Dástúrdi dáriptegen áýlet

Egemendiktiń eleń-alańynda Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń tikeleı bastamasymen shetel­derdegi qazaqtardyń kóshi atamekenge bet túzegeni belgili. Syrt­ta júrip Otanǵa degen saǵynysh júrekterin syzdatqan qandastarymyzdyń táýelsizdik bergen múmkindikti paıdalanyp qalýǵa asyqqany sonshalyq, áli de eńsesin tiktep úlgermegen, ólara shaqtaǵy qıyndyqtardy ­bastan keship jatqan Qazaqstanǵa beldi ­bekem býyp jetken ­bolatyn. Mundaı irgeli kóshke Mońǵolııadaǵy qandastarymyz alǵashqylardyń qatarynda qosyl­ǵan-dy.

Sol alǵashqy lekte kelgen­derdiń bir toby Qobda aýdanyna taban tiregen edi. Olardyń atajurtqa artynyp-tartynyp jetken kezine kýá bolǵanbyz. Osy seksennen astam otbasynyń arasynda mońǵolııalyq qandasymyz Mızamhan Kákeıdiń shańyraǵy da bar edi. Mızamhan aǵa Sarbulaq aýylyna qonys teýip, memleket bergen jeńildikterdiń ıgiligin kórdi. Qashannan adal eńbegine senip áreket etetin ol kele sala sarbulaqtyqtarmen tonnyń ishki baýyndaı jaqyndasyp ketti. Kúrdeli kezeńniń aýyrt­palyqtaryn aýyldastarymen birge kóterdi. Mektepte tarıh páninen sabaq berdi. Arǵy bette alǵan bilimi men tájirıbesiniń, ata-baba tárbıesinen tamyr tartatyn biliginiń arqasynda ujymǵa tastaı batyp, sýdaı sińdi, áriptesteri arasynda bedelge ıe boldy. Júre-bara elim dep ańsap jetken azamat osy jerge tamyr jaıdy, balalary erjetti, eńse kóterdi, qyz alyp, qyz berisken quda-jegjatty boldy. Týǵan jerdiń saýmal samalyna shóldep kelgen saǵynyshy aldamaǵanyna kózi jetti.

