashylyǵynda GPS-navıgasııa, dron, sensor jáne analıtıkalyq platformalarǵa negizdelgen dálme-dál eginshilik júıeleri engizilip jatyr. Bul egis jumysyn avtomattandyryp, tyńaıtqysh pen ósimdikti qorǵaý quraldaryn tıimdi ári únemdi paıdalanýǵa múmkindik beredi. Sıfrlandyrý mal sharýa­shylyǵyna da engizilip jatyr. Máselen, azyqtandyrýdy, ja­nýarlardyń densaýlyq jaǵdaıyn, mıkroklımatty jáne tabynnyń ónimdiligin basqarý prosesteri qazir avtomattandyrylyp keledi.

Elimizde 104 zamanaýı sút-taýarly fermasy men 30-dan asa bordaqylaý alańynda IT-júıeler engizilgen. Onda janýarlardyń ómirlik kórsetkishterin avtomatty túrde monıtorıngileý, azyqtandyrý mázirin retteý júzege asyrylýda. Bul tehnologııalar ónimdiliktiń artýyna jáne ónim sapasynyń jaqsarýyna yqpal etedi.

Aýyl sharýashylyǵy ónim­derin qaıta óńdeýde de óndiristik prosesterdi basqarýdyń avtomat­tandyrylǵan júıeleri engizilip jatyr. Búginde elimizde 200-den astam kásiporyn smart-ferma sanatyna jatady. Onda dálme-dál eginshilikten bastap, derekterdi ıntellektýaldy taldaýǵa deıingi sıfrlyq sheshimder keshendi túrde qoldanylady. Sıfrlandyrý deńgeıi joǵary óńirler – Aqmola, Soltústik Qazaqstan, Jetisý, Pavlodar jáne Qostanaı oblystary. Bul aımaqtarda aýyl sharýashylyǵy ónimderin óndirý men qaıta óńdeýde avtomattandyrý men sıfrlyq tehnologııalardy qoldaný turaqty tájirıbege aınalǵan. Aldaǵy maqsat – tolyq sıfrlandyrylǵan agroóndiriske kezeń-kezeńimen kóshý.

– Damýdy ǵylym-bilimsiz eles­tetý múmkin emes. Agrosala­daǵy ǵylymda nendeı jetistik­ter bar?

– Shyn máninde, agroóner­kásiptik keshenniń turaqty da­mýynyń mańyzdy faktorlary­nyń biri – ǵylymı jáne kadrlyq qamtamasyz etý. Qazir agrarlyq ǵylymnyń kórsetkishteri aldyń­ǵy qatarly agrotehnologııalar­dy qoldanatyn sharýashylyqtar­dan artta qalyp keledi. Munyń bir­neshe sebebi bar. Birinshiden, agrar­lyq ǵylymdy qarjylandyrý júıesi álsiz ári ýaqtyly emes. Damy­ǵan elder aýyl sharýashylyǵy­nyń jalpy óniminen ǵylymı zertteýlerge 1%-dan 3%-ǵa deıin qarjy bóledi, al elimizde bul kórsetkish 0,3%–0,4%-dy quraıdy. Sonyń saldarynan búginde ǵımarattar men qurylymdar 85%-ǵa, tehnıka 70%-ǵa, zerthanalyq jabdyqtar 66%-ǵa eskirgen. Sáıkesinshe, kadr­lar turaqtamaıdy. Qazir ǵylymı zertteýlerdiń óndiriske engizilý úlesi 22%-dy quraıdy, al 2030 jylǵa deıin 40%-ǵa jetkizý jos­parda. Mysaly, AQSh-ta bul kórsetkish 50–60%, Eýropalyq odaqta 40–55%, Qytaıda 45–50%, al Izraılde 70%-dy quraıdy.

2030 jylǵa deıin agrarlyq ǵylymdy qarjylandyrý kóle­min ulǵaıtý kózdelip otyr. 2026 jylǵy respýblıkalyq bıýdjette materıaldyq-tehnıkalyq bazany jańartý úshin 16,8 mıllıard teńge qarastyryldy.

