Izdegenimiz – arzan azyq-túlik. «Astanaǵa ońtústik óńirlerden ákelingen kókónis pen jemis-jıdekti osy bazarda tańerteń tómen baǵaǵa alýǵa bolady» degendi uzynqulaqtan estigen soń erteletip barǵan túrimiz ǵoı. Kún shyǵar-shyqpas ýaqyt bolsa da bazarda adam da kóp, kólik te kóp. Egde kisilerdi de kózimiz shalyp qaldy. «Olar da zeınetaqysyn únemdep, arzan azyq-túlik alǵysy kelgen shyǵar» dep oıladyq.
Baqsaq, bazarda aıtarlyqtaı arzanshylyq joq. Kókónis te, jemis-jıdek te, et pen sútiń de Astananyń saýda oryndarymen salystyrǵanda aıyrmashylyǵy – 20-30 teńge. Árıne, baǵa da sapasyna qaraı. Jaqsy taýaryn arzanǵa berip jatqan eshkim joq. «Bizdiń kóretin paıdamyz bar-joǵy bes teńge. Kóbirek qossaq, alýshy azaıady» deıdi qoly qolyna juqpaı, saýdadan moıyn burýǵa murshasy bolmaı júre sóılegen jigit.
– Negizi bıyl kóktem jaýyn-shashyndy bolǵandyqtan kókónis az boldy ma, joq álde basqa sebebi bar ma, áıteýir baǵa byltyrǵyǵa qaraǵanda joǵary. Taýar jetkizýshilerdiń qoıyp otyrǵan baǵasyna osyndaǵy satýshylar kóp ústeme qospaıdy. О́ıtkeni, ony qymbatqa eshkim almaıdy. Saqtaýǵa da múmkindik joq, tez búlinedi. Sondyqtan, tezirek satýdy kózdeıdi, – deıdi álgi jigit.
Astananyń saýda núkteleriniń birazyna kókónis pen jemis-jıdektiń túr-túri osy jerden jetkiziletin bolyp shyqty. Alypsatarlardyń da kóretin paıdasy – kúndelikti kúnkórisine jeterlik nápaqa eken. Tirshiliktiń basqa kózi joq bolǵandyqtan, amal joq osylaı jasaýyna týra keletin kórinedi.
– Osy jerden alyp, saýda núktelerine aparyp satatyndardyń da shekesi shylqyp turǵany shamaly. О́ıtkeni, burynǵydaı bes-on tıyn paıdasy joq. Basqasyn aıtpaǵanda, jalǵa alǵan orynǵa tóleıtin salyqtyń ózin shyǵara almaı, shyǵynǵa belshesinen batyp jatqandar kóp. Sonyń biri menmin, – dedi qasymyzǵa kelgen orta jastaǵy áıel.
Bul áńgimelerdi keltirip otyrǵan sebebimiz, astanalyqtardy arzan azyq-túlikpen qamtamasyz etýdiń eshqandaı da joly joq pa sonda? Túsinemiz, naryq zańyna sáıkes bazardy baǵa bıleıdi. О́ndirýshi taýar óndirgen soń odan paıda tabýdy kózdeıdi. Bári durys. Áıtse de Úkimettiń baǵany turaqtandyrý baǵytynda qolǵa alǵan sharalarynyń mańyzdy iske septigi tımegeni qalaı? Ásirese, zeınetaqy men tólemaqyǵa jan baǵyp otyrǵan zeınetkerler men kúnkórisi tómen jandardy qymbatshylyqtyń qyspaǵynan shyǵarýdyń eshqandaı joly joq bolǵany ma sonda?
Statıstıkaǵa súıensek, elimizde jyl basynan beri negizgi tutyný taýarlarynyń quny 4 paıyzǵa jýyq ósken. Bıylǵy jyldyń jeti aıy ishinde, ásirese azyq-túlik 4,6 paıyzǵa qymbattaǵan. Kıim-keshek pen basqa turmystyq taýarlar baǵasynyń da birshama óskeni baıqalyp otyr. Baǵanyń sharyqtaýy Qazaqstannyń basqa óńirlerimen salystyrǵanda Astanada joǵary. Sońǵy eki-úsh aıda elorda respýblıkadaǵy eń qymbat qalaǵa aınalyp shyǵa keldi. О́tken jyldyń jeltoqsany men bıylǵy jyldyń shildesi aralyǵynda Astanada azyq-túliktiń quny 6,4 paıyzǵa artqan. Keıbir sarapshylar muny elorda halqynyń ósýi jáne ótip jatqan kórmemen baılanysty degen ýáj aıtady. Bul kókeıge qona qoımaıdy-aý. Ras, turǵyndar sany artqan saıyn suranys ta kóbeıedi. Biraq, turǵyndary azaıyp jatqan qalalarda da arzanshylyq joq. Bul máseleni sheshýdiń eń bas-
ty joly – kóptiń kóńilinen shyqqan baǵdarlamalardyń túbegeıli júzege asýyna qol jetkizý. Máselen, Astana qalasynyń aınalasynda azyq-túlik beldeýin jasaý maqsatyndaǵy ıgilikti is qolǵa alynǵanda elordalyqtar «óte durys qadam eken» desti. Onyń da júzege asa bastaǵanyna bıyl úshinshi jyl. 2018 jyldyń sońyna deıin jalǵasatyn baǵdarlamanyń oıdaǵydaı oryndalýyna bılik tarmaqtary erekshe mán berýi kerek-aý shamasy. «Josparlanǵan jumystar sátti júzege assa, astanalyqtardy arzan azyq-túlikpen qamtamasyz etýge tolyq bolady» deıdi mamandar. Biraq, osy istiń tetikteri oılaǵandaı júzege aspaı jatyr ma, qalaı? Olaı deıtinimiz, azyq-túliktiń basqa túrin aıtpaǵannyń ózinde, et pen súttiń baǵasy Astanada halyqtyń qaltasyn qaǵa bastaǵandaı. Baǵdarlama durys júzege assa, baǵany turaqtandyrýǵa bolmas pa edi? Baǵany turaqtandyrý degennen shyǵady, Aýyl sharýashylyǵy vıse-mınıstri birde kartop, qyryqqabat, sábiz jáne basqa da áleýmettik taýarlardyń baǵasyn birqalypty ustaý úshin respýblıkanyń barlyq oblysynda turaqtandyrý qory qurylǵanyn aıtqan edi. Ondaǵy maqsat – osy qordyń qarajatyna jyl saıyn arzanǵa azyq-túlik satyp alyp, qymbatshylyq baıqala qalǵanda halyqtyń qaltasy kóteretindeı baǵada naryqqa shyǵarý. Qymbatshylyq qysqan qazirgideı ýaqytta osyndaı qorlardyń da shapaǵaty tıip jatsa, óte ıgilikti is bolar edi.
Ǵalym OMARHAN,
«Egemen Qazaqstan»
