Alty jasar ımam

(derekti áńgime) Islam tarıhynda bala kezderinen Týra jolǵa túsip, Islamııatqa aıryqsha úles qosqan sahabalar edáýir edi. Solardyń biri jaıly baıan... Ámir turatyn aýyl kerýen jol­dyń boıynda edi. Bul jerden móldir bulaq bastalatyn. Arab dalasynyń aptap ystyǵynda tili tańdaıyna jabysyp, dińkesi qu­ryp, shólirkep kelip, bas qoıǵan jan ǵana ol bastaýdyń qadirin je­te túsinse kerek. Týra jer as­tynan qaınap shyǵatyn tusynda sý – mup-muzdaı salqyn, janǵa shıpa beretindeı móldir. Tipti sý astyndaǵy qaıraq tastar mon­shaqtaı tizilip, kózdiń jaýyn ala­dy. Bastaýynan sál uza­sy­men-aq bulaq sýy jylyp sala beretin. Aýyl tur­ǵyndary aýyz sýlaryn osy jerden alatyn edi. Kúnniń aptaby sál basy­ly­symen aýyl balalary bulaq ma­ńynan tabylatyn. Oıynnyń ne­she túrin oılap tapqandaryna má­re-sáre. Biraq, qanshama asyr salyp oınasa da, bulaq sýyn laı­laý, onyń kózin biteý degen bu­zaqy qylyqtar oılaryna da kel­gen emes. Sebebi, úlkender ja­ǵy bulaq kózin ashýdy, sýdy qas­terleýdi sýy tapshy qumdy óńirde ósken osynaý balalardyń sanasyna sábı kezderinen quıyp baqqan-dy. Sý joq jerde tir­shi­lik te bolmaq emes. Osy bulaq mańynan ótetin kerýen joldary sona-a-aý kók­jıekke jalǵasa asylyp, odan ári tylsym bir álemge jetelep áke­tetindeı... Son­dyqtan bolar, Ámir bala dostarymen sonsha­lyq­ty berilip oınaı júre, oq­tyn-oqtyn kerýen joldary o she­ti men bu shetin jalǵastyryp jat­qan kókjıekke uzaq qaraǵan­dy jaqsy kóretin. Sebebi, sol joldar arqyly ke­le­tin kerýenshiler munyń aýy­lyn kól-kósir áńgimege qaryq etýshi edi. Olardyń ishinde kósem sózdiń nebir sheshenderi de bar. Alys elder men qalalardaǵy ba­zar narqynan bastap, túrli adam­dar taǵ­dyry týraly nebir hı­kaıa­lar­dyń maıyn tamyzady-aı dersiń. Ásirese, saharada salqyn maý­sym­dar bastalǵan tusta bular­dyń aýyly arqyly ótetin jo­laý­shylar sany kóbeıip, aýyl­das­tarynyń qulaǵy ár-alýan áń­gimege ábden-aq qanyǵyp qalýshy edi. Shildeniń mı qaınatar ys­tyǵynda, árıne, kerýen tartý­shylardyń tym azaıyp qalatyny taǵy bar. Ondaı kezde so-na-aý kók­jıekke kóz taldyryp qaraǵan Ámir­diń boıyn eresekterge tán, belgisiz bir zaryǵý sezimi bıleı­tin edi. Saǵy­nyshpen uzaǵyraq tel­mire qaraǵannan bolar, áı­teý­ir kóz ushyndaǵy saǵym ataýly bir sát qońyr kerýenge uqsap, sálden keıin jóńkile kóshe jó­ne­letindeı áser qaldyratyn balaǵa. Sondaı ańsaýǵa toly kúnder­diń birinde Mekke jaqtan kerýen keldi. Onyń ıeleri shaı iship, jaıǵasa oty­ryp, ádettegisinshe hıkaıalaryn bas­taǵan tusta bul jolǵy áńgimeleriniń saryny bó­lekteý sııaqty kóringen. Mekkede ózin paıǵambar dep jarııa­laýshy bir adam paıda bolǵan kóri­nedi. Kóp qudaıǵa tabynýǵa qarsy­lyq kórsetýshi ol adam bir Allaǵa ǵa­na qulshylyq etip, moıynsu­nýǵa shaqyrýda, deıdi. Mine, sol kún­nen bastap, bala Ámirdiń aýy­lyna Mek­kede paıda bola bas­taǵan jańa din jáne onyń na­sı­hattaýshysy jaıly áńgi­meler tolassyz jete bastady. Kerýenshilerdiń biri ony maqtasa, ekinshileri dattap de­gendeı, ekiudaı habarlar qaptap ketken bolatyn. Arada taǵy biraz ýaqyt ótkende kerýenshilerdiń keıbiri: “Alla tarapynan jańa paıǵambarǵa túsirilgen aıandar” – dep, bularǵa jyr tilinen de jaǵymdy, ǵajap