«Kitap – máńgilik, óıtkeni ol adamǵa kóptegen ómirdi bastan keshý múmkindigin beredi» degen eken Rýnettegi Lib.ru elektrondy kitaphanasyn qurýshy Maksım Moshkov jýyqta jýrnalısterdiń birine bergen suhbatynda.
Osy sóz bizdi oılandyryp tastady. Ras-aý deımiz ishteı. Osylaı dep oılaımyz da, ózimizdiń bala kezden bastap oqyǵan kitaptarymyzdy eske túsire bastaımyz: «Jaý tylyndaǵy bala», «Partızan qyzy», «О́lgender qaıtyp kelmeıdi», «Mahabbat qyzyq mol jyldar», «Kútýmen ótken ǵumyr», «Sońǵy kósh», «Abaı joly», «Qyzyl men qara», «Aıvengo», «Jumbaq salt atty», «Qahar», «Jantalas», «Almas qylysh», «Soǵys jáne beıbitshilik», «Anna Karenına»... osylaı jalǵasyp kete beredi.
Oılap qarasaq 13-14 jastan bastap, 25 jasqa deıingi ómirimiz júıeli túrde kórkem shyǵarmalar oqýmen ótken eken. Munan keıin kitap oqýdy qoıyp ketpesek te, sırete tústik. Oǵan qyzmetke aralasý, otbasyn asyraý, alǵashqy naryq qıyndyqtary, ýaqyt tapshylyǵy sekildi ártúrli problemalardyń yqpal etkeni anyq. Biraq ómirge qajetti rýhanı azyǵymyzdy sol bir kitapty júıeli túrde oqyǵan bozbala, jigittik shaǵymyzda alyppyz. Qazir naqty sanyn eseptep jatqan kim bar, sol tusta keminde bir 100 kitap oqyǵan shyǵarmyz. Demek júzdegen ómirdi bastan keshkendeı áserge bólengendigimiz anyq.
Qazir oılap qarasam, kitap oqýdyń, sonyń ishinde kórkem shyǵarmalar, ásirese romandar oqýdyń qyzyǵyna kóp eshteńe jetpeıtin sekildi. Álemge, qalaberdi elimizge áıgili klassıkterdiń jazǵan shyǵarmalary janyńdy baýrap alatyndyǵy sondaı, birazdan keıin sen kitapta jazylyp jatqan oqıǵalardyń ishine enip ketesiń de, solarmen birge ómir súre bastaısyń. Kitapty aıaqtaǵannan keıin de biraz ýaqyt sonyń áserimen júresiń. Ol áserden seni kelesi bir qyzyqty kitap qana alyp shyǵa alady.
Qazir bolsa adamdar kitap oqymaıtyn boldy degen pikirler jıi aıtylady. Ras shyǵar. Naryqtyq qatynas ornyqqannan beri kóptegen adamdar úshin ýaqyt tapshylyǵy sezile bastady. Ekinshi jaqtan teledıdar men ınternettiń damýy, tvıtter, feısbýk sekildi jáne basqa da áleýmettik jelilerdiń iske qosylýy qoǵam betin basqa nárselerge de bura bastady.
Máselen, qazirgi zamannyń qalada turatyn kez kelgen adamyn alaıyq. Onyń ómiri neden turady? Jumys isteý, jumysqa jetý úshin kepteliste turý, áleýmettik jelilerdi oqý, úı turmysymen aınalysý, bala tárbıesi, sportpen shuǵyldaný, odan assa, kóńil kóterý. Qysqasyn aıtqanda, burynǵydaı qalyń kitaptardy oqýǵa ýaqyttyń tym shekteýli ekendigin baıqaýǵa bolady. Biraq kóptegen adamdar qaryn toǵaıyp, kıim kóbeıgenimen ómirdiń barlyq qajettilikteri osylarmen ǵana ótelmeıtindigin qazirdiń ózinde sezine bastady. Qalaı alyp qarasań da, sizdiń ómirińizge birdeńe jetpeı turǵan sekildi bolady da turady. Shamasy, ol jetpeı turǵan jan azyǵy – kitap bolar. О́ıtkeni siz qansha jerden teledıdardyń aldynda otyryp alyp, «Izaýra kúń», «Qarapaıym Marııa», «Dallas» sekildi uzaqqa sozylatyn serıaldardy kórińiz, biraq olar bárbir sizdiń kitap, sonyń ishinde kórkem shyǵarmalar oqýdan alatyn jan azyǵyńyzdy toltyra almaıdy.
О́ıtkeni kıno men kitap degenimiz eki bólek dúnıe. Kitap sizge elestetý múmkindigin beredi. Kitapta siz ótip jatqan oqıǵalardyń kartınasyn elestetý arqyly ózińiz jasaısyz. Osylaısha kórýge qaraǵanda oqýdyń áseri áldeqaıda mol bolatyndyǵyn baıqaısyz. Onyń ústine, serıaldarda keıipkerlerdiń jan kúızelisteri, oı tolǵanystary kitaptardaǵydaı áserli berile qoımaıdy. Máselen, men óz basym burynǵy oqyǵan romandarym, povesterim keıinnen kınoǵa aınalyp shyqqan kezde olardy kórýden kitaptaǵydaı áser alǵan emespin. Únemi ekeýi eki basqa ómir nemese oqıǵa sekildi seziledi de turady. Sóıtip kitaptyń salmaǵy qashanda bolsyn basym ekendigine kóz jetkizemin.
Demek kitap oqý eshýaqytta ólmeıdi. Qoǵamda uzaq sonar oqıǵalardy qyzyǵa oqıtyn adamdar báribir bolady. Adamnyń ýaqyty qansha tapshy desek te, ómirdiń ózi anekdottaǵydaı qysqa qashyqtyqtardan turmaıdy ǵoı. Kitaptaǵy, roman, povesterdegi ómir qansha jerden bótenniń ómiri bolsa da, siz oqý arqyly sondaǵy keıipkerlerdiń ómirine aralasasyz. Solaısha ózińiz de sol ómirdi bastan ótkergendeı bolasyz. Endeshe, zaman aýysqanymen adamzat pen halqymyzdyń uly sýretker jazýshylary jasap ketken shyǵarmalar eshýaqytta ólmeıdi. Bálkim kitaptyń formasy ózgerer. Ol endi elektrondy túrde bolar. Biraq maǵynasy, janry burynǵysynsha qala beredi degen oıdamyz.
Suńǵat ÁLIPBAI,
«Egemen Qazaqstan»
