Atom salasynyń bilgir mamany

2010 jylǵy 10 tamyzda belgili maman, ǵalym, tehnıka ǵylymdarynyń kandıdaty, QR Ekologııa ulttyq akademııasynyń akademıgi, Qazaqstan Respýblıkasynyń “Ulttyq ıadrolyq ortalyǵy” RMK bas mamany Janbolat Ǵyl­manuly Ǵylmanovtyń týǵanyna 75 jyl jáne eńbek jáne ǵylymı qyzmetine 55 jyl tolmaq. Janbolat Ǵylmanov  1935 jyly 10 tamyz­da Qazaq KSR Aqtóbe oblysyndaǵy Novo­rossıısk aýdanynyń Qyzyl qaıyń aýylynda dúnıege kelgen. 1953 jyly Aqtóbe qalasyn­daǵy №6 orta mektepti úzdik támamdap, N.K.Krýpskaıa atyndaǵy Semeı pedagogıka ınstıtýtynyń fızıka-matematıka fakýltetine (fızıka bólimi) tústi. 1954-1955 jyldary M. V. Lomonosov atyndaǵy Máskeý memlekettik ýnı­versıtetiniń ekonomıka fa­kýl­tetinde oqyp, ári eńbek etti. 1956-1959 jyldary – KSRO Qarýly Kúshteri qatarynda áskerı qyz­metin ótedi, UOS qatysýshy­laryna teńestirilgen ınter­nasıo­nalıst-jaýynger mártebesine ıe, zapastaǵy ofıser. 1959-1962 jyldar ara­lyǵynda MMÝ-degi oqýyn ári qaraı jalǵastyryp, sondaǵy qurylys basqarmasynda qyzmet atqardy. 1962 jyly M.I. Kalının atyndaǵy Máskeý altyn jáne túrli-tústi metaldar ınstıtýtyna (sırek jáne radıoaktıvti ele­ment­ter fakýlteti) tústi. 1963 jyly KSRO Mınıstrler Keńesi­niń qaýlysymen MTMI Krasnoıarsk qalasyna aýysady, al SRE fakýlteti S. Ordjonıkıdze atyndaǵy Máskeý geologııalyq barlaý ınstıtýtyna qosylady. 1968 jyly ınstıtýtty paıdaly qazbalardy ázirleý jónindegi ınjener mamandyǵy boıynsha támamdaǵannan keıin Búkilodaqtyq ǵylymı-zertteý jáne jobalaý ınstıtýtyna (PromNIIproekt, Máskeý q) jumysqa joldama aldy. Bul ınstıtýtta 1968 - 1971 jyldar aralyǵynda ınjener, kishi ǵylymı qyzmetker qyzmetin atqardy. 1971 jyly О́nerkásiptik ǵylymı-zertteý jáne jobalaý ınstıtýtynyń №3 Sibir fı­lıalyna (Chıta oblysy, Krasnokamensk q.) joldama alyp, onda zertteý tobynyń bastyǵy qyzmetin atqarady. 1978-1981 jyldar araly­ǵynda О́nerkásiptik ǵylymı-zertteý jáne jobalaý ınstıtýty janyndaǵy aspırantýrany támamdap, 1983 jyly kandıdattyq dısser­tasııa qorǵady. 1981 jyly Sibir fılıalynan ónerkásiptik tehnologııa BǴZJI bas ınstıtýtyna (Máskeý q., buǵan deıin О́ǴZJI) zertteý tobynyń bastyǵy, aǵa ǵylymı qyzmetker laýazymyna aýystyryldy. 1985-1987 jyldary KOKP Máskeý qalalyq komıssııasynyń janyndaǵy Marksızm-Lenınızm ýnıversıtetinde oqyp, ony úzdik támamdap shyqty. 1986-1988 jyldary MHR (Dornot q.), GDR (“Vısmýt” keńestik-germanııalyq AQ, Karl Marksshtadt q.) ýran ken oryndaryn ázirleýge ǵylymı keńesshi retinde qatysty. Máskeý qalasyndaǵy ǵylymı qyzmetiniń barysynda J.Ǵylmanov 3 tehnıka ǵylymdary kandıdatyn daıarlap shyǵardy. 1989-1992 jyldary J.Ǵylmanov  “Nevada- Semeı” halyqaralyq ıadro­lyq qarýǵa qarsy qoz­ǵalysynyń Máskeýdegi bólimin qurýǵa belsene qa­tysty jáne Oljas Súleı­menovtiń ókimimen teń tóraǵa etip saılandy. 1990 jyly KSRO Mı­nıstr­ler Keńesi janyn­daǵy Qazaq KSR Turaqty ókildigi ja­nyndaǵy “Álem qalaý­lylary ıadrolyq qarýǵa qarsy” halyqara­lyq kon­gresiniń jáne “Qazaq tili” qoǵamynyń jumysy­na qa­tysty. 1992 jyly máskeý­­lik jáne lenıngrad­tyq qazaq dıas­porasynyń je­tekshisi retinde birinshi quryltaı kongresiniń (Almaty, 1992 j.) jumy­syna qatysty. 1988-1992 jyldary ǵylymı jetekshi retinde Qazaqstannnyń taý-ken kásiporyn­darynda (Shalqııa ken basqarmasynda, Ashysaı, Jezkent, Tekeli polımetall kombınattarynda) “Taý qysymy” jáne “Jer astyndaǵy bos keńistikterdi jabý” máseleleri jónindegi zertteýlerge qatysty. 