О́nerdegi óshpes iz

Ánshiniń erekshe áýeletken án­de­riniń biri – Bir­jan­nyń «Temirtasy» bolsa, Estaı Berkimbaıulynyń «Qorlan», «Jaıqońyr», «Bir mysqal», «Nazqońyr», «Iýran-aı» án­derin erekshe naqysh boıaýymen oryndaǵan.

Ánshi 1896 jyly Pavlodar oblysynyń Aqsý óńi­rinde dúnıege kelgen. Ákesi Jyl­qybaıdan Shaıhy, Nur­taza, Ábilke, kenjesi Baıǵabyl – tórt bala taraǵan. Aǵaıyn­dylardyń ishinen Baıǵabyl­ǵa tabıǵat ártúrli óner syıla­ǵan. Ánshi, dombyrashy, palýan, shaýyp bara jatqan at ústin­de oıyn-qımyl kórsetetin akrobattyq ónerleri bolǵan. Ákesi Jylqybaı 1904 jyly Pavlodar qalasyna qonys aýdaryp, biraz ýaqyt óziniń dosy Ýálıdiń úıinde turady. Es bilgeli án dese eleńdep turatyn Baıǵabyl jas ánshi Maıraǵa eliktep syrnaıda oınap, dombyraǵa qosylyp án aıtqandy unatatyn. Bul kezde Baıǵabyl on jasta edi. Al ánshi Maıranyń on bes, on altyǵa kelgen shaǵy eken. Sondaǵy úırengen alǵashqy áni – Maıranyń «Tolqymasy». Keıinnen ánshi: «Meniń alǵashqy ustazym – Maıra», dep únemi esine alyp, Maıra Ýálıqyzynyń «Tolqyma», «Baqsha», t.b. ánderin erekshe súıip oryndaǵan.

1936 jyldary qazirgi Abaı oblysy Jetijar aýy­lynda Besqaraǵaı halyq teatry ashylǵanda, Baıǵabyl Jylqybaıuly atalǵan teatr­da rejısser bolyp taǵaıyn­dalady. Shaǵyn sahnada Muh­tar Áýezovtiń «Eńlik-Kebegin», «Aıman-Sholpany» men Ǵabıt Músirepovtiń «Qyz Jibe­gin» sahnalap qana qoımaı, ózi de akterlik sheberligimen tanyldy.

Baıǵabyldyń taǵy bir qyry – jaýyryny jerge tımegen palýandyǵy. Kóne­kóz qarııalardyń aıtýynsha, ol Qoıandy jármeń­kesinde óner kórsetip, ataqty kúsh alyby Qajymuqannyń oıyn kórsetý tobyna qaty­syp, quramynda bolǵan. Qa­zaq­stannyń otyz jyldyq to­ıyn­daǵy palýandar kúre­sinde ekinshi oryn ıelengenin ánshiniń ózi aıtqan eken.

Baıǵabyl Jylqybaı­uly aqyn Sábıt Dónentaev pen Sultanmahmut Toraı­ǵyrovtyń sol kezderdegi aýyl ómirinen alyp jazǵan óleń­­derine ánder shyǵaryp, ózi oryndaǵan. Sonymen qatar qyzy Sholpanǵa ósıet etip qaldyrǵan «Dombyram» atty áni bar. Uldary Shákár, Erenǵaıyp, Shorman da ónerden quralaqan emes. Áke izin jalǵap, jolyn jal­ǵastyrǵan qyzy Sholpan res­pýblıkaǵa tanymal aktrı­sa atandy. Qazaq KSR-niń eń­bek sińirgen ártisi ata­ǵyn ıelendi. Jetpis jastan as­qan­­sha án salyp, zamandas­ta­ryna rýhanı qyzmet etken ánshi­niń sıqyrly saýsaqtary tabı­ǵat­tyń ózger­mes zańymen 1977 jyly dombyra shegin sońǵy ret qaǵyp, toqtady. О́zi týǵan Qurkól aýylyna jer­lendi. Qazaq óneriniń óri­sin keńeıtip, artynan ól­meıtuǵyn iz qaldyrǵan Baı­ǵa­byl Jylqybaıuly­nyń esimi 1992 jyly Aqsý qala­synyń ortalyǵyndaǵy máde­nıet úıine berildi. Ánshi­­niń oryndaýyndaǵy ánder Qazaq radıosynyń altyn qo­ry­na engen.

Marjan ShAIHIMOVA, Buqar jyraý atyndaǵy ádebıet jáne óner mýzeıiniń qyzmetkeri