Senat spıkeri Máýlen Áshimbaevtyń tóraǵalyǵymen palata otyrysy ótti. Jıynda senatorlar Joǵarǵy sot sýdıalarynyń ókilettigin toqtatyp, olardy qyzmetinen bosatý týraly máseleni qarady. Sondaı-aq birqatar halyqaralyq qujatty ratıfıkattady.
Senatorlar aldymen Memleket basshysynyń usynýyn qoldap, Joǵarǵy sottyń úsh sýdıasyn qyzmetinen bosatty. Konstıtýsııalyq zańnama, sot júıesi jáne quqyq qorǵaý organdary komıtetiniń tóraǵasy Nurlan Beknazarov Asqarjan Kenjeǵarın men Ǵazıza Musabekova ornynan túsýine baılanysty, al Beıbit Shermuhametov zeınet jasqa tolýyna baılanysty Joǵarǵy sottyń sýdıalary qyzmetinen bosatylǵanyn aıtty.
Budan soń depýtattar «Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń kedendik aýmaǵynan áketiletin taýarlardyń shyǵarylǵan jerin aıqyndaýdyń úılestirilgen júıesi týraly kelisimdi ratıfıkattaý týraly» zańdy qarap, maquldady. Otyrysta atalyp ótkendeı, kelisimdi ratıfıkattaý eksport aǵyndaryn baqylaýdy kúsheıtip, EAEO-nyń ishki naryǵyn qorǵaýǵa múmkindik beredi, sondaı-aq syrtqy ekonomıkalyq qyzmettiń adal qatysýshylary úshin qolaıly jaǵdaılar jasaıdy.
«Qaralǵan zań Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa múshe memleketterde óndirilgen taýarlardy úshinshi elderge áketý kezinde týyndaıtyn retteý sharalaryn jetildiredi. Atap aıtqanda, taýarlardyń shyǵarylǵan jerin aıqyndaý, kýálandyrý, rastaý salasynda biryńǵaı tásilderdi qoldaný qarastyrylǵan. Jalpy, bul zańdy maquldaý Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq qyzmetiniń tıimdiligin arttyrýǵa oń yqpalyn tıgizedi dep senemiz», dedi M.Áshimbaev.
Kelisimde elektrondyq verıfıkattaý júıelerin qurý arqyly rásimderdi sıfrlandyrý máseleleri de jolǵa qoıylǵan. Bul úshinshi elderdiń quzyretti organdaryna sertıfıkattardyń túpnusqalyǵyn naqty ýaqytta jedel tekserýge múmkindik beredi. Ol otandyq taýarlardyń syrtqy naryqtarǵa shyǵarylýyn aıtarlyqtaı jeńildetedi.
«Atameken» Ulttyq kásipkerler palatasynyń derekterine sáıkes, 2025 jyly Qazaqstanda 118 myńǵa jýyq eksporttyq sertıfıkat berildi. Bul rette onyń 35 paıyzdan astamy tamaq ónerkásibine, 21 paıyzy metallýrgııaǵa jáne 16,5 paıyzy aýyl sharýashylyǵyna tıesili. Bul salalar úshin kelisimde óndirýshini qaıta oraý nemese jýý sııaqty «qarapaıym operasııalarmen» aınalysatyndardan bólý kózdeledi», dedi senator Álibek Náýtıev.
Sonymen qatar «2021 jylǵy 16 aqpandaǵy Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń tehnıkalyq reglamentteri talaptarynyń saqtalýyna memlekettik baqylaýdy (qadaǵalaýdy) Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa múshe memleketterdiń kórsetilgen saladaǵy zańnamasyn úılestirý maqsatynda júzege asyrý qaǵıdattary men tásilderi týraly kelisimge ózgerister engizý týraly hattamany ratıfıkattaý týraly» zań qaralyp, maquldandy.
«Kelisim EAEO múshe memleketteri arasynda Odaqtyń tehnıkalyq reglamentteriniń talaptaryna sáıkes kelmeıtin ónimder týraly aqparat almasýdy, olardyń ishki naryqtaǵy aınalymyna jol bermeýdi kózdeıdi. Qaýipti ónimder týraly habarlaý júıesinde ortaq aqparattyq resýrstar qurylyp, ony qoldaý men paıdalanýdy, sondaı-aq aqparat almasý tetikteri engen. Ýákiletti organnyń málimetine sáıkes, «e-CTRM» sıfrlyq tehnıkalyq retteý júıesi 2024 jyly kommersııalyq paıdalanýǵa engizildi», dedi Senat depýtaty Sultanbek Mákejanov.
