Fransııa saılaý qarsańynda

Aldaǵy ýaqytta Fransııanyń tiz­gi­nin kim ustaýy múmkin? Bul másele qa­zaq­standyqtardy da belgili bir deńgeıde qyz­yqtyratyny sózsiz. О́ıtkeni, Fransııa − Qazaqstannyń senimdi seriktesi. Eki el ara­syndaǵy túrli salalar boıynsha yn­tymaqtastyq óz deńgeıinde jolǵa qoı­ylǵan. Ásirese, ekijaqty saýda-eko­no­mı­kalyq baılanystardyń jóni bólek. Naq­tylaı aıtsaq, Fransııa Qazaqstannyń saýda áriptesteri arasyndaǵy alǵashqy bes­tiktiń ishinde. Mine, bul jaıt Fransııany aldaǵy bes jylda kim basqaratyny biz úshin mańyzdy ekenin kórsetedi.

Bastapqyda Fransııada pre­zı­dent­tikten úmitker retinde 50-ge jý­yq tulǵa tir­kelgen bolatyn. Búginde olardyń ara­sy­nan attóbelindeı az ǵana top sýyrylyp shyǵyp, ózara baqtalasyp, saıası naýqandy qyzdyryp otyr. Olar: «Ulttyq maıdan» partııasynyń jetekshisi Marın Le Pen, burynǵy ekonomıka mınıstri Emmanýel Makron, eks-premer-mınıstr, respýblıkashyl Fransýa Fııon, Sosıalıstik partııa ókili Benýa Amon jáne «Bas ımeıtin Fransııa» qozǵalysynyń basshysy Jan-Lıýk Melanshon.

Alǵashqyda sarapshylardyń basym bóligi prezıdenttik saılaýdyń ekin­shi týryna Fransýa Fııon men Ma­rın Le Pen ótedi, nátıjesinde 70 paı­yz­ǵa jý­yq kórsetkishpen Fransýa Fıı­on je­ńiske jetedi degen boljam aıt­qan. Bi­raq, naýqan barysynda Fra­nsýa Fı­ıonǵa qaraǵanda Emmanýel Mak­ron­nyń salmaǵy arta túsip, álgi boljam óziniń mańyzyn joǵaltyp alǵandaı.

Saıası naýqan barysynda júrgizilgen áleýmettik suraý salý nátıjeleri basty tartys Emmanýel Makron men Marın Le Pen arasynda ótetinin meńzeıtindeı. О́ıt­keni, naýryz aıynyń sońǵy aptasy men búginge deıingi aralyqtaǵy áleýmettik saýaldamalar nátıjeleri atalǵan ekeýdiń kósh bastap kele jatqanyn kórsetip tur. Máselen, bıylǵy 25 naýryzdaǵy saýaldama boıynsha birinshi orynǵa Emmanýel Makron (26%), ekinshi orynǵa Marın Le Pen (25%), úshinshi orynǵa Fransýa Fııon (17%), tórtinshi orynǵa Jan-Lıýk Melanshon (14%), besinshi orynǵa Benýa Amon (11,5%) jaıǵasqan bolatyn. Bul jerde kóńil aýdarar jaıt, dál osy kórsetkish búginge deıin bálendeı ózgere qoıǵan joq – Emmanýel Makron (24%), Marın Le Pen (23%), Fransýa Fııon (19,5%), Jan-Lıýk Melanshon (18%) jáne Benýa Amon (8%) buǵan deıingi oryndaryn saqtap tur. Demek, bul kórsetkishter basty saıası saıys kimderdiń arasynda ótetinin aıǵaqtaıtyndaı.

Sońǵy kúnderi Fransııa mazasyz kúnderdi basynan keshirýde. Dáliregi, prezıdenttikten úmitker tulǵalarǵa qarsy sherýler uıymdastyrylýda. Mundaı ja­ǵymsyz kórinisterdiń oryn alýyna pre­z­ıdentke kandıdattardyń ashyq ári ba­tyl jetkizgen keıbir málimdemeleri se­­bep bol­dy. Ásirese, «Ulttyq maıdan» par­tııasynyń jetekshisi Marın Le Pen­niń sózderi talaılardy ári-sári kúı­ge túsirdi.

Tarata aıtar bolsaq, jaqynda Pa­rıj­de jurtshylyq aldynda sóz sóı­le­gen Marın Le Pen eldiń shekarasyn she­gendeýge ýáde berdi. Al Fransııa she­ka­rasynyń shegendelýi eldi búgingi ba­ǵytynan bas tartýǵa ıtermeleıtini sóz­siz. Elge aǵylǵan bosqyndar nópirin azaı­typ, eýroıntegrasııaǵa qarsy saıa­sat ustanatyn «Ulttyq maıdan» partııa­sy­nyń jetekshisi bılikke kelse, jergilikti tur­ǵyndar men bosqyndardyń quqyǵy shek­telýi múmkin, dep dabyl qaǵyp jat­qan­d­ardyń qatary qalyń. Sońǵy kúnderi Pa­rıjde oryn alǵan sherýdi tap osy top­taǵylar uıymdastyrdy. Ereýil á degende beıbit túrde bastalǵan edi. Bi­raq, jıylǵan jurtshylyq tártip saq­shy­­laryna pırotehnıkalyq zattar men ot tutanatyn bótelkeler laqtyrǵan, so­nyń saldarynan polıseıler lajsyzdan kózden jas aǵyzatyn gaz qoldanǵan.

Jalpy, Fransııa bıligi Marın Le Penniń prezıdenttik saılaýda jeńiske jetýin quptap otyrǵan joq. О́ıtkeni, onyń saılaýaldy baǵdarlamasy búgingi Fransııanyń damý baǵytyna kereǵar keledi. Marın Le Pen Fransııaǵa Eýro­odaq­tan shyǵý qajettigin, eldiń óz valıýtasy bolǵany jón ekenin aıtýda. Son­daı-aq, ol Reseımen ońtaıly qa­rym-qatynas or­natýdy jaqtaıdy. Al bul pikirlerdiń Fransııa bıligine unaı qoı­masy anyq.

Qazirgi tańda ultshyldar lıderiniń reıtıngi joǵary. Sarapshylardyń pikirine qaraǵanda, olar sońǵy 30 jyldan beri mundaı jetistikke mańaılaı almaǵan. Demek, bul jaǵdaı fransýz ul­tyna tikeleı qatysty máselelerdiń qor­da­lanyp qalǵanyn, olardyń ońtaıly she­shilýin qalaıtyndar qatarynyń mol eke­nin bildiredi.

Sonymen, 23 sáýir kúni Fransııada pre­z­ıdenttik saılaý ótedi. Eger sol kúni kan­dıdattardyń eshqaısysy 50 paıyzdan artyq daýys jınaı almasa, 7 mamyrǵa saılaýdyń ekinshi kezeńi josparlanǵan.