Álem ekonomıkasy boıynsha 2017 jylǵy naqty IJО́ ósimi 2,7 paıyzdy quramaq. Al Qazaqstannyń ishki jalpy ónimi 2,2 paıyz bolady dep kútilýde. Bul Dúnıejúzilik banktiń boljamy.
Bank boljamdaryn «sóıletsek»
Dúnıejúzilik bank bıylǵy jylǵy boljamdy kórsetkishterdiń bulaısha berekeli bolyp otyrǵandyǵynyń bir sebebin munaı men ózge de shıkizattyq ta- ýarlardyń qymbattaýy jáne Brazılııa men Reseı sııaqty elderdiń ekonomıkasynyń qalpyna kelýi syndy jaǵdaılarmen baılanystyrady. Negizinen ótken jyl álemdik ekonomıkada eń aýyr jyldardyń biri bolyp, Dúnıejúzilik banktiń boljamynan da tómen ósim kórsetkeni belgili. Osylaısha, álemdik kórsetkish 2,3 paıyzdy mise tutty, al Qazaqstan ótken jyldy 1 paıyz ósimmen qorytyndylaǵan bolatyn. Dúnıejúzilik banktiń jýyrda jarııalanǵan «Álemdik ekonomıkanyń keleshegi» atty esebindegi derekter boıynsha, damyǵan elderdiń ósimi 2017 jyly 1,8 paıyzǵa jetedi dep boljanǵan. Bul kórsetkish ótken jyly 1,6 paıyz edi. Al damýshy elder úshin byltyrǵy ósim 3,4 paıyz dese, 2017 jyly 4,2 paıyz bolmaq. Sondaı-aq, Qazaqstanǵa qatysty boljanǵan 2,2 paıyz ósim bırjalyq taýarlar baǵasynyń turaqtalýy men ekonomıkalyq úılesimsizdiktiń qysqarýynan bolmaq.Qazaqstanǵa qatysty ne deıdi?
Ortalyq Azııada ekonomıkalyq jaǵynan qýatty memleket dep baǵalanǵan Qazaqstannyń ishki jalpy ónimi qazirgi kúni 217 mlrd AQSh dollaryna teń ekendigi kúni keshe ǵana gazetimizde jarııalanǵan saıasattanýshy Ázimbaı Ǵalıdiń maqalasynda da mysalǵa keltirilgen edi. «Eger muny saraptap, mólsherlesek, kórsetkish О́zbekstannyń ishki jalpy óniminen úsh jarym ese kóp bolyp shyǵady. Sol sııaqty, Túrikmenstan men Tájikstandy, Qyrǵyzstandy salystyratyn bolsaq, olardyń ekonomıkalyq qýaty da Qazaqstan ekonomıkasynan 4,5 pen 3,5 esege tómen bolyp shyǵady eken», dedi saıasattanýshy. Munyń ózi Dúnıejúzilik banktiń boljamdaryn dáıekteı túskendeı. Negizinen, Dúnıejúzilik banktiń esebinde Qazaqstanǵa qatysty jaǵymdy boljamdar elimizde 2017 jyly munaı shyǵarýdyń arta bastaıtyndyǵymen baılanystyrylǵan. Qashaǵanda munaı shyǵaryp, sonyń nátıjesinde IJО́ artyp, memlekettik bıýdjet pen aǵymdaǵy shot teńgerimi jaqsarýy múmkin deıdi sarapshylar. Sondaı-aq, qara altyn baǵasy turaqtanyp, Reseı ekonomıkasynyń jaqsarýy da oń áserin berýi tıis dep joramaldaǵan.Qytaı kórsetkishi tómendeı me?
Aımaqaralyq jaǵdaıǵa toqtalsaq, Shyǵys Azııa jáne Tynyq muhıty aımaǵyndaǵy ósý 2017 jyly 6,2 paıyzǵa deıin baıaýlaıdy dep boljanǵan. Al alpaýyt kórshimizdiń biri Qytaıdyń ishki jalpy ónimi ósiminiń kórsetkishi 2017 jyly 6,2 paıyz shamasyna tómendeıdi. О́tken jyly bul deńgeı 6,7 paıyzdy quraǵan. Degenmen, Ońtústik-Shyǵys Azııadaǵy Indonezııa men Taıland bastaǵan elderdiń ekonomıkasy jaqsara túspek. Úndistannyń ekonomıkalyq ósimi 2016 jyly 7 paıyz bolsa, 2017 jyly bul kórsetkish 7,6 paıyzǵa ulǵaıady degen boljam bar. Dúnıejúzilik banktiń esebine mán bersek, Eýropa men Ortalyq Azııa 3,5 paıyzǵa deıingi ósý qarqynyn kórsetedi. Onyń ózi eksporttaýshy elderdegi jáne Túrkııadaǵy bırjalyq taýarlardyń ósýiniń jandanýy arqasynda oryn almaqshy. Tek boljam bırjalyq taýarlar baǵasynyń qalypqa kelýimen jáne saıası turaqsyzdyqtyń azaıýymen ǵana baılanysty bolady.Reseı ósimi qandaı?
