Berlınde bas qosqandar

Jádigerdi alǵash ta­ýyp, aına­lymǵa engiz­gen – Sh.Ýálı­hanov atyn­daǵy Tarıh jáne etno­logııa ıns-tıtýty Ejelgi jáne orta ǵasyr­lardaǵy Qazaqstan men irgeles elder tarıhy bóliminiń kishi ǵylymı qyzmetkeri, Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ ­doktoranty Eldos Saýyrqan.

Odan tarıhı jádigerdi qaıdan, qalaı tapqany jóninde suraǵan edik.

– Túrkııada oqyp júrgen jyldary aýǵanstandyq ózbek ǵalymy Ahat Andıjannyń 2003 jyly túrik tilinde jaryq kórgen «Jádıtshildikten táýelsizdikke: Túrkistannyń sheteldegi kúresi» («Cedidizmden Bağımsızlığa Hariçte Türkistan Mücadelesi») atty kitaby qolyma tústi. Atalǵan sýret osy kitapta jaryq kórgen. Top ortada qasqaıyp otyrǵan Mustafa Shoqaıdy birden tanydym da, qalǵan tulǵalardyń kim ekenin anyqtaýǵa kiristim. Avtor bul adamdarǵa «Túrkistan azattyq uıymynyń» Berlın bólimshesiniń músheleri» degen anyqtama beripti. Al sýrette beınesi qalǵan túrkistandyqtarǵa toqtalsaq, aldyńǵy qatar (soldan ońǵa qaraı): Ábdilýaqap Murat, Mustafa Shoqaı, Aqmet­jan Ybyraıym Oqtaı; artqy qatar (soldan ońǵa qaraı): Sabyr Túrkistanly, Ábdilýaqap Ysqaq­uly Oqtaı, Taıyr Shákir Shaǵa­taı, Ǵazymbek Birimjan ekeni anyqtaldy. Keıin bul sýret jelige tarap ketti. Alashtanýshy Sultan Han Aqqululy bir maqa­lasynda siltemesin kórsetip paıdalansa, odan keıin 2021 jyly «Alash kitaphanasy» serııasymen jaryq kórgen «Ǵazymbek Birimjan» atty jınaqta (quras­tyr­ǵan Da­nııar Ihsan) jarııalanypty. Biraq siltemede «1925» dep qate jazylǵany baıqalady.

Sýrettegi tulǵalar 1920 jyl­dar­dyń basynda burynǵy Buhara Halyq Respýblıkasy men Túrkistan AKSR-dan Germanııaǵa oqýǵa barǵan túrkistandyqtar ekeni anyq. Osy qatarda bes qazaq bolǵan. Olar Ǵazymbek Birimjan, Ábdirahman Muńaıtpas, Damolla Bıtileý, Temirbek Qazybek bolsa, besinshi qazaq Bókeı gýbernııasy Teńiz ýeziniń týmasy, Qazan ýnıversıtetinen Túrkistan ýnıversıtetine aýysqan Sabyr Tanash ekenin tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor Hazretáli Tursynnyń zertteýinen bildik.