Konstıtýsııany qabyldaýǵa arnalǵan saltanatty rásimde Memleket basshysy referendýmda halyq qoldaǵan Ata zań Qazaqstannyń jańa dáýirine jol ashatynyn aıtty. Sondaı-aq otandastarymyzdyń el taǵdyryna ortaq jaýapkershilik pen birlik tanytqanyn erekshe atap ótti.
Referendýmǵa deıin biz jastarmen, kolledj stýdentterimen jáne oqytýshylarmen kezdesýler ótkizip, jańa Konstıtýsııadaǵy jastarǵa qatysty normalardy ashyq talqyladyq. Ásirese bilim alý jáne densaýlyq saqtaý salasyna qatysty suraq kóp boldy. Halyqty mazalap júrgen taqyryptardyń biri – «bilim men medısınalyq kómek endi tek aqyly bolady eken» degen jańsaq pikir. Birden aıtaıyq: bul – feık aqparat.
Qazaqstan áleýmettik memleket boldy jáne bola beredi. Bul qaǵıda jańa Konstıtýsııada da naqty kórsetilgen. Ata zańnyń 1-babynda: «Memlekettiń eń joǵary qundylyǵy – adam, onyń ómiri, quqyqtary men bostandyqtary» dep aıqyn jazylǵan. Memlekettik bıýdjettiń shamamen 40 paıyzy áleýmettik salaǵa baǵyttalady.
Bilim men densaýlyq saqtaý salasyndaǵy kepildikter saqtalady. Bul qyzmetter «aqysyz» dep kórsetilgenimen, olar memlekettik bıýdjet esebinen, ıaǵnı salyqtarymyzdyń esebinen qarjylandyrylady. Ustazdar men dárigerlerdiń jalaqysy bar, kommýnaldyq shyǵyndar bar. Al qarapaıym azamattarǵa bilim ári qaraı da qoljetimdi jáne tegin bolyp qala beredi. Sol sebepti Negizgi qujatta azamattar «aqy tólemeı» dep naqty kórsetilgen.
Ulttyń bolashaǵy bilimmen, ǵylymmen, ınnovasııamen tikeleı baılanysty. Kóptegen eldiń qarqyndy damýy jan-jaqty zerttelgen. Ártúrli ǵalymdar ártúrli faktordy ataıdy. Degenmen bárin jınaqtasaq, ortaq zańdylyq anyq kórinedi.
Japonııa, Sıngapýr, Eýropa elderiniń tájirıbesi kórsetkendeı, tabys pen damý úsh negizgi tirekke súıenedi: tártip pen merıtokratııa (zań), bilim men qundylyqtarǵa ınvestısııa, qundylyqtardyń jańǵyrýy (aǵartý) jáne tulǵadan bıik turatyn myqty ınstıtýttar.
Dál osy qundylyqtar jańa Konstıtýsııada kórinis tapqan. Sonymen qatar qazirgi zamanda jasandy ıntellektini ıgerý ǵana emes, ony durys baǵytta qoldana bilý de sheshýshi faktorǵa aınalyp otyr.
Konstıtýsııa kún saıyn jumys isteýi kerek. Sebebi Negizgi zań – bir kúnniń nemese bir saıası kezeńniń qujaty emes, ol uzaqmerzimdi baǵdar. Ata zańnyń ár baby muǵalimniń synybynda da, aýrýhanada da, sot zalynda da, memlekettik qyzmetshiniń kabınetinde de oryndalýy qajet. Endi onyń normalaryn naqty zańdarǵa aınaldyrý mańyzdy. Ári sol zańdardyń ómirde shyn máninde, múltiksiz jumys isteýin qamtamasyz etýimiz kerek. Bul úshin basqarý mádenıetin ózgertý, zańdy bárine birdeı qoldaný, ınstıtýttardy nyǵaıtýymyz qajet. Bul – bıliktiń de, azamattardyń da ortaq isi.
Ashat AIMAǴAMBETOV,
Májilis depýtaty