Boljamdar tizbegin odan ári jalǵasaq, irgemizdegi Reseıdiń ósý qarqyny 1,5 paıyzdy quraıdy dep boljanǵan. Árıne, bul munaı baǵasynyń tómen bolýyna beıimdelýdiń aıaqtalýyna baılanysty delingen. Sondaı-aq, Ázerbaıjandaǵy ekonomıkalyq ósý 1,2 paıyz deńgeıinde bolmaq. Sonymen qatar, Ýkraınadaǵy ósý de 2017 jyly 2 paıyzǵa deıin jetýi múmkin. Latyn Amerıkasy men Karıb basseınderindegi ósý 1,2 paıyz bolady. Brazılııadaǵy ósý 0,5 paıyz deńgeıinde bolady dep boljanyp otyr, al Meksıkadaǵy ınvestısııalyq qyzmettiń álsireýi Qurama Shtattardaǵy saıası turaqsyzdyqpen baılanysty bolady, ol bıylǵy jyly ósýdiń 1,8 paıyzǵa deıin aıtarlyqtaı baıaýlaýyna ákeledi delingen.Munaıly elder muńaımas
Aıtqandaı, osy jylda munaı ımporttaýshy elderde de birshama ósý baıqalmaq. Munaı eksporttaýshy elder ishindegi Saýdııada bıyl 1,6 paıyzǵa deıingi ósý bolady dep boljanyp otyr. Al Irandaǵy munaıdy odan ári óndirý men sheteldik ınvestısııalardy keńeıtý ósýdi 5,2 paıyzǵa deıin jetkizýge kómektespek. Boljamǵa munaı baǵasynyń ósý múmkindigi negiz bolyp otyr. 2017 jyly Ońtústik Azııada 7,1 paıyz deńgeıine deıingi birshama ósý qarqyny bolady dep boljanǵan, mundaı qarqyn buǵan deıin Úndistanda bolǵan edi. Úndistandaǵy qazirgi ósýdi esepke almaǵanda, 2017 jyly ósý 5,5 paıyzǵa jetedi dep kútilip otyr. О́sýdiń artýyna ınfraqurylymdyq ınvestısııalardy jekemenshik jáne memlekettik tutyný deńgeıiniń joǵary bolýy, sonymen birge, jeke ınvestısııalardy qalypqa keltirý sebep bolady. 2017 jyly Saharadan bastap Afrıkanyń ońtústigine deıingi aımaqta da ekonomıkalyq ósim 2,9 paıyzǵa deıin barady dep kútilýde. Degenmen, Ońtústik Afrıka Respýblıkasynda jáne munaıdy eksporttaýshy elderdegi ósý tómen bolady, al tabıǵı resýrsy úlken emes elderdegi ósý turaqty bolýy kerek dep boljaǵan bank sarapshylary. Nátıjesinde, Ońtústik Afrıka Respýblıkasynda 1,1 paıyzǵa deıin birshama ósý bolady dep topshylaıdy.AQSh-qa qatysty alańdaýshylyq
Árıne, bul derekterdiń bári ázirge boljam ǵana. Ol qanshalyqty júzege asatynyn tym bolmasa jyldyń jartysyn taýysqanda ǵana baıqaýǵa bolatyn shyǵar. Alaıda, Dúnıejúzilik banktiń ótken jylǵy boljamdary aıtarlyqtaı sáıkestik tanytqanyn eskersek, bul boljamdarǵa da jeńil qaraýdyń jóni joq. Degenmen, ekonomıkalyq kórsetkishterdiń qubylýyna kóbine saıası jaǵdaılardyń áser etetinin de esten shyǵarmaǵan abzal. Bastysy, álem tynysh bolsyn deıik. Bul rette Dúnıejúzilik banktiń ózi de baıandamasynda aıtylǵan málimetterge tolyqtaı kepildik bere almaıtynyn moıyndaıdy. О́ıtkeni, Donald Tramptyń syrtqy saıasattaǵy ustanymdary men AQSh ekonomıkasyn qaı baǵytqa buratyny sarapshylar tarapynan áli de bolsa birjaqty baǵalanbaı otyr. Al AQSh-tyń bıylǵy IJО́ ósimi 2,2 paıyz bolady dep kútilýde. Ol 2016 jyly 1,6 paıyz bolǵan edi.Dollarǵa qatysty dolbar
Boljamdar tóńireginde qazirgi tańda álem ekonomısterin AQSh dollarynyń qunyna qatysty da biraz másele alańdatatynyn aıtpaı kete almadyq. Máselen, halyqaralyq «Sakso Banktiń» ınvestısııa boıynsha dırektory, bas ekonomıst Stın Iаkobsen 2017 jylǵy makroekonomıkalyq kórsetkishter týraly pikirinde qazirgi tańda dollardyń ózindik quny qanshalyqty ózgeretini álem sarapshylarynyń taǵatsyzdana kútip otyrǵan jańalyǵy deıdi. О́ıtkeni, álemdegi aqsha aýdarymdarynyń 75 paıyzy dollardyń úlesinde eken. «Sol sebepti AQSh aqshasy jyl saıyn qazirgideı 20 paıyzǵa nyǵaıatyn bolsa, onyń keri áseri de bolady. Naqtyraq aıtar bolsaq, bazalyq mólsherlemeniń birtindep kóbeıýi AQSh ekonomıkasynyń ósim qarqynyn azaıtady. О́ıtkeni, damýshy elder qýatty dollarmen ózderiniń qaryzdyq mindettemelerin óteýde qınalyp qalady», depti Stın Iаkobsen halyqaralyq basylymdarǵa bergen suhbatynda. Ekonomıstiń málimdeýinshe, álemdik iri bankter damýshy elderdiń naryǵyna shamamen 3,6 trln dollar quıǵan. Onyń teń jartysy Qytaıǵa tıesili. Osy turǵyda Qytaı ekonomıkasy belgili bir deńgeıde dollardyń qunyna táýeldi. Al shyndyǵynda, AQSh aqshasy qunynyń qubylýyna bizdiń eldiń ekonomıkasynyń da tikeleı baılanysy bar ekendigin joqqa shyǵara almaımyz. Dınara BITIKOVA, «Egemen Qazaqstan»
