Syrtqy syn-qaterlerge berilgen jaýap

Avtordyń aıtýynsha, jahan­dyq retteýdiń burynǵy tetik­teri tıimdiligin joǵaltyp jatyr. Qaýipsizdik pen turaqty­lyq­ty qamtamasyz etýge tıis halyq­aralyq ınstıtýttar órship turǵan syn-qaterler men qaqtyǵystarǵa tótep bere almaı otyr.

«Halyqaralyq bıýrokratııa birde-bir qaqtyǵystyń aldyn ala almady, taraptardy odan ári qarsylasýǵa ıtermeleıtin dármensiz deklarasııalarmen ǵana shekteldi», dep atap ótti Máýlen Áshimbaev. Maqalada atap kórsetilgendeı, qazir jahandyq kúshter teńgerimi qaıta bólinip, halyqaralyq qatynastardyń jańa paradıgmasy qalyptasyp keledi. Bul jerde áńgime burynǵy ústemdik modelinen túrli kúsh ortalyqtarynyń ózara is-qımyly men básekelestigine negizdelgen kúrdelirek júıege kóshý týraly bolyp otyr.

Bul transformasııada geosaıası teńgerimniń jańa konfıgýrasııasy qalyptasyp jatqan Eýrazııa qurlyǵy erekshe mańyzǵa ıe bolyp otyr. Mundaı jaǵdaıda derbes jáne pragmatıkalyq syrtqy saıasat júrgize alatyn memleketterdiń róli arta túspek.

Maqalada Qazaqstannyń geosaıası ósýine qajetti alǵy­shart­­tar – tabıǵı resýrstar, myq­ty adam kapıtaly jáne stra­te­­gııa­­lyq geografııalyq ornalasýy árdaıym bolǵany erekshe atap ótiledi. Alaıda, ondaǵan jyl boıy bul faktorlar «sıner-getıkalyq ásersiz óz betinshe jumys istep keldi».

Avtordyń pikirinshe, Qasym-­Jo­­mart Toqaevtyń atal­ǵan resýrs­tardy birtutas damý stra­tegııasyna biriktirýge múmkin­dik bergen júıeli sheshimderi betburysty kezeń boldy.

«Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń eldi óńirdegi kóshbasshy ári mańyzdy tizbek retinde mýltıplekstik álemniń júıesine kiriktirý jolynda jasaǵan júıeli qadamdary naǵyz jetispeı turǵan element nemese sınergııany iske qosqan kilt boldy», dep atap ótti Senat tóraǵasy.

Osylaısha, avtor álemdik tártiptiń transformasııasy jaǵdaıynda Prezıdent

Qasym-Jomart Toqaevtyń reformalary Qazaqstanǵa jańa shynaıylyqqa beıimdelip qana qoımaı, Eýrazııa qurlyǵyndaǵy jańa kúshter teńgerimin qalyp­tastyrýdyń belsendi qatysýshysy bolýǵa múmkindik beredi degen qory­tyndy jasaıdy.

Senat tóraǵasy sondaı-aq ma­qalada Qazaqstannyń syrt­qy saıası baǵytynyń transforma­sııasyna erekshe nazar aýdarǵan. Elimizdiń boıtumaryna aınalǵan kópvektorly syrtqy saıasat qazirgi jaǵdaıda sapalyq turǵydan jańa mazmunǵa ıe bolǵany atap ótiledi.

Avtordyń paıymdaýynsha, bul rette Memleket basshysynyń orasan zor dıplomatııalyq tájirıbesine negizdelgen sheshimderi sheshýshi ról atqardy.

«Qazir Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev sol tu­jy­rym­damany jańa jahan­dyq syn-qaterlerge beıim­dedi. Kúsh ortalyqtary arasyn­­daǵy tepe-teńdikten Qazaqstan bel­sen­di túrde kóptegen paral­­lel halyqaralyq jelilerge qosy­la bastady. Biz bir ýaqytta EAEO men ShYU, C5+1 jáne Eýropalyq Odaqpen keńeıtilgen seriktes­tik kelisimine qol jetkizip, Túrki memleketteri uıymy men Islam Yntymaqtastyǵy Uıymyna qatysý arqyly atalǵan alańdar toǵysatyn torapqa aınalyp otyrmyz», dep jazady Máýlen Áshimbaev.

