Otandyq joǵary oqý oryndarynyń bilim berý geografııasy keıingi jyldary óz órisin keńeıte bastady. Ádette biz Qazaqstanda ashylǵan sheteldik ýnıversıtetterdiń fılıaldary men ortalyqtary týraly kóp bilemiz. Alaıda elimizdiń shekarasynan shyǵyp, alys-jaqyn shetelderde de stýdentter tartyp, tól dıplommen maman daıarlap otyrǵan joǵary oqý oryndary barynan beıhabarmyz.
Qansha fılıal bar?
Osy olqylyqtyń ornyn toltyrý maqsatynda Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrligine suraý saldyq. Sondaǵy derekke súıensek, keıingi 3 jylda otandyq joǵary oqý oryndarynyń 5 fılıaly shetelde ashyldy.
Atap aıtqanda, 2022 jyldan bastap Bishkek qalasynda Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ fılıaly jumys isteıdi, Qyrǵyz Respýblıkasyndaǵy OSh memlekettik ýnıversıtetiniń bazasynda L.N.Gýmılev atyndaǵy EUÝ fılıaly; 2023 jyly О́zbekstandaǵy Shyrshyq qalasynda Áýezov ýnıversıtetiniń fılıaly, Tájikstandaǵy Dýshanbe qalasyndaǵy Osımı atyndaǵy Tájik memlekettik ýnıversıtetinde L.N.Gýmılev atyndaǵy EUÝ birlesken aqparattyq tehnologııalar fakýlteti ashyldy. 2025 jyly Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ-dyń Reseı Federasııasyndaǵy Omby memlekettik ýnıversıtetiniń bazasyndaǵy fılıaly jumys isteı bastady.
Bul fılıaldarda qandaı mamandyqtar oqytylady, granttar qarastyrylǵan ba, professor-oqytýshylar quramy qandaı, qansha talapker qabyldaýǵa qaýqarly? Osylardyń negizgilerin tarqatyp, suraqtarǵa jaýap izdep kórdik.
QazUÝ-dyń keńeıgen kartasy
Byltyr ǵana F.M.Dostoevskıı atyndaǵy Omby memlekettik ýnıversıtetiniń bazasynda Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti fılıalynyń resmı túrde ashylǵany belgili. Bul – Reseıde tuńǵysh ret ashylǵan otandyq joǵary oqý ornynyń fılıaly. Bıylǵy qyrkúıek aıynda talapkerlerdi qabyldaǵan fılıalǵa Qazaqstan men Reseı úkimetteri stýdentterdi oqytý úshin arnaıy 200 grant bólgen. Fılıalǵa jalpy 200–250 talapkerdi qabyldaý josparlanyp otyr.
Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrligi taratqan aqparatqa súıensek, QazUÝ-dyń Ombydaǵy fılıaly «Halyqaralyq quqyq», «Qazaq fılologııasy» jáne «Keden isi» sııaqty bilim baǵdarlamalary boıynsha bakalavr men magıstrlerdi daıarlaıdy. Bolashaqta qos dıplomdy bilim baǵdarlamasy júzege asyrylmaq. Fılıaldaǵy oqý úderisin ulttyq ýnıversıtettiń professor-oqytýshylar quramy qazaq, orys, aǵylshyn tilderinde júrgizedi. Aldaǵy ýaqytta sheteldik ǵalymdardy tartý kózdelip otyr.
Qazirgi ýaqytta fılıalda oqý-ádistemelik qyzmetke arnalǵan 10 kabınet jasaqtalǵan. Atap aıtqanda, stýdentter Shoqan Ýálıhanov atyndaǵy keden isi, Abaı atyndaǵy qazaq tili jáne Názir Tórequlov atyndaǵy halyqaralyq quqyq kabınetterinde dáris tyńdaıdy. Osyǵan qosa basshylyq pen professor-oqytýshylar quramy úshin 5 kabınet, 7 oqý aýdıtorııasy jáne kovorkıng ortalyǵy qarastyrylǵan.
Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ-dyń Bishkek qalasyndaǵy fılıaly 2022 jylǵy 26 mamyrda ashyldy. Onyń resmı ashylý rásimi Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev pen Qyrǵyz Respýblıkasynyń Prezıdenti Sadyr Japarovtyń qatysýymen ótken bolatyn. Búgingi tańda fılıalda 12 bakalavrıat baǵdarlamasy jáne beıindik magıstratýra boıynsha bilim beriledi. Eń kóp suranysqa ıe mamandyqtar qatarynda – «Quqyqtaný», «Menedjment», «Kompıýterlik ınjenerııa» jáne «Shetel fılologııasy» bar. Qazirgi ýaqytta fılıalda 750-ge jýyq stýdent oqıdy, al 2025–2026 oqý jylyna 630-dan astam talapker qabyldanǵan. Dárister qazaq, orys jáne aǵylshyn tilderinde júrgiziledi.
