Temirjol ınfraqurylymy jańarý jolynda

Oljas Bektenov el Prezıdenti elimizdiń kólik-logıstıkalyq áleýetin nyǵaıtýdyń kilti sanalatyn temirjol salasy men ınfra­qurylymyn damytýǵa erekshe kóńil bólip otyrǵanyn atap ótti.

«Memleket basshysy elimizdiń temirjol jelilerin barynsha damytý aıryqsha mańyzdy mindet ekenin aıtty. Jańa temirjol jelilerin salý, vagondar men lokomotıv parkin jańartý, qoldanystaǵy joldardy jańartý, vokzaldardy rekonstrýksııalaý baǵytynda aýqymdy jumys atqarylyp jatyr. Prezıdenttiń tikeleı tapsyrmasynda bıyl  birqatar iri ınfraqurylymdyq jobany aıaqtaý josparlanyp otyr», deıdi Úkimet basshysy.

Bıyl aıaqtalatyn jobalar qatarynda «Darbaza – Maqtaaral», «Moıynty – Qyzyljar» joldary bar. Premer-mı­nıstr­diń tapsyrmasy aıa­synda atalǵan jelilerde qozǵa­lys qarasha aıynda iske qosylady. Bul tranzıttik tasymal kólemin bıyl 55 mln tonnaǵa deıin arttyrýǵa múmkindik beredi.

Sonymen qatar Úkimet júzege asyrylyp jatqan jobalarmen ǵana shektelmeı, temirjol ınfraqurylymyn damytýdyń kelesi kezeńin daıyndaýǵa kirisedi. Kólik mınıstrligi, «Samuryq-Qazyna» qory men «Qazaqstan temir joly» kompanııa­sy kele­shegi zor ınfraqurylymdyq bar­lyq jobada qarjylandyrý kóz­­derin aıqyndaı otyryp, teh­nı­kalyq qujattama ázirleýge tıis.

Sondaı-aq memleketaralyq ótkizý pýnktteri toraptaryn keńeıtý eksporttyq, tranzıttik baǵyttaǵy júk tasymalyn arttyrady. Osyǵan baılanys­ty Úkimet bas­shysy kórshiles elderdiń temir­jol ákimshilikterimen bir­les­ken sheshimder ázirleýde turaq­ty jumys júrgizýdi tapsyrdy.

Sonymen qatar temirjol vokzaldaryn jańartý men rekonstrýksııalaý jumysyn ýaqtyly aıaqtaý máselesi qaraldy. Premer-mınıstrdiń tapsyrmasynda ákimder nysandardy jańǵyrtý barysyn ár apta saıyn tikeleı ózderi baqylap, bekitilgen keste men jumys sapasyn qamtamasyz etýi kerek.

Týyndaǵan máseleler birden sheshimin tabýǵa tıis. Qaıta jańar­tylǵan 30 vokzal 1 shil­dege qaraı alǵashqy jolaý­shy­lardy qabyldaýyn qamtama­syz etip, Astana, Almaty jáne Túrki­stannyń tarıhı vokzaldaryndaǵy restavrasııalaýdan basqa, qalǵan vokzaldarda jumysty 1 qazanǵa qaraı aıaqtaý josparlanyp otyr.

О́nerkásip jáne qurylys mınıstri Ersaıyn Naǵaspaevtyń aıtýynsha, keıingi 5 jylda vagon parkin jańartýǵa baǵyttalǵan baǵdarlamalar aıasynda salaǵa tartylǵan ınvestısııa kólemi aıtarlyqtaı artqan. Sonyń nátıje­sinde álemdik temirjol tehnıkasy naryǵyn­daǵy jetekshi kompanııalar elimizde óndiris oryndaryn asha bastady.