Maqalada atap kórsetilgen­deı, jańa model qazirdiń ózinde naqty nátıjeler berip jatyr. Buryn­ǵy kezeńnen aıyrmashy­ly­ǵy, ol «ımıdjdik emes, naqty kiristermen ólshenetin nátıjeler ákelýdi» qamtamasyz etedi.

«Kópvektorlyq 2.0» «roman­tıkalyq dıplomatııadan» naq­ty múddeler dıplomatııasyna, ekonomıkalyq pragmatızm saıasatyna kóshýdi jáne qubylmaly dáýirdiń syn-qaterlerin eńserýdi kózdeıdi», dep atap ótti Máýlen Áshimbaev.

Maqalada Qazaqstannyń bel­­sendi kópvektorly saıasaty­nyń negizgi basymdyǵyna aınal­ǵan qaýipsizdik máselelerine de erekshe kóńil bólingen. Elimiz qaqtyǵystardy saıası-dıplo­ma­tııalyq jolmen retteýdi jáne halyq­aralyq quqyqty nyǵaıtýdy dáıekti túrde jaqtap keledi.

Senat spıkeri osy turǵy­da  Qa­zaq­stan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaevtyń jahan­dyq ınstıtýttardy reforma­laý, sonyń ishinde Jahandyq Ońtús­tik elderiniń múddelerin eskerýge jáne orta derjavalardyń rólin kúsheıtýge baǵyttalǵan BUU-nyń aýqymdy reformasy boıynsha bastamalaryn belsendi ilgeriletip jatqanyn aıtady.

Osylaısha, maqalada atap kórsetilgendeı, kópvektorly­lyq 2.0 jaı ǵana syrtqy saıası ustanym emes, qalyptasyp jatqan mýltıpleksti álem jaǵdaıynda Qazaqstannyń turaqtylyǵyn, qaýipsizdigin jáne ekonomıkalyq damýyn qamtamasyz etý strategııa­syna aınalýda.

Qazirgi jahandyq ózgeris­ter memleketterden jekelegen sheshimderdi emes, saıası úlgini tereń ári júıeli túrde transformasııalaýdy talap etedi. Avtor maqalasynda Qazaqstan bul úderiske der kezinde kiriskenin, respýblıkalyq referendýmda jańa Konstıtýsııany qabyldaý arqyly aýqymdy reformalardy bastaǵanyn atap ótedi.

Maqalada jańa Ata zań eldi jańartý men jańǵyrtý jolyn­daǵy qoǵamdyq suranysqa jaýap beretin tarıhı tańdaý ekeni erekshe atap kórsetilgen.

Sonymen qatar Máýlen Áshimbaevtyń pikirinshe, jańa Kons­tıtýsııa ult birliginiń irgetasyna aınalyp, týrbýlentti dáýirdiń syrtqy syn-qaterlerine der kezinde berilgen jaýap boldy.

«Búginde prezıdenttik reformalar jaı ǵana ózekti emes, olar jahandyq ózgerister aǵynynyń ajyramas bóligine aınaldy. Álemdegi qýatty kúsh ortalyqtarynyń burynǵy júıesi álsirep, jańa kúshter qalyptasyp kele jatqan kezeńde óz egemendigin bárinen joǵary baǵalaıtyn, birtutas ult qana jańa álemde laıyqty ornyn taba alady. Biz geosaıası daýylǵa daıyn ekenimizdi kórsettik. Bul birtutas, Ádiletti Qazaqstan úshin jańa múmkindikterge jol ashady», dep jazady Senat tóraǵasy.

