Mindet – aıqyn, talap – naqty

Alqa otyrysyn ashqan О́ner­kásip jáne qurylys mınıstri Ersaıyn Naǵaspaev Memleket bas­shysynyń Joldaýy men Úkimet­tiń keńeıtilgen otyrysynda mınıstrlikke naqty mindetter júktelgenin aıtty. 

«Byltyrǵy nátıjeler ónerká­sip pen qurylys salasynyń jańa damý kezeńine qadam basqanyn kórsetti. О́ndiris kóleminiń artýy, turǵyn úıdiń rekordtyq deń­geıde paıdalanýǵa berilýi, ınves­tısııalyq jobalardyń iske asýy, jer qoınaýyn paıdalaný sala­syndaǵy reformalar aldaǵy sapaly ósimge berik negiz qalady», dedi E.Naǵaspaev.

Onyń málimetinshe, byltyr óńdeý ónerkásibinde óndiris kólemi 6,4%-ǵa ósti. Atap aıtqanda, metal­lýrgııada óndiris – 1,2%-ǵa, mashına jasaýda – 12,9%-ǵa, hımııa óner­kásibinde – 9,8%-ǵa, qurylys materıaldary óndirisinde – 9,7%-ǵa, rezeńke jáne plastmassa buıymdary óndirisinde 7,6%-ǵa artty. Jalpy quny shamamen 1,5 trln teńgeni quraıtyn 190 joba iske qosylyp, 22 myńnan asa turaqty jumys orny ashyldy. Otandyq taýar óndirýshilerdiń tizilimi jumysyn bastap, búginde júıede 800-den asa kompanııa tirkeldi. Sonymen qatar «Aqtóbe», «Atyraý» jáne «Qorqyt Ata» atty 3 jańa arnaıy ekonomıkalyq aımaq quryldy. Iri ınvestısııalyq jobalar aıasynda 13 kelisimge qol qoıyldy.

Mınıstrdiń aıtýynsha, qu­rylys salasynda da aıtarlyqtaı nátıje bar. 2025 jyly jospar­lanǵan 19,2 mln sharshy metrdiń ornyna 20,1 mln sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa berildi. Bul – 185 myńnan astam baspana. Naqty kólem ındeksi 105,1%-dy qurap, kórsetkish ótken kezeń deńgeıinen asyp tústi. Salanyń uzaqmerzimdi ári turaqty damýy úshin Qurylys kodeksi qabyl­dandy. Jer qoınaýyn paıdalaný salasynda da birqatar mańyz­dy ózgeris bar.  Mınıstrdiń málime­tinshe, Jer qoınaýy týraly ko­deks­­ke ózgerister engizilgen. Bul óz­g­e­ris­ter eldiń mıneraldyq-shıki­zat qoryn tolyqtyrýǵa ári salany turaqty damytýǵa baǵyttalǵan.

Qazir elimizde Jer qoınaýyn paıdalanýdyń biryńǵaı sıfrlyq platformasy jumys istep tur. Osy júıe arqyly 22 memlekettik qyzmet kórsetiledi. Lısenzııa alý, elektrondyq aýksıondarǵa qatysý, qol qoıý bonýsyn onlaın tóleý múmkindigi bar. Búginge deıin 700-den astam lısenzııa berilgen. Sonymen qatar shamamen 4,6 mln geologııalyq esep sıfrlyq formatqa kóshirildi. 2025 jyldyń sońynda qurylys salasynda da jańa tehnologııalar engizile bas­tady. Qurylys monıtorıngine kompıýterlik kórý men jasandy ıntellekt qoldanylatyn qa­natqaqty joba iske qosyldy. Júıe bas josparlar men egjeı-tegjeıli josparlaý qujattaryn avtomatty túrde salystyrady. Sonyń arqasynda qurylys bas­talmaı turyp sáıkessizdikter anyqtalady. Buryn mundaı qatelikter keıin belgili bolatyn. Mysaly, «qyzyl syzyqtarǵa» baılanysty nemese fýnksıonaldyq aımaqtarǵa qatysty qateler erterek ańǵarylmaıtyn. Endi jasandy ıntellekt bul táýekelderdi aldyn ala kórsetedi. Nátıjesinde, qala qurylysyna baqylaý qolmen tekseriletin, sýbektıvti tásilden júıeli ári boljamdy formatqa kóshedi. Bul zańsyz qurylys qaýpin azaıtyp, aýmaqtyq josparlaý sapasyn arttyrýǵa múmkindik beredi.

Jıyn barysynda О́nerkásip jáne qurylys vıse-mınıstrleri Oljas Saparbekov, Qýandyq Qaj­kenov, Iran Sharhan jáne Jánnat Dúbirova 2025 jylǵy jumys qorytyndylary týraly esep berdi. Olar mınıstrlik qyzmetiniń negizgi baǵyttary aıasynda atqarylǵan jumysty baıan­dap, aldaǵy kezeńge arnalǵan joba-josparyn tanys­tyrdy. Atap aıtqanda, 2026–2027 jyldary qurylys salasynda sıfrlyq reformany júzege asyrý kózdelip otyr. Bul ózgerister qurylys úderisiniń barlyq kezeńin qamtıdy: jobalaýdan bastap nysandy «aqyldy» formatta paıda­lanýǵa berýge deıin. Turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq salasynda azamattarǵa qyzmet kórsetýdiń biryńǵaı sıfrlyq modeline kóshý josparlanǵan. «Smart Turmys» platformasy ar­­qyly 2026 jyly halyqqa elektrondyq kommýnaldyq qyz­met­ter qoljetimdi bolady.

