Qaýipsizdik Keńesi álemge qaýip tóndiretin qandaı másele bolsyn ashyq talqylaıdy. Keńestiń 15 múshesiniń 9-y «ıá» dese másele sheshiledi. Ol óz usynysymen zańdy túrde ekonomıkalyq sanksııalar, qarýly kúsh qoldaný týraly sheshimder shyǵarady. Árıne QK-niń turaqty músheleri AQSh, Reseı, Qytaı, Ulybrıtanııa, Fransııa uıymdaǵy negizgi oıynshylar. Olar qandaı másele bolsyn veto jasaý quqyǵyna ıe. Alaıda eki jylǵa saılanatyn QK-niń turaqty emes 10 múshesi de beıbitshilik pen soǵys máselelerine qatysty óz pozısııasyn qorǵaı alady.
Jalpy, QK BUU-nyń túrli dıskýssııalyq alańdary sheńberinde kúrdeli de qaıshylyqty máselelerdi kelissózdermen, konsensýsqa kelý arqyly sheshýdi maqsat etedi. Memleketter arasyndaǵy, halyqtar arasyndaǵy janjaldardy qantógiske aınaldyrmaý QK úshin eń mańyzdy mindet bolyp sanalady. Daýly qubylystar tym asqyna berse, BUU QK sheshimimen beıbitshilikti qorǵaýshy áskerı kúshterdi qoldana alady. Máselen, BUU-nyń bitimgershilik kúshteri 1950 jyly Koreı soǵysynda túńǵysh ret paıdalanyldy. Odan keıin BUU-nyń «kógildir kaskalary» dep atalǵan áskerleri Somalıde, Iýgoslavııada, Rýandada, Kongoda, Irakta, Lıberıada jáne Sırııada beıbitshilikke jetý maqsattary úshin qoldanyldy.
Qazaqstan beıbitshilikti qorǵaý baǵytyndaǵy júrisinen jańylǵan emes. Basqany bylaı qoıǵanda, tek keıingi jyldardyń ózinde Qazaqstan Reseı men Túrkııanyń arasynda oryn alǵan qaıshylyqty retteýde sheshýshi qyzmet atqardy. Sondaı-aq Irannyń ıadrolyq baǵdarlamasyna qatysty máselelerdiń ońtaıly sheshilýine bizdiń elimiz barynsha atsalysty. Sırııa daǵdarysyn retteýge baılanysty Astanada birneshe márte kelissózder júrgizildi. Álem «Astana prosesi» dep ataǵan bul beıbit kelissózderdiń Sırııadaǵy kúrdeli qaıshylyqty sheshýge úlken pozıtıvti yqpal jasaǵanyn moıyndady.
Sonymen qatar Qazaqstan Aýǵanstandaǵy uzaq jyldarǵa sozylǵan saıası, áleýmettik daǵdarysty sheshýdiń tıimdi joldaryn usynýda. Bizdiń elimiz Aýǵanstan aýmaǵynyń álemdik esirtki trafıginiń ortalyǵy bolýyn óte qaýipti qubylys retinde qarastyrady. Sondyqtan Aýǵanstannyń ekonomıkasyn kóterýge damyǵan memleketter kómekteskeni abzal. Ol úshin Aýǵanstan jastaryn túrli mamandyqtarǵa oqytýǵa jaǵdaı jasalýy paıdaly bolmaq. Qazaqstan óz karjysyna júzdegen aýǵan jastaryn joǵary oqý oryndarynda oqyta bastady. Búginde osy eldiń ekonomıkasyn damytatyn ınjenerler, dárigerler, muǵalimder Qazaqstanda daıyndalýda.
Qazaqstan ıslam álemi damýynyń máselelerin IYU-nyń sheńberinde halyqaralyq dárejege kóterýdi kózdeıdi. Búginde ıslam áleminiń ınnovasııa, ǵylym, tehnologııa salalary boıynsha artta qalýy baıqalady. Osy oraıda Qazaqstanda ótken «jasyl energetıka» taqyrybyndaǵy EKSPO kórmesi musylman álemine úlgi bola alady.
Osy arada aıta keteıik, ıslam halyqtarynyń bedeline nusqan keltirip otyrǵan ıslamdyq radıkalızm, ıslamdyq terrorızm qubylystarynyń asyl dinimizge eshqandaı qatysy joq ekendigin Qazaqstan óz úlgisimen álemdik qoǵamdastyq aldynda dáleldep keledi. Onyń aıǵaǵyn Astanada ótken Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleriniń sezderinen kórýge bolady. Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń bastamasymen din lıderleri Astanada bas qosyp, jer sharyndaǵy dinı tatýlyqty, beıbitshilik pen turaqtylyqty nyǵaıtý joldaryn talqylaýdy dástúrge aınaldyrdy.
Qazaqstan BUU-nyń qyzmetin ýaqyt talabyna saı jetildirý joldaryn da usynýda. Budan bólek, Elbasynyń «Álem. XXI ǵasyr» manıfesi BUU-ǵa múshe memleketterdiń qoldaýyna ıe boldy.
Aıta keteıik, Qazaqstan BUU QK-ge tóraǵalyqty 2018 jyldyq qańtarynda bastaıdy. Osy múmkindikti paıdalana otyryp, Qazaqstan álemdik qoǵamdastyqqa ıadrolyq qarýdy taratýdy shekteý, halyqaralyq terrorızmge qarsy kúresti óristetý, kedeıshilik pen ekologııalyq saýyqtyrý, t. b. iri jahandyq máseleler jóninde usynystar bermek. Sonymen qatar Qazaqstan tarapy BUU men QK qyzmetin jandandyryp, jańa deńgeıge kóterý arqyly álemdegi beıbitshilik pen qaýipsizdikti kúsheıtýge bolady dep esepteıdi.
Saıyn BORBASOV,
saıası ǵylymdar doktory, professor