Maqalada sondaı-aq jańa jahandyq shyndyq jaǵdaıynda eldiń odan ári damýynyń negizgi baǵyttary jan-jaqty qaras­ty­rylady. Atap aıtqanda, mýltı­p­leksti álemniń qalypta­sýy, syrtqy saıasattyń transfor­ma­sııa­sy, sondaı-aq, jelilik ege­men­dik modeline kóshý máse­le­leri sóz bolady. Bul model aıasyn­da Qazaqstan jahandyq ekono­mıkalyq jáne kólik baı­lanystarynyń mańyzdy ári almastyrylmaıtyn toraptarynyń biri retindegi rólin kúsheıtedi.

Senat tóraǵasynyń maqalasyn­da Qazaqstannyń jelilik egemendik qaǵıdatyna negizdelgen syrtqy saıası jáne geoekonomıkalyq strategııasynyń jańa modelin qalyptastyrý máselesine de erekshe mán berilgen.

Avtor atap ótkendeı, Memleket basshysynyń sheshimderi bul úderiste de sheshýshi ról atqaryp, damýdyń jańa úlgisine kóshýdi qamtamasyz etti.

«Prezıdenttiń tıimdi ári jańashyl saıasaty ultymyz úshin jańa múmkindikter terezesin aıqara ashyp otyr. Sol tereze arqyly yqpaldy, demokratııalyq memleketke aınalǵan, qýatty ıns­tıtýttary qalyptasqan, óńirlik kóshbasshy jáne XXI ǵasyrdaǵy jańa jahandyq tártipten laıyqty ornyn alǵan bolashaq Qazaqstannyń jarqyn beınesin aıqyn kóremiz», deıdi Máýlen Áshimbaev.

Maqalada álemdik júıeniń transformasııalanýy jaǵ­daıynda Qazaqstan alpaýyt memleketterdiń múddelerine beıimdelýdi qoıyp, óziniń kúrdeli baılanys jelisin qurýǵa kóship jatqany aıtylǵan. Munda elimiz shetkeri element emes, jahandyq úderisterdiń mańyzdy ári taptyrmas qatysýshysy retinde kórinedi.

Máýlen Áshimbaevtyń pikirin­she, jańa shynaıylyqta «qýatty memleket – jahandyq aǵyndar ótetin hab nemese torap ispettes», al álemdik saıasattyń logıkasy: «kimde-kim osyndaı toraptar men baılanystarǵa baqylaý jasasa, sol álemdi baqylaýyna alady» degen formýlamen anyqtalady.

Osy turǵyda jelilik egemen­diktiń negizgi uǵymy engiziledi, bul beıimdelý saıasatynan jahandyq júıede óz qundylyǵyn jasaý strategııasyna kóshýdi bildiredi. «Eger klassıkalyq kópvektorlyq – janjaldaspaý óneri bolsa, jelilik egemendik – basqaǵa qajetti bolý óneri», dep atap ótti Senat tóraǵasy.

«Eger klassıkalyq kópvek­torlyq – janjaldaspaý óneri bolsa, jelilik egemendik – basqaǵa qajetti bolý óneri», dep atap ótti Senat tóraǵasy.

Jańa strategııa elimizdi jahandyq arhıtektýradaǵy rólin kúsheıte otyryp, «teńizge shyǵatyn joly joq landlocked elden qurlyqty baılanystyratyn land-linked elge» aınalýyna múmkindik beretini basa aıtylady.

Bul modeldiń is júzinde júzege asyrylýyna erekshe kóńil bólingen. Maqalada kólik jáne logıstıkalyq dálizderdiń damýy arqasynda Qazaqstan negizgi naryqtar men ekonomıkalyq keńistikterdi baılanystyra otyryp, «geografııalyq tyǵyryqtan Eýrazııadaǵy mańyzdy toǵyz joldyń torabyna» aınalyp otyrǵany atap ótilgen.

Palata spıkeri Prezıdenttiń qubylmaly álem tetikterin kóregendikpen túısinýi jáne ınnovasııalyq saıasatynyń arqasynda Qazaqstan baılanysqa, ıkemdilikke jáne jahandyq júıeniń taptyrmas elementi bolý qabiletine negizdelgen memlekettiliktiń jańa úlgisin qalyptastyryp otyr degen qorytyndy jasaıdy.