«Otandyq mashına jasaý salasynyń basym baǵyttarynyń biri – temirjol mashına jasaý sektory. Búginde sektordyń mashına jasaýdaǵy úlesi 13%-dy qurap otyr. Salada 60 kásiporyn jumys isteıdi, onda 8 myńnan astam adam eńbek etedi. О́tken jyldyń qorytyndysynda óndiris kólemi 22,5%-ǵa ósip, 734 mlrd teńgege jetti. Jalpy, keıingi bes jylda vagon parkin jańartýǵa baǵyttalǵan baǵdarlamalardy iske asyrý nátıjesinde salada ınvestısııanyń ósýi baıqalady. Sonyń nátıjesinde «Wabtec», «Alstom» jáne «Stadler» sekildi jetekshi álemdik kompanııalar elimizde de óz óndiristerin ornalastyryp jatyr. О́nimniń jekelegen túrlerinde lokalızasııa deńgeıi 35–40%-ǵa jetti», dedi mınıstr.

Infografıkany jasaǵan – Amangeldi Qııas, «EQ»

Keńeste jyljymaly quram­dy jańartý máselesine de erekshe nazar aýdaryldy. «Qazaqstan temir joly» aksıonerlik qoǵamynyń basqarma tóraǵasy Talǵat Aldybergenovtiń aıtýyn­sha, júrgizilgen jańartý jumy­sy lokomotıv tapshylyǵyn joıýǵa ári jolaýshylar vagondary parkiniń tozý deńgeıin tómendetýge múmkindik bergen. Keıingi úsh jylda 433 lokomotıv satyp alynǵan. Sonyń nátıjesinde elimizdegi súıreý quram tapshylyǵy máselesi tolyq sheshilip, magıstraldyq lokomotıvterdiń ortasha tozýy 66 pa­ıyzdan 58 paıyzǵa deıin tómendegen. Al jolaýshylar sektorynda bes jyl ishinde vagondardyń tozý deńgeıi 46 paıyzdan 36 paıyzǵa deıin qysqarǵan.

 «Biz jyljymaly quramdy kezeń-kezeńimen jańartýdy jalǵastyryp kelemiz. 2030 jylǵa deıin taǵy 754 lokomotıv satyp alý josparlanǵan, olardyń qataryna júk, jolaýshy jáne manevrlik lokomotıvter kiredi. Qyzmet etý merziminiń aıaqtalýyna baılanysty isten shyǵatyn quramdy eskere otyryp, shamamen 20 myń jańa júk vagony satyp alynady. Sonymen qatar aldaǵy jyldary 746 jolaýshylar vagonyn jetkizý josparlanyp otyr. Qabyldanyp jatqan barlyq shara temirjol tasymaldarynyń qaýipsizdigi men senimdiligin túbegeıli arttyrýǵa múmkindik beredi», dedi basqarma tóraǵasy.

Keńes qorytyndysynda Premer-mınıstr Oljas Bektenov memlekettik organdar men jaýapty uıymdarǵa birqatar naqty mindet júktedi. Eń aldymen temirjol ınfraqurylymyn damytý men vagon, lokomotıv parkin jańartý jalǵasady. Úkimet basshysy halyqaralyq júk aǵyndaryn el aýmaǵyna tartý úshin termınal jelisin keńeıtýdiń mańyzyn atap ótti. Osyǵan baılanysty Kólik mınıstrligi men «Qazaqstan temir joly» ulttyq kompanııasyna 2027 jylǵy  1 shildege deıin Astana qalasynda, sondaı-aq Ázerbaıjandaǵy Alıat, Belarýstegi Svısloch jáne Reseıdegi Selıatıno qala­larynda salynyp jatqan termınaldardy iske qosýdy aıaqtaý tapsyryldy. Sony­men qatar Býdapesht, Chendý jáne Kons­tansa qalalaryndaǵy jańa termınal joba­laryn júzege asyrý bastalýǵa tıis.

