Elbasy usynǵan «100 naqty qadam» Ult jospary aıasynda jeke sot oryndaý ınstıtýtynyń júıesine túbegeıli ózgerister engizý men memlekettik sot oryndaýshylaryn kezeń-kezeńmen qysqartý kózdelgen bolatyn. Osyǵan oraı búginde memleket jeke sot oryndaý salasyna qoldaý kórsetý maqsatynda sot sheshimderiniń atqarý úlgisin damytýǵa kedergi keltiretin birqatar kemshilikterdi joıýǵa kúsh salýda. Keshe osy másele tóńireginde Prezıdent janyndaǵy Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde Ádilet mınıstrliginiń sot aktilerin oryndaý departamenti dırektorynyń orynbasarlary Saıda Saǵdat pen Suran Merkibaı, sondaı-aq, jeke sot oryndaýshylary respýblıkalyq palatasynyń tóraǵasy Sergeı Lıdiń qatysýymen brıfıng ótti.
Onda belgili bolǵandaı, 2016 jyldan bastap jeke sot oryndaýshylarynyń qaramaǵyna zańdy tulǵalardyń paıdasyna sheshilgen sot isteri ótedi. Olar barlyq atalǵan óndiristik istiń shamamen 20 paıyzyn quraıdy. Sonymen qatar, jeke sot oryndaýshylaryna alıment, jalaqy, zeınetaqy jáne múliktik emes óndiristerdi atqarýdy tapsyrý qarastyrylǵan. Degenmen, lısenzııalanǵan sot oryndaýshylarynyń ókilettigi memleket boryshker bolǵan jaǵdaılarda jáne memleket múddesin kózdeıtin, ıaǵnı kóshirý, ornalastyrý, buzý, jer telimderin alý jáne basqa da óndirister jeke sot oryndaý sanattaryna taralmaıdy.
Árıne, jeke sot oryndaýshylar ınstıtýty áleýeti sońǵy eki jylda aıtarlyqtaı artyp, alda bolatyn ózgeristerge daıyn ekenin kórsetti. Máselen, bıylǵy 1-jartyjyldyqtyń qorytyndysy boıynsha jeke sot oryndaýshylarynyń atqarýynda 1,3 trln. teńgeniń 535 myńǵa jýyq qujaty bolsa, onyń 227 mlrd. teńgeni quraǵan 134 myń qujaty qaralyp bitti. Sondaı-aq, 21,6 mlrd. teńgeniń 96 myń qujaty tolyq qaraldy. Jeke sot oryndaýshylarynyń kómekshiler sanyna shekteý qoıylmaýy olarǵa aktilerdi barynsha kóbirek qaraýǵa múmkindik beredi. Sonymen qatar, jeke sot oryndaý salasyn damytýmen birge, Ult jospary aıasynda memlekettik sot oryndaýshylardyń sanyn 2017 jylǵa qaraı 66 paıyzǵa kezeń-kezeńmen qysqartý qarastyrylǵan. Al Ádilet mınıstrliginiń sot aktilerin oryndaý departamenti dırektorynyń orynbasary Saıda Saǵdattyń aıtýynsha, 2018 jyly tek 400 memlekettik sot oryndaýshyny qaldyrý kózdelgen. Budan bólek, Qazaqstan azamattary óziniń memleketke qansha qaryz ekendigin Ádilet mınıstrliginiń saıtynan teksere alady. «Búgingi kúni Ədilet mınıstrliginiń saıtynda Qazaqstan Respýblıkasy sheginen shyǵýy ýaqytsha shektelgen tulǵalardyń jəne boryshkerlerdiń tizimi jazylǵandyǵyn aıtqym keledi. Sondyqtan, eger bireý shetelge shyǵýdy josparlasa shekarada túsinispeýshilikter oryn almas úshin, saıttan tizimde óziniń bar-joǵyn anyqtap alýyna bolady», – deıdi Saıda Saǵdatqyzy. Sondaı-aq, «Bankter jáne bank qyzmeti týraly» Zańnyń 50-babyna, sot oryndaýshylardy boryshker jeke tulǵalardyń shottary jaıly aqparat alýǵa múmkindigi bar tulǵalar tizimine qosý týraly túzetý engizý qarastyrylýda. Máselen, Reseı, Grýzııa, Fransııanyń jeke sot oryndaýshylary atqarýshylyq qujat negizinde túrli tizimder boıynsha bankterge elektrondy túrde kedergisiz kire alady. Al boryshkerdiń banktegi málimetterine elektrondy kedergisiz kirý quqyǵy Dúnıejúzi Bank atqarýshylyq óndiristi jetildirý keńesi negizinde berilip otyr. Respýblıkalyq palatanyń josparynda jeke sot oryndaýshylaryn jáne olardyń kómekshilerin jyl saıyn arnaıy ortalyqta taǵylymdamadan ótkizý qarastyrylǵan. Onyń qorytyndysy boıynsha mamannyń biliktiligi aıqyndalady nemese emtıhannan ótpegen jaǵdaıda lısenzııasyn toqtatý týraly sheshim qabyldanady. О́ıtkeni, jeke sot oryndaý salasy sot aktilerin jáne ókiletti organdardyń sheshimin júzege asyrýda jedel jáne zamanaýı úlgi retinde tanylsa memlekettik sot oryndaýshylar el múddesin qorǵaýyna saı boryshkerge ákimshilik yqpalyn tıgizetin sońǵy saty bolyp qala bermek.
Aıdar О́RISBAEV, «Egemen Qazaqstan».