Kýmır

Mundaıda bir qaskóıdiń: «Ulttyń kózin joıý úshin qara kúsh jumsap qajeti joq, tek sol eldiń jastaryna udaıy úzbes­ten azǵyn, arzan mýzykany tyńdata berý kerek», degen qaǵıdasynyń ar ja­ǵynda qandaı jymysqy nıet boı tasalap jatqanyn eske túsirýińe týra keledi. Bul rette ásirese, telearnalar­ ónimderiniń áseri alabóten.

Baǵyp-qa­ǵyp, betine qarap otyrǵan tolǵan aıdaı tolyqsyǵan ul-qyzdaryńnyń ádet-ádebi men mádenıet-mánerin qalyptastyrýda «kógildir ekran» úlken ról atqarsa, endi buǵan áleýmettik jeli qosylǵanda qaýip eki ese ulǵaıdy.

Urpaǵynyń tárbıesin kim kózden bir sát te tasa qaldyrmaı, kúndiz-túni qadaǵalap otyr deısiz? Ár jasóspirimniń qolynda qazir bir-bir qymbat uıaly telefon. Olar ınternetten kúndelikti neni tyńdap, kórip júrgenin qaıdan bilesiz? Munda olar tek jaqsylyq ıi­rimderimen sýsyndap jatsa meıli-aý, so­ny­men qatar zııandy, teris ádetterdi ıemdenedi, spýtnıktik telearnalardaǵy kúldibadam dúnıege qarap oı túzeıdi. Kóshede kele jatqanda, ústel basynda tamaq iship otyrǵanda uıaly telefonnan kózin almaıtyn urpaqtyń búgingi ınternettegi kýmırleri kim, kimdi pir tutady, kimge eliktep-solyqtaıdy? Osy týraly oıymyzdy ortaǵa salǵymyz keledi.

Áleýmettik jelidegi jazbalarǵa nazar aýdaryp, oqı jónelseńiz, olar­dyń da ózine tán ómir-ózeni syrǵı jóń­kip, ýaqyt kóshimen birge aǵyp bara jat­qany seziledi.

Máselen, Keńes Odaǵy tu­syndaǵy jastardyń kýmıri Vıktor Soı­dy pir tutqan fanattary áli kúnge deıin onyń sol asqaq rýhta shyrqalatyn daýylpaz ánderin oryndap, rýhyn shalqytady. Ánshiniń beınesi, erkindik ańsaǵan ánderi óktemdik pen ozbyrlyqqa qarsy qoǵamnyń ortaq qarsylyǵy, shyndyqtyq shyryldaǵan órshil úni retinde qabyldanady. «Otan-Ana» ánimen kúlli qazaqqa málim Batyrhan Shúkenovtiń kýmırleri de ánshiniń mezgilsiz qazasyna solaı kúızelip, estrada juldyzynyń tanymal ánderin qaıta-qaıta áleýmettik jeli arqyly qamyǵa bólisti.

Tipti máskeýlik dostary arnaıy telebaǵdarlama ázirlep, ardaqtap aza tut­ty... Biraq sońǵy ýaqytta kóńilge oǵash tú­ıiletin basqa jaıtqa jıi tap bolýdamyz. Máselen, laýazymdy qyzmet atqaratyn adam­dardy pir tutý, jaǵympazdaný, man­sap pen ataǵyna qaraı qurmetteý, bas­shynyń aldynda qurdaı jorǵalap, jany qalmaı jalbaqtaý, jaǵyný tárizdi dańǵoı daǵdylar ár-ár tustan tyshqannyń kózindeı jylt etken sátte kóńilińdi kirbiń shalady. Sol sııaqty kýmırin baılardyń, basshylardyń arasynan izdeıtin jandar bar. «Bizdiń mańdaıymyzǵa sizdeı jannyń tap kelgenine qýanamyz, ózi­ńizdeı halyqtyń qamyn jeıtin adal, ádil jandar jasaı bersin» dep ózinen laýa­zymy joǵary adamnyń jasyna qaramaı jalpaqtap, astyna kópshik qoıa sóıleýdi ádetke aınaldyrǵan jasamys jantyqtardyń da kezdesip qalyp jatatyny janǵa batpaı qoımaıdy. Biraq ondaılardyń álgi kisi attan túsip qalǵan kúni-aq áp-sátte ózgerip, bastapqy oıynan tez taıqyp shyǵa keletinin aıtsańshy bárinen.

Bularǵa qaraǵanda tek óner juldyzdaryn, belgili sportshylardy, ta­nymal tulǵalardy kýmıri sanaıtyn jastardyń adamdyq aınasy áldeqaıda shýaqty ári kósh ilgeri turatyny málim. Ilgeride aýyldyń qara domalaq balalarynan: «О́skende kim bolasyń?» dep suraǵanda, tańdaılary taqyldap: «Iýrıı Gagarın sııaqty ushqysh bolamyn», – deıtin. Aıǵa, aspanǵa, juldyzdarǵa qa­rap qııaldanatyn. Balǵyn sana kókke ór­lep, bıikterdi baǵyndyrǵysy keletin, as­qaq armany aq buıra bulttardyń ar jaǵynan jarq ete qalardaı qııaǵa qımaı kóz tigetin. Internettiń ıleýindegi keıingi jas urpaqtyń armany odan basqashalaý. Nege bular: «Keleshekte óskende Toqtar Áýbákirov sııaqty ǵaryshker bolǵym keledi» demeıdi. Aıshýaq aspanǵa qol sozyp, kókjıekten kósile órnek izdeıtin armanshyl jandar qaı qıyrlardy sharlap júr eken-aı, á!

Búgingi kúnde tok-shoý janryndaǵy jobalardyń kóptigi sondaı, keıbir tele­vızııalyq jeńil ónimder jurtty yǵyr etip, zyǵyrdanyn qaınatyp bitirdi.

Keıbir balalarǵa arnalǵan telebaǵdarlamalardy júrgizýshi balǵyndardyń battastyra boıalǵan bet-álpetterin, ústerindegi kıim úlgilerin kórgende mynalarǵa qa­rap kimder elikteıdi eken ózi degen oı­dyń oıpańyna omaqasa qulap kete jaz­daısyń... Baıaǵyda Áýezov teatrynan Sábıra, Bıken, Sholpan, Farıda apalarymyzdy bir kórý, ásem de qońyr daýystaryn estýdiń ózi adamǵa bir erekshe sezim syılaıtyn. Ol kezdiń jastary kýmırin teatrdan, kınodan izdeıtin. О́ner juldyzdaryna, tanymal mýzykanttar men akterlerge, sportshylarǵa jalpy rýhanı ortaǵa málim tulǵalarǵa eliktep-solyqtaıtyn. Beý, dúnıe-aı deseńshi!