Erlerdi umytpaǵanyń – eldikti ulyqtaǵanyń

«Men, Kenesary Qasymov, qolǵa qarý alyp, uly kúresti basqarýǵa attan­dym» Han Keneniń Orynbor ge­neral-gýbernatory Obrýchevke jaz­ǵan haty osylaı bastalady. Qa­z­aq halqyna qysymdy toqtatý, Sa­ryarqany órmekshiniń toryndaı shy­r­map tastaǵan segiz dýan men bir-biri­ne qoldyń salasyndaı jalǵasqan bekinisterdi joıý jónindegi talaby oryndalmaǵan soń basqa amaly qalmaǵan edi. Qalyń el qaırattanyp atqa qondy, ulan dala Táýelsizdik dep urandady. Namysty erdiń bári Aqmolada toǵysty. 1838 jyldyń 25 mamyrynda Aqmoladaǵy bekinisti tikeleı shabýylmen tas-talqan etti. Sol joıqyn kúres 27 jylǵa sozyldy. 2010 jyly qazaq halqynyń búkil­ha­lyqtyq sıpatqa ıe bolǵan osy alǵashqy ult-azattyq kóterilisine 172 jyl tol­ǵa­nyn eske salyp, Úkimet basshysyna hat jazǵan edik. Sol uly arpalystyń 160 jyldyǵy qarsańynda Astananyń zııa­ly qaýymy atynan bekinis bolǵan jerge eskertkish belgi ornatyp, esil erlerdiń qaharmandyǵyn ardaqtaıyq, búgingi jáne erteńgi urpaqqa úlgi eteıik degen ótinishimiz aıaqsyz qalǵanyn aıttyq. «Sizder, bálkim elordada Kenesarynyń eskertkishi bar ǵoı deıtin shyǵarsyzdar. Alaıda, azattyq úshin han Kenemen birge qalyń el jan berip, jan alysqan joq pa?! El tarıhyndaǵy uly oqıǵa – alǵashqy ult-azattyq kóterilisi dara qurmettelýi qajet emes pe?!» dedik. Sol kóterilistiń jadymyzdaǵy jań­ǵyryǵy basylmasyn dep, álgi bekinis turǵyzylǵan jerge qaıran erlerdiń qurmetine belgi qoıaıyq dep 2010 jyly Úkimet basshysyna taǵy da shyqtyq. Táýelsizdigimizdiń 20 jyl­dyǵy qarsańynda osylaı eldik ta­nytsaq, eki dúnıede júzimiz jarqyn bo­lar edi dedik. Bul joly Astana topyraǵy esimderi máńgilik ardaqtalatyn basqa da asyldarymen áıgili ekenin de bildirdik. Solardyń biri ǵana emes, biregeıi, aty álemge máshhúr, teńdesi joq balýan Qajymuqanǵa da iltıpat kórsetýdi ótin­dik. Ataqty balýan óziniń dańqty joly jaıly aıta kelip, bylaı deıdi: Jıyrma tórt patshany araladym, Balýandy neshe taýdaı jaraladym. Júregimdi jylytqan qyzýy mol Týǵan jerdeı ystyqty kóre almadym. Sol týǵan topyraǵynyń, Qazaq eliniń abyroıyn jahanǵa asqaqtatqan Qajekeń Otanyn sheksiz súıgen patrıot edi. Uly Otan soǵysy júrip jatqanda ǵumyr boıy jınaǵan qarajatyna ás­ke­rı ushaq jasatty. Sol ushaqpen qazaq qyrany Qajytaı Shalabaev 120-dan astam jaýyngerlik tapsyrma oryndaǵan. Jaýdyń talaı soǵys tehnıkasy men jaıaý áskerin joıǵan. Elin súıgen erdiń kindik qany tamǵan jer Astanadan alys emes. 1990 jylǵa deıin sovhozdyń shaǵyn bó­lim­shesi boldy, Býdapesht ataldy. Osy jyly Aqmolanyń «Til jáne má­denıet» qoǵamyna toptasqan azamattary qaıta-qaıta kóterip, aýylǵa Qajekeńniń atyn bergizdik. Sol tusta qalalyq partııa komıtetinde jaýapty qyzmette bolǵan osy jerdiń týmasy Qýanysh Ahmetbekov óz qarjysyna keýdemúsinin ornatty. Ol kezde dańqty atamyzǵa budan artyq qurmet kórsete almaıtyn edik. Dańqty balýannyń ata-anasy da osy jerde máńgi damyldaǵan. Zırat tozyp bitip, ne oblys, ne aýdan ákimdigi qalpyna keltirmeı uzaq júrdi. Osynyń bári kóńildi qulazytatyn. Qajekeńe Qazaq avtonomııalyq respýblıkasy Ortalyq atqarý komıtetiniń prezıdıýmy bergen «Qazaq dalasynyń batyry» degen ataq oǵan kórsetilgen sońǵy memlekettik iltıpat bolǵany ma?! Bılikke, qala ákimdigine osy jaılardy aıta kelip, teńdesi joq balýanǵa Astanada eskertkish turǵyzylýyn ótindik. Han Kene bastaǵan ult-azattyq kóterilisiniń erleri men Qajekeńdi ardaqtaý týraly osynaý tilegimizge be­ril­gen jaýap qýantyp ta edi. «Kenesary Qasymuly bastaǵan ult-azattyq kóte­rilis barysynda Aqmola bekinisi úshin shaıqas ornyna eskertkish belgi ornatý jáne qazaq balýany Qajymuqan Muńaıtpasovtyń atyn ulyqtaýǵa baǵyt­talǵan saýal oryndy, – delingen onda. – Aldaǵy jyldary Astana qalasy bıýdjetinde qarjy qarastyryp, ult-azattyq kóterilistiń tarıhı derekterine ne­gizdelgen músindik kompozısııalar men shemalardan qurastyrylǵan tarıhı-mádenı qundylyǵymen bas qala­myzdyń mártebesin kóteretin taqyryptyq jobany jáne qazaq balýany Qajymuqan Muńaıtpasovtyń eskertkishin Astana qalasynda ornatý máselesi qarastyrylatyn bolady». Sodan beri alty jyl ótip, jetinshi jylǵa aıaq bastyq. Ýáde oryndalǵan joq. Biraq, úmit úzgimiz kelmeıdi. Tul­ǵalardy, eldiń erligin ardaqtaıyq. Tarıhty jasytpaı, keleshekti jiger­lendireıik dep áli júrmiz. Aldan SMAIYL, jazýshy, Memlekettik syılyqtyń laýreaty