bir maqammen aıtylatyn aıattardy jetkize bas­tady. Ámirdiń aýyldastary ke­rýenshiler ketkennen keıin álgi aıattardyń jalpy mazmunyn ǵana qaıtalaı baıandap júrisetin. Se­bebi, sózbe-sóz jattap alǵan esh­qaısysy bola qoımady. Tek bes jasar Ámir ǵana álgi aıattardy sol estigen qalpynda sanasynda saqtap qalǵan eken. Ol qasıetti sózder bala júregine óz-ózinen sińip jatatyndaı. So­dan bastap Ámirdiń boıynda to­syn bir ózgerister bastaldy. Ol jadynda jattalǵan aıattardy ońasha sátterinde jıi qaıtalap, ákesi Salamaǵa da oqyp beretin. Osydan bylaı ákeli-balaly ekeýi ońashalanyp, jıi áńgime­lesýdi ádetke aınaldyrǵan edi. Sóıtip júrgende Ámir bes jasty artqa tastap, altyǵa aıaq bas­qan-tyn. Kúnnen-kúnge ba­lanyń jańa dinge, ony taratýshy paıǵambardy kórýge degen ynty­zary arta tústi. Biraq ol bar bol­ǵany bala, onyń aldynda úlken­der bar ǵoı. Arab halqynyń ult­tyq dástúri boıynsha, úlken­derdiń sózin tyńdaý, aldarynan qııa ótpeý-paryz. Arabııadaǵy ózge taıpalar sııaqty, bulardyń aýyl aqsaqal­dary da ózin paıǵambarmyn dep jarııalaýshy adam men mekkelik kópqudaıshylar arasyndaǵy qaqtyǵystardy quraıyshtardyń óz ishki máselesi dep baǵalasty. Ol jańa dinniń Islam eken­di­gin, al ony ustanýshylardyń mu­syl­mandar dep atalatyndyǵyn ba­la Ámir keıinirek bilgen-tin. Bul jóninde ál-Buharıdiń “Sahıhyndaǵy” 4302-shi hadıste Ámir bın Salamanyń ózi (Alla oǵan razy bolsyn) bylaı dep es­ke alady: “О́zge arabtar jóninde aıtar bolsaq, olar Mekkeni mu­sylmandar jaýlap alǵanǵa deıin Islam dinine ótýdi kesheýildetý­men keldi. “Onyń óz rýlasta­ry­men kúresin jaıyna qoıyńdar. Eger ol shynymen quraıyshtar­dy jeńse, onda onyń shynaıy paıǵambar bolǵany”, desti. Keıin Mekkeni musylmandar jaýlap alǵan tusta barlyq arab taıpa­la­ry Islamǵa lap qoıyp, óte bas­ta­dy. Bizdiń rýymyzdan, ózgeler­den buryn, meniń ákem musyl­man boldy. Paıǵambarymyz sal­la Allahý aleıhı ýás sálámmen kezdesip kelgennen keıin ákem bylaı dedi: “Alla atymen ant etemin! Senderge shynaıy Paı­ǵambardyń (s.a.ý.) habaryn jet­kizgeli keldim. “Ár namazdy ózi­ne tıesili ýaqytynda oryndań­dar, namaz oqıtyn mezgil jet­kende senderdiń bireýleriń azan shaqyryńdar. Jáne ishterińde Qurandy kim artyq bilse, sol ımam bolsyn”, – dedi paıǵam­bar”, degen ákemniń habarynan keıin rýlastarym Qurandy jaq­sy biletin adamdy izdestire bas­tady. Alaıda, menen artyq Qu­randy biletin eshkim tabylmady. Sebebi, osy qasıetti Kitaptyń árbir aıaty kerýenshilerdiń jet­kizýinde júregimde jattalyp qalǵan bolatyn. Sondyqtan olar meni ımam qoıysty. Ol kezde alty nemese jeti-aq jasta edim. Ústimdegi kóılegim óte qysqa bol­ǵandyqtan, sájdaǵa bar­ǵa­nym­da onyń etegi tym joǵary tú­rilip kete beretin. Sonda na­mazǵa turǵan bizdiń taıpanyń áıe­lderiniń biri: “Imamdaryń­nyń arqasyn durystap japsań­darshy, kórinbesin!”-dedi. Sodan keıin aýyldastarym bir mata satyp alyp, odan maǵan arnap kóılek tigip berdi. Sol kezde álgi kóılekke qatty qýanǵanym áli esimde”, – dep eske alǵan edi Ámir hazyreti Sahıh hadıste. Iá, aǵaıyn! Allanyń nu­ry­na, Paıǵambarymyzdyń (s.a.ý.) shapaǵatyna sábı kezinen bólen­gen baqytty balalardyń biri osy Ámir bın Salama bolatyn. Nurlytaı ÚRKIMBAI.