Premer-mınıstr jolaýshylardan vagondardyń jaı-kúıine qatysty túsip jatqan shaǵymdarǵa da nazar aýdar­dy. Osyǵan oraı О́nerkásip jáne qurylys mınıstrligine «Qazaqstan temir joly» kompanııasymen jáne «Stadler» kompanııa­symen birlesip, qaýipsizdik talaptaryn tolyq saqtaı otyryp, jańa jolaýshylar vagondaryn qysqa merzimde jetkizýdi qamtamasyz etý mindetteldi. Jyl sońyna deıin temirjol salasyna 215 jańa lokomotıv pen shamamen 1,5 myń júk jáne jolaýshylar vagony jetkiziledi. Budan bólek, 1 qyrkúıekke deıin otandyq kásiporyndarda óndiriletin 13 myń júk vagony men 500 jolaýshylar vagonyn satyp alýdy kózdeıtin besjyldyq baǵdarlama bekitiledi.

Kólik mınıstri Nurlan Saýran­baev temirjol salasynyń el ekonomı­kasyndaǵy mańyzyna toqtaldy. Onyń aıtýynsha, búginde elimizdegi jalpy júk aınalymynyń 57 paıyzy temirjol kóligi arqyly júzege asady. Sonymen qatar sala kólik kesheniniń jalpy óniminiń úshten birin qamtamasyz etip otyr. Mınıstrdiń málimetinshe, qazir júk vagondary naryǵy tolyqtaı básekelestik ortada jumys isteıdi. Eldegi vagon parkinde shamamen 147 myń vagon bar, olardyń basym bóligi jeke operatorlardyń ıeliginde.

«Infraqurylymdy odan ári damytý ónerkásiptiń ósýine, eksport kóleminiń ulǵaıýyna ári memlekettiń tranzıttik áleýetiniń nyǵaıýyna tikeleı áser etedi. Temirjol salasynda biz úsh negizgi baǵytty bólip qarastyramyz, olar – lokomotıvter parki, vagondar parki jáne magıstraldyq jeli. Mundaǵy jumys kezeń-kezeńmen júrgizilip jatyr, al basty maqsat – ótkizý qabiletin arttyrý jáne tasymaldaýǵa bolashaq suranysty qamtamasyz etý. 2014–2019 jyldar aralyǵynda súıregish jyljymaly quramdy satyp alý kóleminiń tómen bolýyna baılanysty lokomotıv tapshylyǵy qalyptasqan. Bul máseleni sheshý maqsatynda keıingi jyldary aýqymdy jańartý baǵdarlamasy qolǵa alynǵan. Búginde otandyq óndiristiń jańa lokomotıvterin paıdalanýǵa berý jalǵasyp jatyr. Úderis 2028 jylǵa deıin kezeń-kezeńimen júzege asady. Qazir jańartylǵan park tasymaldaý salasynyń suranysyn tolyq qamtamasyz etip otyr», dep atap ótti mınıstr.

Keńeste temirjol salasyn sıfr­landyrý máselesine de erekshe nazar aýdaryldy. Búginde álemniń jetek­shi elderi jasandy ıntellekt múmkindikterin poıyz qozǵalysyn josparlaýǵa, tasy­mal tıimdiligin arttyrýǵa ári kidiris­terdi azaıtýǵa keńinen qoldanyp keledi. Osyǵan baılanysty Kólik mınıstrligine «Qazaqstan temir joly» kompanııasymen birlesip, jyl sońyna deıin kólik-logıstıka tizbegin naqty ýaqyt rejiminde basqarýǵa múmkindik beretin biryńǵaı sıfrlyq derekter bazasyn qurý jóninde sharalar qabyldaý tapsyryldy.

 Sondaı-aq mınıstrlikke temirjol kóligindegi qyzmet sapasyn jaqsartý, tranzıttik tasymal kólemin ulǵaıtý jáne eksport­tyq júk aǵyndaryn arttyrý b­aǵytyndaǵy jumysty kúsheı­tý júkteldi. Úkimet basshysy salaǵa qatysty barlyq sheshim el ekonomıkasynyń uzaqmer­zimdi suranysyn eskere otyryp qabyldanýy qajet ekenin aıtty.