Aral óńiri nazardan tys qalmasyn

Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń tikeleı qamqorlyǵymen Aral óńiriniń ekologııasyn saýyqtyrý, ekonomıkasyn damytý, halqynyń áleýmettik jaǵdaıyn jaqsartý baǵytynda kóptegen jobalar júzege asyryldy. Sonymen qatar, óz sheshimin tappaı otyrǵan máseleler de bar. Búgingi kúni Aral aýdanynda 77 myń halyq bolsa, sonyń ishinde 32 myńnan astamy Aral qalasynda turady. Qala ortalyǵynda 24 sor kól bar bolatyn. Onyń 4-eýi kómildi. Taǵy 4 kóldi kómý úshin tıisti joba­lyq-smetalyq qujat­ta­ry daıyndalyp, mem­le­ket­tik saraptamadan ótti. Osy 4 sor kóldi kómý­ge 186 mln. teńge qa­jet. Sorlar kómilse, eko­lo­gııalyq jaǵdaı jaqsaryp, olar­dan bólinetin ıister azaıyp, aýa raıy durystalyp, adam den­saý­lyǵyna jaqsy áseri bolady jáne qurǵaǵan jerlerge qurylystar, oıyn alańdary, gúlzarlar salynyp, qala abattanyp kórkeıer edi. Aral óńirinde jyldyń basym bóliginde jel, daýyl bola­tyndyqtan, kóp jerlerde qum kóshi aýyldardy basýda. Aýdandaǵy qum basqan Aqespe, Shıjaǵa, Sazdy, Qosaman aýyldyq okrýgteriniń aınalasyna sekseýil kóshetterin otyrǵyzý arqyly qum kóshki­ni­ne tosqaýyl jasaýǵa bolady. Nátıjesinde osy eldi mekender qum basý qaýpinen qutylyp, jol qatynasy jaqsarar edi jáne halyqtyń ómir súrýine jaǵdaı jasalyp, olardyń áleýmettik-turmystyq deńgeıi artar edi. Qum kóshkinin toqtatý úshin qumda ósetin sekseýil, jyńǵyl, dúzgin egýge qarajat qaralýy tıis dep esepteımin. Nazar aýdaratyn taǵy bir másele – Aral teńizinen jáne kólder júıesinen Qytaı aýlarymen balyq aýlaý. Osynyń saldarynan qazirgi kezde kúrdeli ekologııalyq jaǵdaı týyndap otyr. Qytaı aýlary qurylǵan teńiz ben kólderde sýdan alynbaı qalǵan balyq ólekseleri kóbeıip ketti. Sebebi, bul aýlar kapron aýlar sııaqty emes, sýda shirimeı uzaq saqtalady. Sondyqtan osy aýlar qurylǵan jerlerdi tazalaýdyń tıisti is-sharalary qarastyrylyp, teńiz jáne kólderdegi tabıǵat paı­da­lanýshylarǵa Qytaı aýlaryn qoldanýǵa zań júzinde tyıym salynýy qajet dep sanaımyz. Joǵaryda kórsetilgen másele­ler­di oń sheshýge Úkimet tara­pynan tıis­ti kómekter jasalady ǵoı degen úmittemin. Gennadıı ShIPOVSKIH, Májilis depýtaty