Bul sýrette jeti adamnyń ortasynda Alash arystarynyń biri, ortaazııalyq túrki týǵandardyń basyn biriktirý úshin ter tókken tulǵa Mustafa Shoqaı otyr. Foto 1923 jyly Berlın qalasynda túsirilgen.
Jádigerdi alǵash taýyp, aınalymǵa engizgen – Sh.Ýálıhanov atyndaǵy Tarıh jáne etnologııa ıns-tıtýty Ejelgi jáne orta ǵasyrlardaǵy Qazaqstan men irgeles elder tarıhy bóliminiń kishi ǵylymı qyzmetkeri, Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ doktoranty Eldos Saýyrqan.
Odan tarıhı jádigerdi qaıdan, qalaı tapqany jóninde suraǵan edik.
– Túrkııada oqyp júrgen jyldary aýǵanstandyq ózbek ǵalymy Ahat Andıjannyń 2003 jyly túrik tilinde jaryq kórgen «Jádıtshildikten táýelsizdikke: Túrkistannyń sheteldegi kúresi» («Cedidizmden Bağımsızlığa Hariçte Türkistan Mücadelesi») atty kitaby qolyma tústi. Atalǵan sýret osy kitapta jaryq kórgen. Top ortada qasqaıyp otyrǵan Mustafa Shoqaıdy birden tanydym da, qalǵan tulǵalardyń kim ekenin anyqtaýǵa kiristim. Avtor bul adamdarǵa «Túrkistan azattyq uıymynyń» Berlın bólimshesiniń músheleri» degen anyqtama beripti. Al sýrette beınesi qalǵan túrkistandyqtarǵa toqtalsaq, aldyńǵy qatar (soldan ońǵa qaraı): Ábdilýaqap Murat, Mustafa Shoqaı, Aqmetjan Ybyraıym Oqtaı; artqy qatar (soldan ońǵa qaraı): Sabyr Túrkistanly, Ábdilýaqap Ysqaquly Oqtaı, Taıyr Shákir Shaǵataı, Ǵazymbek Birimjan ekeni anyqtaldy. Keıin bul sýret jelige tarap ketti. Alashtanýshy Sultan Han Aqqululy bir maqalasynda siltemesin kórsetip paıdalansa, odan keıin 2021 jyly «Alash kitaphanasy» serııasymen jaryq kórgen «Ǵazymbek Birimjan» atty jınaqta (qurastyrǵan Danııar Ihsan) jarııalanypty. Biraq siltemede «1925» dep qate jazylǵany baıqalady.
Sýrettegi tulǵalar 1920 jyldardyń basynda burynǵy Buhara Halyq Respýblıkasy men Túrkistan AKSR-dan Germanııaǵa oqýǵa barǵan túrkistandyqtar ekeni anyq. Osy qatarda bes qazaq bolǵan. Olar Ǵazymbek Birimjan, Ábdirahman Muńaıtpas, Damolla Bıtileý, Temirbek Qazybek bolsa, besinshi qazaq Bókeı gýbernııasy Teńiz ýeziniń týmasy, Qazan ýnıversıtetinen Túrkistan ýnıversıtetine aýysqan Sabyr Tanash ekenin tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor Hazretáli Tursynnyń zertteýinen bildik.