Senatordyń aıtýynsha, Qujat EAEO elderin anyqtalǵan aqaýlar men tehnıkalyq baqylaýdan ótpegen ónimder týraly bir-birin jedel habardar etýge mindetteıdi. Bul erte eskertý júıesin qalyptastyryp, tutynýshylarǵa qaýip tóndiretin taýarlardan ishki naryqty «tazartýǵa» múmkindik beredi.
Otyrys barysynda senatorlar «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Aýstrııa Respýblıkasynyń Federaldyq Úkimeti arasyndaǵy zańsyz júrgen adamdardy readmıssııalaý jáne tranzıtteý týraly kelisimdi ratıfıkattaý týraly» zańdy da qarap, maquldady. M.Áshimbaev atap ótkendeı, kelisimde zańsyz júrgen adamdardy readmıssııalaý men tranzıtteý quqyqtyq, ákimshilik, rásimdik sharalardyń reglamenttelgen júıesi arqyly júzege asyrylady.
Kelisimge 2025 jyldyń 28 aqpanynda Astana qalasynda qol qoıylǵan. Bul zańsyz kóshi-qon men transshekaralyq uıymdasqan qylmysqa qarsy is-qımyl salasyndaǵy halyqaralyq yntymaqtastyqty damytyp, azamattardyń quqyqtaryn qamtamasyz etedi.
«Kelisim Qazaqstan men Aýstrııa arasyndaǵy zańsyz kóshi-qon arnalarynyń aldyn alýǵa arnalǵan birlesken tetikterdi ázirleýge jáne iske asyrýǵa baǵyttalǵan. Osy zań arqyly readmıssııa men tranzıtteýdiń quqyqtyq tetikteri aıqyndalyp otyr. Sondaı-aq kelisim taraptardyń quzyretti organdarynyń zańsyz kóshi-qon salasyndaǵy yntymaqtastyǵyn arttyrýdy kózdeıdi. Aldaǵy ýaqytta bul zań eki el arasyndaǵy dostyq qarym-qatynasty odan ári damytýǵa oń yqpalyn tıgizedi dep senemiz», dedi palata tóraǵasy.
Zań árbir memlekettiń óz azamattaryn, sondaı-aq elde bolý nemese kirý qaǵıdalaryn buzǵan sheteldikter men azamattyǵy joq adamdardy keri qabyldaýǵa mindetti ekenin resmı túrde bekitedi. Osyǵan baılanysty zańda qaıtarý týraly suraý salý tártibi men oǵan jaýap berý merzimderin qosa alǵanda, barlyq rásim jiti naqtylanǵan. Odan bólek, tulǵalardy sáıkestendirý rásimderi, onyń ishinde azamattyǵyn qujat arqyly rastaý, áńgimelesý ótkizý men túrli deńgeıdegi dáleldemelerdi paıdalaný tártibi aıqyndalǵan.
Senat depýtaty Murat Qadyrbektiń aıtýynsha, elimiz mundaı kelisimderdi kóptegen elmen jasasyp jatyr. Búginde Reseı Federasııasy, Germanııa, Nıderland pen Fransııa sekildi memlekettermen qatar, 20-dan asa ekijaqty readmıssııa týraly kelisim bar.
«Sıfrlarǵa toqtalatyn bolsaq, 2025 jyly Ishki ister mınıstrligi readmıssııa týraly 111 ótinish qarady, onyń ishinde Reseıden – 95, Germanııadan – 13, Nıderlandtan – 1, Belgııadan – 1, Shveısarııadan 1 ótinish kelip túsken. Osylaısha, Aýstrııa Respýblıkasymen jasalǵan kelisimdi maquldaý quqyqtyq yntymaqtastyqtyń senimdi tetigin qalyptastyryp, zańsyz júrgen adamdardy rettelgen túrde qaıtarýǵa yqpal etedi ári kóshi-qon salasyndaǵy halyqaralyq bedeldi nyǵaıtady», dep túsindirdi senator.
Aıta ketsek, Qazaqstan men Aýstrııa arasynda dıplomatııalyq qatynastar 1992 jyldyń aqpanynda ornatylǵan. Osy ýaqyttan beri eki el arasyndaǵy áleýmettik-ekonomıkalyq, mádenı-gýmanıtarlyq baılanystar turaqty túrde damyp keledi. Búginde Aýstrııa – Qazaqstannyń jetekshi saýda áriptesteriniń biri. О́tken jyly eki el arasyndaǵy taýar aınalymy 300,2 mln dollardy qurady.