Álemde jer kólemi jóninen toǵyzynshy, al jan basyna shaqqanda egistik kólemi boıynsha ekinshi oryn alatyn elimizde agroónerkásip kesheniniń bolashaǵy zor ekeni esh talas týdyrmaıdy. Sondyqtan kózdelgen mejege jetý úshin aýyl sharýashylyǵy óndirisiniń kólemi keminde 6-7 ese arttyrylýy kerek. Jyl saıyn bul sala ártúrli memlekettik baǵdarlamalar arqyly qoldaý taýyp keledi. Mysaly, aýyl sharýashylyǵy sektory salasynda jalpy ónimniń ósý qarqyny byltyr 5,5 paıyzdy qurasa, ósimdik sharýashylyǵy 7,8, mal sharýashylyǵy 2,7 paıyzǵa óskeni baıqalady. Alaıda, bul salanyń damý qarqyny el ekonomıkasynyń ortasha kórsetkishinen tómen, al eńbek ónimdiligi 3,5 ese az. О́rkenıetti eldermen salystyrýǵa múldem kelmeıdi. О́ıtkeni, ósý qarqyny ozyq tehnologııalardy qoldanýdyń arqasynda emes, tek óndiris mólsheri esebinen júzege asyrylyp keledi. Demek, aýyl sharýashylyǵyn ekonomıkanyń jańa draıverine aınaldyrý jolynda alda kúrdeli de qıyn mindetter tur degen sóz.
Búgingi tańda aýyl sharýashylyǵy salasyn órkendetýge qomaqty qarjylyq kómekter berilip jatqanyn kózi qaraqty oqyrman biletin bolar. Dese de, qarastyrylǵan qarajatty tıimdi paıdalanylý jaıy qalaı, sýbsıdııanyń tıimdiligi qandaı dárejede degen saýaldardyń týyndaıtyny jasyryn emes. Al, Joldaýdaǵy sýbsıdııalardy bólý qaǵıdalaryn qaıta qarastyryp, birtindep ónimdi saqtandyrýǵa kóshý qajettigi ýaqyt talabynan týyndaǵan qadam ekenin aıta ketken jón.
Qarjyny tıimdi ıgeretin de, ǵylym jańalyqtaryn engizý arqyly aýyl sharýashylyǵy óndirisin jolǵa qoıatyn da da bilikti mamandar ekendigi belgili. О́kinishke oraı, aýyl sharýashylyǵy mamandyǵyna jastardy tartý týraly máselesinde qordalanǵan problemalar az emes.
Sonymen birge aýyl eńbekkerleriniń belsendiligin, ınnovasııaǵa, ǵylymı-tehnıkalyq jetistikterge qushtarlyǵyn arttyrý da jaıy da kenjeleý qalyp keledi. Ýaqyt ótken saıyn aýyl sharýashylyǵyna bilim taratýdyń tıimdi júıesin qalyptastyrýdyń mańyzdylyǵy artyp kele jatqanyn eskersek, úırenetin tájirıbeler barshylyq. Máselen, «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasy quramyndaǵy «Agrokompetensııa» ortalyǵynyń izdenisteri qoldaýǵa turarlyq. Kezinde bul salaǵa «Kazagromarketıng», «Kazagroınnovasııa» aksıonerlik qoǵamdary jaýapty bolatyn. Biraq, atqarylǵan is-sharalar aýyz toltyryp aıtýǵa kelmeıdi. El turǵyndarynyń 18 paıyzy aýyl sharýashylyǵy kásibimen aınalysatynyn, osy salada 190 myńnan asa sharýashylyqtar baryn oıǵa túısek, aýyldyq jerlerde konsýltatıvtik-aqparattyq keńes berý jáne bilim taratý ortalyqtaryn kóptep qurý óte mańyzdy. Keleshekte aýdan ortalyqtaryndaǵy aýylsharýashylyǵy kolledjder bazasynda bilim taratý, fermerlerge konsýltatıvtik-aqparattyq qyzmet kórsetý ortalyqtary ashylsa, quba-qup bolar edi. Mysalǵa, Shelek qalasynda agrobıznes ortalyǵynyń tabysty jumys istep jatqany – bárimizge úlgi. Sonymen qatar orta mektepter negizinde qurylǵan Ekspo-2017 ortalyqtary da oqýshylardy qoǵamdyq paıdaly eńbekke jastaıynan baýlyp, mamandyq tańdaýda aıqyn kásiptik baǵdar bereri kúmánsiz.
Bir qynjyltatyny, aýdan aımaǵyn bolmasa aýyldyq okrýgti damytýdyń keshendi baǵdarlamasy áli jasalmaı tur. Onyń sheńberinde óndiris salalaryn ornalastyrý, belgili bir baǵytqa beıimdelgen mamandandyrý, shoǵyrlandyrý ózin-ózi aqtar edi. Buryndary ár keńshar men ujymshar quramynda bólimsheler bolatyn. Eginshilikpen aınalysatyn sharýashylyqtarda mal azyǵyn daıyndaýmen, tuqym sharýashylyǵymen mamandandyrylǵan brıgadalar aınalysatyn. Iаǵnı, tutas sharýashylyq deńgeıinde josparlylyq sıpat, birizdilik, sabaqtastyq úrdisi qatań saqtalatyn. Osy úlgini aýyldyq okrýg nemese aýdan aımaǵyna endirip, kásipkerlerdi belgili bir maqsat boıynsha jumys isteýge beıimdeý artyqtyq etpeıdi. Sonda agrarlyq sektor sapa jaǵynan da jańǵyryp, sharýashylyq júrgizýdiń tyń joldary qalyptasar edi.
Áıip YSQAQOV,
bıologııa ǵylymdarynyń doktory, professor