1993 jyly J.Ǵylmanov  ónerkásiptik tehnologııa BǴZJI-nan (Máskeý q.) QR Ulttyq ıadrolyq ortalyǵyna (Qazaqstan, Kýrchatov q.) aýystyrylyp, bas dırektordyń ekonomıka jáne marketıng jónindegi oryn­basary laýazymyna taǵaıyndaldy jáne osy ortalyqty uıymdastyrýshylardyń biri bolyp tabylady. 1993-1994 jyldary J.Ǵyl­manov QR Úkimetiniń qaýlysymen Semeı synaq polıgo­ny­nyń nysandaryn jáne Kýrchatov, Qaskeleń, Aqtóbe, Býrabaı, Maqan­shydaǵy geofızıkalyq observatorııalardy qabyldaý jónindegi memlekettik komıssııanyń tóraǵasy, tóraǵanyń orynbasary bolyp taǵaıyndaldy. 1995 jyly ol basqarǵan vedomstvoaralyq komıssııa Atyraý oblysyn­daǵy “Galıt” (Azǵyr) nysanyn qabyldady. 1997-2000 jyldary birneshe ret Qazaqstan aýmaǵyndaǵy ıadrolyq jarylystar ótkizilgen nysandardaǵy jáne “Baıqońyr” keshenindegi ekologııalyq ahýaldy baǵalaý jónindegi Úkimettik komıssııa múshesi retinde onyń jumys­taryna qatysty. 1999 jyly J.Ǵyl­manov  Qazaqstan­nyń “Azamat” demokratııalyq partııasy atynan Qazaqstan Respýblıkasynyń Májilisi Parla­mentiniń 2-shaqyrylymynyń depýtaty kandı­dattyǵyna usynyldy. 1995-2007 jyldar araly­ǵynda onyń ǵylymı-ádistemelik basshylyq etýimen jáne tikeleı qatysýymen Qazaqstan aýmaǵyndaǵy beıbit maqsatta jarylys júr­gizilgen aýmaqtardy zertteý jáne asa qaýipti jáne ýytty qaldyqtardy kádege jaratý men kómýdiń maqsatqa laıyqty máselesi boıynsha Eýropa Odaǵymen qarjylandyrylǵan 3 halyqaralyq joba ázirlendi. J.Ǵylmanov  QR “UIаO” RMK ǴTK múshesi bolyp tabylady. J.Ǵylmanovtyń 100-ge jýyq ǵylymı eńbegi bar, sonyń ishinde 60-y keńestik, qazaq­standyq jáne sheteldik jınaqtar men jýrnal­darda basylǵan. О́ziniń ǵylymı zertteýleriniń nátıjelerimen ol Máskeý, Sverdlovsk, Novo­cherkassk, Chıta, Norılsk, Orynbor, Krasno­kamensk (Reseı), Dnepro­petrovsk, Jeltye Vody (Ýkraına), Brıýssel (Belgııa), Vena (Avstrııa), Berlın, Gambýrg, Peıne, Hemnıts (Germanııa), Afıny, Rodos (Grekııa) sııaqty qalalarda ótken halyqaralyq sheteldik semı­nar­larda, konferensııalarda baıandama jasady. Ol “О́mir jolynda dostarmen birge” degen atpen kitap jazdy. 2 monografııanyń, “Alys juldyz jaryǵy” dep atalatyn ǵylymı-tehnıkalyq fılmniń qosymsha avtory jáne ǵylymı keńesshisi boldy. 2 ónertabystyń ıegeri atandy. Uzaq jylǵy ǵylymı jáne qoǵamdyq qyzmeti úshin J.Ǵylmanov alǵys hattar men yntalandyrýlarǵa ıe. 1990 jyly “Eńbek ardageri” medalimen, 1999 jyly “Reseı Fe­dera­sııasy atom energetıkasynyń ardageri” belgisimen, 2001 jyly “Qazaqstan Respýb­lıkasy táýelsizdigine 10 jyl” mereıtoılyq medalimen, 2004-2006 jyldary Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti men QR EMRM-niń Qurmet gramotalarymen, 2007 jyly “Qazaqstan Respýblıkasy atom salasynyń eńbek sińirgen qyzmetkeri” altyn tósbelgisi­men, “Astanaǵa 10 jyl” medalimen (2008j.); “Nevada-Semeı 20 jyldyǵy” medalimen (2009j.) marapattaldy. J.Ǵylmanovtyń zaıyby Kúlásh Qarasaıqyzy mamandyǵy boıynsha ekonomıst, QR UIаO Atom energııasy ınstıtýtynyń bas býhgalteri bolyp jumys istedi, qyzy Arıadna mamandyǵy boıynsha ınjener-hımık jáne ekonomıst, uly Nurlan Cheh Respýb­lıkasyndaǵy QR elshiliginde 3-shi hatshy, Arman, Abylaı, Janna atty úsh nemeresi bar. Dáýlet SEISENULY. Shyǵys Qazaqstan oblysy, Kýrchatov qalasy. ______________________ Sýrette: J.ǴYLMANOV.