2026 jyly «Energetıka jáne kommýnaldyq sektordy jańǵyrtý» ulttyq jobasy aıasynda aýqymdy jumys josparlanǵan. Sonyń ishinde 2,8 myń shaqyrym sý burý jelisi men 5 myń shaqyrym sý qubyry jelisi jańartylady. Osy sharalardyń nátıjesinde 2030 jylǵa qaraı sý burý jelileriniń tozý deńgeıi 33%-ǵa, al sý qubyry jelileriniń tozýy 41%-ǵa deıin tómendeıdi.

Kelesi baǵyt – geologııalyq barlaýǵa «Big Data» men jasandy ıntellekt tehnologııalaryn engizý. Maqsat – geologııalyq derekterdiń keminde 90%-yn sıfrlyq júıege kóshirý, arhıv materıaldaryn mashına oqı alatyn formatqa aýys­tyrý jáne 3D-vızýalızasııasy bar qurylymdalǵan geoaqparattyq baza qurý. Sonyń nátıjesinde sha­shyrańqy derekterdiń orny­na ınteraktıvti úsh ólshemdi jer qoınaýy kartasy jasalyp, ja­san­dy ıntellekt sheshimderi Jer qoı­naýyn paıdalanýdyń bi­ryń­ǵaı platformasymen tolyq biriktiriledi.

Budan bólek, jeńil ónerkásip taýarlaryn mindetti tańbalaý men olardyń qozǵalysyn qadaǵalaý júıesin engizý boıynsha jumys júrgiziledi. Bıyl jalpy somasy 1,7 trln teńgeni quraıtyn shamamen 200 jobany iske asyrý josparlanǵan. Bul jobalardy iske qosý nátıjesinde 19,4 myńǵa jýyq turaqty jumys orny qurylady.

Qorytyndy sózinde Premer-mınıstrdiń birinshi orynbasary Roman Sklıar Úkimet 2026 jylǵy mindetterin tereń saıası ózgerister jaǵdaıynda júzege asyrýǵa kirisip otyrǵanyn jetkizdi. Onyń aıtýynsha, bul ózgeristerdiń negizinde búkilha­lyqtyq talqylaýǵa usy­nylǵan jańa Konstıtýsııa jatyr. Ol О́nerkásip jáne qurylys mı­nıstrligi ekonomıkany jańǵyr­týdaǵy negizgi memlekettik organ­dardyń biri ekenin de atap ótti.

«Jańa konstıtýsııalyq qury­lym, bir palataly Parlament – Qu­ryltaıǵa kóshý jáne Ha­lyq keńesin qurý atqarýshy bılik­ke qoǵamdyq baqylaýdy kúsheı­tedi. Mınıstrlik úshin bul – eseptiliktiń jańa deńgeıi. Endi árbir sheshim jańa Konstıtýsııada bekitilgen qoǵamdyq suranysqa saı qabyldanýǵa tıis. Bul sizder­diń ujymdaryńyzǵa úlken jaýapker­shilik júkteıdi», dedi R.Sklıar.

Alqa otyrysynda Premer-mınıstrdiń birinshi orynbasary mınıstrlikke aldaǵy jyldary ne isteý keregin naqtylap berdi. Eń aldymen 5 jylǵa arnalǵan orta merzimdi jospar daıyndaý tapsyryldy. Ol jospar jaı qujat bolmaýǵa tıis, ishinde naqty tabys ákeletin ınvestısııalyq jobalar bolýy qajet. Sonymen qatar kadrlyq áleýetti kúsheıtý, ıaǵnı, salany júrgizetin mamandardyń biliktiligin arttyrý mindeti tur. Arnaıy ekonomıkalyq aımaq­tardyń jumysyn qaıta qarap, bir aı ishinde olardyń jańa damý modelin engizý tapsyryldy. Sırek jáne sırek jer metaldaryna qatysty jospar jańartylýǵa tıis. Baǵaly metaldary bar shıkizatty shetelge shyǵarý jáne zergerlik buıymdar eksportyn retteıtin naqty normalar qajet ekeni aıtyldy. Jeńil ónerkásipti damytý jospary qabyldanýy kerek. Geologııalyq-geofızıkalyq zertteý kólemi 2,2 mln sharshy shaqy­rymǵa deıin ulǵaıtylyp, 1:50 000 masshtabqa kóshý kózdelip otyr. Qurylys salasynda jańa Qurylys kodeksine sáıkes normatıvtik bazany tolyq engizý qajet. Qala qurylysy kadastry júıesin jetildirý, turǵyn úı qurylysyna qoldaý kórsetý jáne ıpotekalyq baǵdarlamalardy yntalandyrý da mańyzdy baǵyt retinde belgilendi. Sıfrlandyrý jyly aıasynda birqatar júıe iske qosylady. Ulttyq ónerkásiptik aqparattyq júıe engiziledi. Jer qoınaýy kadastry tolyq sıfrlyq formatqa kóshedi. Jasandy ıntellekt qoldanylatyn geobaza jasalady. «e-Qurylys» júıesi jetildiriledi. AGSK-3 kelisimi arqyly smetalyq esepteý isi de sıfrlandyrylmaq. Bul baǵyttardyń bári Memleket basshysynyń Joldaýynda jáne Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda berilgen tapsyrǵa negizdelip otyr.