Mızamhan Kákeıdiń otbasy úshin eń basty qundylyqtar halqymyzdyń salt-dástúri, tarıhy, mádenıeti bolyp sanalady. Osy ultjandylyq qasıetteriniń arqasynda alǵashqylardyń qata­rynda elge oralyp, týǵan jermen qaýyshty. Alysta júrgendegi saǵynyshy arman-murattaryn júzege asyrýǵa mol múmkindik berdi. Balalaryn týǵan jerde tárbıelep, ata-baba topyraǵyn bas­tyrǵan azamat otbasy baqy­tyn, berekesin, birligin erekshe baǵalaıdy. – Osy otbasynyń bereke-bir­ligi, yntymaqty tirligi, eńbekqor­ly­ǵy men bilimge qushtarlyǵy ­aýdan jurtshylyǵyna erekshe úlgi. Otaǵasy Mızamhan uzaq jyldar boıy ustazdyq etip, búgingi kúni zeınetke shyǵyp, aýdannyń ardagerler keńesiniń belsendi de bedeldi múshesi, jastardyń aqylgóıi bolyp otyrǵan ardaqty aqsaqal. Qaımaǵy buzylmaǵan qazaqy ortada ósken Mızamhan Kákeıdiń otbasynda ulttyq qundylyqtarǵa aıryqsha mán beriledi, halqymyzdyń qa­sıetti ádet-ǵurpy, salt-dástúri ádemi saqtalady. О́negeli áýlet «Me­reıli otbasy» ulttyq baıqaýynyń oblystyq kezeńine qatysyp, úshinshi oryndy jeńip aldy. Osy shańyraqtyń baqýatty turmysy men shýaqty tirshiligi aýyldastaryn ıgi isterge umtyldyrady desem artyq aıtqandyq bola qoımas. Otbasy músheleri aýdanda ótetin mádenı sharalarǵa udaıy atsalysady, qoǵamdyq jumystardyń qaq ortasynda júredi. Munyń ózi otbasyndaǵy tárbıeniń túzýligi, ónegeniń ómirsheńdigi, – deıdi aýdan ákiminiń orynbasary Bulbul Eleýsinova. Otanasy Ázına syrmaq syryp, kıiz basyp, tus kilem toqı­dy, ulttyq taǵamdardy she­ber ázirleıdi, sheberligine aýyl­dastary tánti. Qashanda aına­lasyndaǵylarǵa bilgenin úıretip, tájirıbesimen keńinen bólisýden esh jalyqpaıdy. Apaıdyń altyn qolynan shyqqan buıymdar túrli jármeńkelerdiń tórinde oryn alady. Mızamhan aǵa otbasyn mu­ǵalimder áýleti deýge ábden bolady. Ulaǵatty ustaz Mızamhan el balalaryn bilim nárimen sýsyndatyp, artynan ergen balalaryn da ustazdyqqa baýlydy. Búgin olar ata jolyn laıyqty jalǵastyryp júr. Uly Nurbolat sport mektebinde dırektordyń orynbasary qyzmetin atqarady. Qyzy Ásemgúl bastaýysh synyp muǵalimi. Kúıeý balasy Aıbek – mektep dırektory. Kelini Dınara saýsaǵynan bal tamǵan sheber, aýdandyq oqýshylar úıinde balalarǵa ulttyq ónerdiń qyr-syryn úıretip, túrli saıystardyń júldegeri atanýda. Jelkildep ósip kele jatqan jas quraq nemereler de óner men sportta aldaryna jan salmaıdy. – Men Sarbulaqta ekinshi synypty bastap oqyp, orta mek­tepti támamdadym. Q.Ju­banov atyndaǵy memlekettik ýnı­versıtettiń dene tárbıesi jáne sport fakýltetin bitirip, munaı-gaz kolledjinde eńbek jolymdy bastadym. Magıstratýra bitirgennen keıin «Dıplommen – aýylǵa!» baǵdarlamasymen osynda keldim, qazir Qobda aýdandyq balalar men jasóspirimder sport mektebi dırektorynyń orynbasary bolyp jumys isteımin. Joldasym Dınara aýdandyq oqýshylar úıinde jumys isteıdi. Otbasymyzda ata-anamyzǵa degen qurmet erekshe. Úlkenderimiz qashanda otbasyndaǵy bereke-birliktiń aǵaıyn arasyndaǵy tatýlyqtan tamyr tartatynyn udaıy eskertip otyrady. О́zderi de aldyńǵy tolqyn salǵan ádep, izgilik,meıirmandyqty ustanyp, týysqandyqqa syzat túspeýine bas-kóz bolyp júredi. Biz de uıada kórgenimizdi keıingilerdiń boıyna óz ónegemizben darytýǵa tyrysamyz. Shúkir, baýyrlarym men aǵaıyn-jegjat arasyndaǵy qarym-qatysymyz jaqsy. Ákem Mı­zamhan sol aýyldyń syıly aza­maty ǵana emes, ımamy da. Aı­na­lasyn ımandylyqqa, adamger­shi­liktiń ala jibin attamaýǵa sha­­qyryp júredi ylǵı da. Biz ata-ana­­myzdyń aq sútin aqtaýdy perzent­tik paryzymyz sanaımyz, – deıdi Nur­bolat Mızamhan baýyrymyz. Mızamhan Kákeı – abyroıly azamat, úlgili áke, urpaǵyna ultynyń asyl qasıetterin mura etken syıly januıanyń basshysy. Otbasynyń ereksheligi – ta­týlyǵynda, eńbekke degen adaldyǵynda, barlyq balalary óz isine aıryqsha jaýapkershilikpen qaraıdy. Qoǵamda belsendi kózqaras ustanady. Mızamhan Kákeı otbasynyń baılyǵy men baqyty – balalary. Segiz qursaq kótergen abzal ana Ázına – «Kúmis alqa» ıegeri. О́negeli otbasynyń rýhanı-adamgershilik qundylyqtary – urpaq tárbıesi, ómirlik ustanymy – izgilik pen adamgershilik, alǵa qoıǵan asyl maqsattary – el ıgiligine qyzmet eter urpaq tárbıeleý bolsa, bul otbasy sol mindetti abyroıly oryndap otyr deýge ábden bolady. Mızamhan aǵa men Ázına apanyń barlyq balalary ómirden óz ornyn taýyp, elge qyzmet etip júrgen azamattar. Mundaı otbasylar jastarǵa úlgi, qoǵamnyń tiregi ekeni sózsiz.

Satybaldy SÁÝIRBAI, «Egemen Qazaqstan».

Aqtóbe oblysy, Qobda aýdany.