Oshtaǵy ulttyq ýnıversıtet fılıaly
О́tken jylǵy tamyz aıynda L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń fılıaly Qyrǵyz Respýblıkasynda ashyldy. Fılıal Bishkek qalasyndaǵy Osh memlekettik ýnıversıtetiniń bazasynda quryldy. Bul jumys Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń Qyrǵyz Respýblıkasyna resmı sapary aıasynda uıymdastyrylǵan edi.
Memleket basshysy saparynyń qorytyndysy boıynsha ótken baspasóz brıfınginde belgili bolǵandaı, Qazaqstan Úkimeti qyrǵyz stýdentterine 50 grant bólip otyr. Kelesi jyldan bastap grant sanyn 60-qa deıin kóbeıtpek.
EUÝ-dyń Osh memlekettik ýnıversıtetindegi fılıaly ekologııa, aqparattyq-kommýnıkasııalyq tehnologııalar jáne qyzmet kórsetý salasy boıynsha mamandardy daıyndaıtyn bolady. Sondaı-aq fılıal bazasynda eki eldiń stýdentteri orys tili men ádebıeti, aýdarma isi, shet tili, jýrnalıstıka, fızıka mamandyqtary boıynsha bilim alyp, oqýyn aıaqtaǵan soń eki ýnıversıtettiń qos dıplomyn alady, osyǵan qosa birlesken zertteýler júrgizýge de múmkindikter qarastyrylǵan.
Sonymen qatar L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti akademııalyq utqyrlyq jáne qos dıplomdyq bilim berý baǵdarlamalary boıynsha Qyrǵyz Respýblıkasynyń 16 ýnıversıtetimen yntymaqtastyq ornatqan. Taǵy bir áriptestikke atalǵan ýnıversıtet Dýshanbede ótip jatqan Ortalyq Azııa elderi joǵary oqý oryndary rektorlarynyń II forýmynda qol jetkizgen edi. Forým barysynda L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti jáne M.S.Osımı atyndaǵy Tájik tehnıkalyq ýnıversıteti birlesip fakýltet qurýǵa kelisken.
Shyrshyqtaǵy shańyraq
Osydan 3 aıdaı buryn Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstri Saıasat Nurbek О́zbekstan Respýblıkasynyń Shyrshyq qalasyndaǵy Muhtar Áýezov atyndaǵy Ońtústik Qazaqstan zertteý ýnıversıteti fılıalynyń jumysymen tanysýǵa bardy. Sol kezdegi taratylǵan aqparatqa qaraǵanda, ekijaqty kelisim Qazaqstan men О́zbekstan joǵary oqý oryndary arasyndaǵy yntymaqtastyqty nyǵaıtýǵa, akademııalyq almasýdy keńeıtýge, ǵylymı baılanystardy damytýǵa jáne jańa bilim berý bastamalaryn qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan. Eki el jastary arasyndaǵy dostyqty nyǵaıtý jáne birlesken ınnovasııalyq jobalardy ilgeriletýge erekshe nazar aýdaryldy. Bul óz kezeginde Qazaqstan men О́zbekstan joǵary oqý oryndary arasyndaǵy yntymaqtastyqtyń jańa baǵyttaryn, akademııalyq mobıldik, sıfrlandyrý jáne ınnovasııalar salasyndaǵy tájirıbe almasýdy, ýnıversıtetter men ónerkásiptik kásiporyndar arasyndaǵy baılanystardy nyǵaıtý máselelerin talqylap, birlesken bilim berý baǵdarlamalary men ǵylymı bastamalardy iske asyrý arqyly qolǵa alynbaq.
Taraptar fılıaldy aralaý barysynda birqatar oqý aýdıtorııalary men zerthanalarda ótip jatqan bilim berý úderisin kózben kórdi. Delegasııa ókilderi ýnıversıtettiń quqyqtaný baǵyty boıynsha arnaıy jabdyqtalǵan oqý-sot zalyna kirip, jas mamandardyń kásibı daǵdylardy meńgerý deńgeıine oń baǵa berdi. Sonymen qatar aqparattyq tehnologııalar baǵyty boıynsha robottehnıka, baǵdarlamalaý jáne sıfrlyq ınjenerııa kabınetterinde bolyp, stýdentterdiń IT jobalarymen tanysty.
P.S. Elimizde sheteldik joǵary oqý oryndarynyń bólimsheleri, fakýltetteri men fılıaldary ashylyp jatqany jaqsy úrdis bolar, alaıda oqytý arqyly ál-aýqatyn kóterip otyrǵan elderden úlgi retinde otandyq bilimdi «ekporttaýǵa» mán bergenimiz mańyzdy. Alǵashqy qadamdar bar ekenin jazdyq. Bul – bizdegi joǵary bilim júıesiniń halyqaralyq deńgeıge bet alǵanynyń belgisi.