Sondaı-aq S.Seıfýllın atyn­daǵy Qazaq agrotehnıkalyq zert­teý ýnıversıtetiniń bazasyn­da 2025 jyldyń sońyna deıin agro­ónerkásip salasyndaǵy alǵashqy aımaqtyq tehnopark qurylmaq. Bul tehnopark startaptar men sha­ǵyn bızneske ǵylymı jáne tehnologııalyq qoldaý kórsetetin bolady, sol arqyly organıkalyq aýyl sharýashylyǵyn damytý úshin erekshe ekojúıe qalyptasady. Atalǵan maqsatta «A.I.Baraev atyndaǵy Astyq sharýashylyǵy ǵylymı-óndiristik ortalyǵy» JShS bazasynda óndiristik-tehnologııalyq bólim qurylyp, eýropalyq stan­darttarǵa sáıkes organıkalyq óndiris talaptary­na sáıkestigi rastaldy.

2025 jyly qazanda elimizdegi alǵashqy agroekologııalyq-klı­mat­tyq karbondy polıgon ashyldy. Polıgon zamanaýı qural-jab­dyqtarmen jabdyqtalǵan. Bul ekojúıe jaǵdaılaryna jyl boıy monıtorıng júrgizýge múmkindik beredi.

– Aýyl sharýashylyǵy salasynda eńbek kúshi tapshylyǵy jıi kóteriletin máselege aınaldy. Ásirese qojalyq ıeleri malshy sııaqty mamandar­dyń joqtyǵyn aıtyp dabyl qaǵyp otyr. Bul túıtkildi sheshý úshin mınıstrlik qandaı naqty qa­damdar jasap jatyr?

– Bul – óte ózekti ári kún tár­tibindegi másele. Sebebi qyty­myr qystyń aıazynda, jazdyń aptap ystyǵynda mal sońynda júrý – erikkenniń ermegi emes. Tipti janýarlardy ury-qarydan, túz taǵysynan qorǵaý qajet. Bul – erlikke para-par eńbek. Osyndaı beınetti jumysqa jastar barmaı­dy desem, qatelik emes shyǵar. Mu­nyń basty sebebi – shopandardyń áleýmettik jaǵdaıynyń tómen­digi, mamandyqqa degen teris kózqa­ras. Osynaý olqylyqtardyń ornyn toltyrý maqsatynda 2026–2030 jyldarǵa arnalǵan mal sha­rýashylyǵy salasyndaǵy agro­bıznesti qoldaý jáne damytý jó­nindegi Keshendi jospardyń jobasy ázirlendi. Onda shopandar men malshylardyń balalaryna tegin joǵary bilim berý, otar baǵatyn malshylardy yntalandyrý járdemaqysyn engizý, shopandardyń balalaryna tegin tamaqpen, kólikpen qam­ty­latyn memlekettik ınternattar salý, olardyń zeınetkerlik ja­syn ózgertý máselesi qaralyp, malshy, saýynshy jáne traktorshy-mehanızator mamandyqtary­nyń bedelin arttyrý, shopandar men malshylardyń balalaryn áske­rı qyzmetten bosatý sekildi bir­qatar naqty memlekettik qoldaý sharalary qarastyrylyp ja­tyr. Atalǵan sharalardy iske asyrý saladaǵy kadrlyq máselelerdi keshendi sheshýge múmkindik beredi.

– Bıyl Prezıdenttiń qo­ly­nan mehanızator, traktor­shy, saýynshy syndy qara­paıym eń­bek adamdary joǵary memleket­tik nagradalar aldy. Kópshilik bul qadamdy aýyl eń­bekkerlerine degen shynaıy qurmettiń belgisi dep qabyl­dady. Osy ıgi bastama aldaǵy ýaqytta da jalǵa­syn taba ma?

– Prezıdent Aqmola oblysy fermerlerimen kezdesýinde: «Agroforým ótkizý dástúrge aınalady. Jyl saıyn jınalyp, agrosaladaǵy qordalanǵan máselelerdiń sheshimin birge izdeımiz», dep naqty aıtty. Shyn máninde, aýyl sharýashylyǵynda eńbek etip júrgen ár adam – dıqan, malshy, mehanızator ne saýyn­shy bolsyn – qurmetke laıyq. Bul – saıası turǵydan da, adamı turǵydan da ádiletti sheshim. «Ke­lisip pishken ton kelte bolmas» demekshi, tájirıbeli eńbek adamymen betpe-bet pikirlesip baryp qabyldanǵan sheshim qoǵam úshin árdaıym tıimdi bolmaq. Eńbek adamdaryna qurmet bir jylmen shektelmeı, turaqty dástúrge aınalary sózsiz.

Áńgimelesken –

Qýat ÁÝESBAI,

«Egemen Qazaqstan»