AQSh jáne onyń odaqtastarynyń osy is-áreketterinde jekelegen memleketterge degen «saıası oıyn» jatqanyn saıasattan habary bar jan jaqsy biledi. Mysaly, NATO áskerı kúshteriniń joǵaryda atalǵan óńirlerde jattyǵýlar ótkizýiniń astarynda Reseıdiń «shamyna tıip, ony yzalandyrý» jatqan sııaqty. Tipti muny arandatý dese de bolatyndaı. О́ıtkeni memlekettik shekarańa jaqyn jerde ózge elderdiń áskerı tehnıkalary ári-beri júıtkip, oq atyp, oınaq salyp júrse, alańdamaǵanda, qaıtpeksiń!
Arandatý degennen shyǵady, myńdaǵan beıbit turǵyndy qurban etken Irak pen Sırııadaǵy soǵysqa birqatar eldermen birge, AQSh ta qatysty. Ondaǵy basty maqsaty − atalǵan elderdegi qantógisti toqtatyp, turaqtylyq ornatýǵa úles qosý. Biraq osy «qatysýdyń» negizinde Taıaý Shyǵystaǵy iri memleket – Iran Islam Respýblıkasyn «yzalandyrý men qorqytý» turǵanyn da baıqaýǵa bolatyndaı. Sebebi, Iran ózimen kórshiles Iraktaǵy kúrd separatızminiń kúsheıip, óńirge taralýyna túbirimen qarsy. Sırııa bıligi bolsa, burynnan óz elderiniń aýmaǵynda kúrd separatısterimen kúresip keledi.
Budan bólek, Iran elinde AQSh pen Izraıl ózderiniń kúrd odaqtastaryn Iranǵa qarsy «soǵys júrgizý» úshin paıdalanýy múmkin dep qaýiptenetinder qatary basym. Al kúrd jetekshileri bıylǵy jyly Iraktyń soltústik bóliginde táýelsizdik týraly referendým ótkizýge árekettenip jatqany jóninde birazdan beri aıtylyp júr. Referendýmǵa óńirdiń kúrd emes turǵyndary qarsylyq tanytyp, baıkot jarııalady. Buǵan, sondaı-aq Túrkııa men Iran qarsy ekenin birneshe ret málimdedi.
Qytaı «Beldeý jáne jol» atalatyn kommersııalyq saýda jobasyn qabyldaǵany, ony álemdik qoǵamdastyqqa tanystyrǵany belgili. Jekelegen sarapshylar AQSh tarapy osy jobany iske asyrýǵa múmkindiginshe «kedergi jasap» baǵatynyn aıtady, soǵan baılanysty mysaldar da keltiredi. «Jańa Jibek joly» degen ataýmen belgili «Beldeý jáne jol» jobasynyń kartasynda saýda jolynyń ótetin baǵyttary men núkteleri kórsetilgen. Sonyń bir baǵyty Sırııanyń soltústik-shyǵys bóliginde jatyr. Bul aımaq sırııalyq kúrdterdiń táýelsizdik máselesin jıi kóterip júrgen óńirge jatady. Eger Batys Soltústik-Shyǵys Sırııadaǵy ultshyl kúrdterge qoldaý kórsetetin bolsa, jańa Jibek jolynyń boıynda AQSh-qa búıregi buratyn eki kúshtiń qurylýyna ákep soqtyrýy múmkin. Al olar Túrkııadaǵy Kúrd jumysshy partııasymen baılanys ornatqan jaǵdaıda Túrkııanyń jańa Jibek jolymen ıntegrasııalanýy qıyndaı túspek.
Al «Beldeý jáne jol» jobasyna baılanysty Qazaqstannyń ustanymy aıqyn. Osy joba aıasynda Qytaıda ótken halyqaralyq yntymaqtastyq forýmynda sóılegen sózinde Elbasymyz ejelgi Jibek jolyn jańa, zamanaýı formatta qaıta jandandyrý ıdeıasy álemde beleń alyp kele jatqan saıası, ekonomıkalyq jáne gýmanıtarlyq daǵdarystarǵa berilgen ýaqtyly jaýap ekenin atap ótken edi. «Birlese damý arqyly turaqtylyqqa qol jetkizý ustanymy búginde ondaǵan eldiń ekonomıkalyq múddesine saı keletin halyqaralyq yntymaqtastyqtyń tartymdy formasy bolyp sanalady. Osyǵan oraı, Jibek jolynyń naqty sulbasy kórine bastaǵan qazirgi kezde bul makroóńirlik kooperasııanyń birlesken strategııalyq úılesimi qajet. Sondaı-aq Jibek joly bastamasyn iske asyrý tutas bir óńirlerdi, sonyń ishinde Ortalyq Azııany jahandyq kontekste jańa turpatta tanytýǵa múmkindik beredi», degen edi Qazaqstan Prezıdenti sol forýmda sóılegen sózinde.
Memleket basshysy, sondaı-aq «Beldeý jáne jol» ıdeıasyn oıdaǵydaı júzege asyrý úshin múddeli elder arasynda ózara senimniń ornyǵýy, olardyń teń quqyqty jáne jan-jaqty yntymaqtastyqqa daıyn bolýy mańyzdy ekenine de nazar aýdartqan edi.
Álısultan QULANBAI,
«Egemen Qazaqstan»
