Jaqynda bir týysymyzdyń týǵan kúnine ne syılasaq eken dep sanamyz san saqqa júgirip turǵanda, basymyzǵa bir ıdeıa sart ete qaldy. «Baıaǵyda bir-birimizge shyn kóńilmen kitap tartý etip, ishine on oılanyp, júz tolǵanǵan izgi tilegimizdi, tipti keıde jyrdyń shymyr shýmaǵymen órip, máz-meıram bolyp jatpaýshy ma edik. Kópten beri úzilip qalǵan sol rýhanı baılyqpen jarylqaý dástúrin nege qaıta jańǵyrtpasqa?» degen oı ǵoı mazalaǵan.
Ábden oılanyp, eń sońǵy ret kimniń merekede kitap syılap, quttyqtaǵany eske ázer túskeni-aı. Sonda bul neden? Adam ózgerdi me, zaman ózgerdi me? «Zamannyń búlingen túgi joq, adamdardyń nıeti, pıǵyly tarylyp, buzylǵandyqtan» dep baıaǵyda jaryqtyq qarııalar áldenege kúızelgende, kóńilderin osylaı kirbiń-kóleńke úıiretin edi. Ras-aý, qazir materıaldyq baılyqqa táýeldi adamdar kóbeıip ketti. О́zińizdi hám jaıǵasatyn ornyńyzdy toıyna aparǵan qolyńyzdaǵy aqshańyzdyń qunyna qaraı ólsheıtin qulqynnyń quldary azaımaı tur. Toı-tomalaqta eńkeıgen qarttan elpeńdegen jasqa deıin dúıim jurttyń aldynda syılyǵyn áspetteı atap, abyroı-bedeli tek sol ákelgen qymbat buıymynyń baǵasyna baılaýly turǵandaı qıpalaqtap qalatyny taǵy shyndyq. Qadaý-qadaý qazynanyń arasynan shirkin, «Kitap – úıdiń ashýly turǵan terezesi», «Kitap – ǵasyrlarǵa sapar shekken aqyl eskertkishi», «Keleshektiń baqyty men qudiretti kúshi jolynda adamzat jaratqan kúlli keremetterdiń eń kúrdeli de uly keremeti kitap bola alady»... dep qashannan qasterlengen rýhanı baılyqtyń ne úshin kórinbeı ketkenine bir sát kóńil dúrbisin salý edi maqsatymyz. Osy qalada ózimiz syrtynan qurmet tutyp syılaıtyn el aǵalarynyń biri uzatylyp bara jatqan qyzynyń jasaýyna tom-tom kitabyn syılaǵanda, dúıim el súısindi. «Mine, qazaqtyń munan keıingi keleshek urpaǵyna tabys etiler basty murasy osy bolýy kerek, erteńgi kókjıegimiz keń, aspanymyz ashyq bolsyn desek, biz olarǵa eń asyl qazynamyz – kitap syılaýdy, bilimniń kilti sonda ekenin aıtýdy umytpaýymyz kerek» degen sondaǵy lebizdi jandary qalmaı quptaǵan kópshiliktiń kóńil kúıi emis-emis esimizge túskende, ol jaıly áńgimeni ár kez qaýzaı bergimiz kelip turatyny ras. ...Jaqsy kitap bolsyn, sapasy nashar kitap bolsyn, kitapty rásýá etýge, tastaýǵa bolmaıdy. Sóremizdegi kitaptardy suryptap otyrǵanda, Qaltaı Muhamedjanovtyń 1998 jyly «Atamura» baspasynan jaryq kórgen kók tústi kitaby kózge ottaı basyldy. Munda qalamger aǵamyzdyń: «... óner – ádebıet saparyndaǵy eńbegiń halqymyzdyń ıgiligine aınala bersin!..» degen aıshyqty qoltańbasy bar. Belgili ǵalym, marqum Rahmanqul Berdibaevtyń «Baıqaldan Balqanǵa deıin» kitabyn ashqanda: «...bul kitaptyń rýhyn qoldar degen senimmen, aq tilekpen Rahmanqul. Sankt-Peterbýrg. 28.04.97.» degen lebiz tur. Mán bersek, qoltańba jyl ótken saıyn quny arta beretin óte bir mańyzdy murańyz eken. Oqysaq, О́zbekáli Jánibekov, Músilim Bazarbaev aǵalarymyzdyń úıindegi apalarymyz tartý etken, sondaı-aq Farıza Ońǵarsynova, Farıda Sháripova, Sábıt Dosanov, Rahymjan Otarbaev, Baıanǵalı Álimjanov, Kámel Júnistegi... sııaqty munan da basqa birtalaı qalamger aǵa-apalarymyzdyń kitaptaryndaǵy qoltańbalar, tilekter qandaı áserli deseńshi... Biraq bizdiń búgingi áńgimemizdiń maqsaty merekelerde, toılarda bir-birimizge tek púlish shapan jaba bermeı, bir aýyq kitap ta syılap turýdy qazaqy dástúrimizge aınaldyraıyq degen oıdy kópshilik talqysyna tastaý edi. Iаǵnı, ótken kúnderdiń enshisindeginiń bárin eskiliktiń sarqyty deý qate. Sonyń biri – kitap syılaý. Buryn balalar muǵalimderine, dostaryna merekede kitaptan basqa eshteńe tartý etpeıtin. Bul túsinik ómirde kitapqa jetetin baılyq joq degen bekzat uǵymdy megzeıtin. Qazir sol dástúr saqtalǵan ba? Eń aıaýly ustazyna, dosyna búginginiń órenderi ne syılaıdy? Júreginiń jylýyn kitaptaǵy qoltańbaǵa móldirete tóge alyp júr me? Osy týraly aıtaıyn degenbiz. О́tken shaqtyń shańyna kómilip qalýǵa tıis emes mundaı jaýhar qazynany qalaı umytasyń, qalaı esten shyǵarasyń?! Kitaptan artyq syılyq joq.
Qarashash TOQSANBAI,
«Egemen Qazaqstan».
