Bilim básekelestikke bezben bolady

Bizdi Elbasynyń ádettegideı jas urpaqqa bilim berýge aıryqsha kóńil bólýi erekshe qýantty. Joldaýda bizdi bilim berýdiń jańa sapasyna kóteretin jańǵyrý­dyń negizi retindegi adam kapıtaly bolatynyn atap kórsetedi. Osy rette Memleket basshysy­nyń oqytýǵa tehnıkalyq tur­ǵy­da qoldaý kórsetý jónin­­degi tujy­rymy kóńilge qonady. Munyń sheńberine sıfrly bilim berý resýrstaryn damytý men keń jol­aqty ınternetke qosý da kiredi.

Bul jolǵy Joldaý munyń aldyndaǵy Úshinshi jańǵyrýdyń jalǵasy ispettes. Budan bir jyl buryn jarııalanǵan sol qundy qujatta Nursultan Nazarbaev ekonomıkanyń jedeldetilgen tehnologııalyq jańǵyrýyna qol jetkizý, sıfrly tehnologııany qoldaný, jańa ındýstrııa­lardy órkendetý, ónerkásip, agroónerkásiptik keshen, kólik pen logıstıka, qurylys sektoryn damytý, sıfrly ındýs­trııany jedeldetý máselelerin alǵa shyǵaryp edi. Elbasynyń tujyrymynsha, Qazaqstan osylardy júzege asyrý arqyly básekege qabiletti elge aınalýǵa tıis bolatyn.

Endi, mine, Tórtinshi óner­ká­siptik revolıýsııa jaǵ­daıyndaǵy damýdyń jańa belesterin atap kórsetetin bıylǵy Joldaýda osy mindetterdi odan ári damytyp, jalǵastyrýdyń baǵdar­lary men baǵyttary usynylady. Memleket basshysy muny 10 túrli mindetti júzege asyrý jolymen oryndaǵandy jón sanaıdy. Osy mindetterdiń qatarynda rýhanı-áleýmettik máseleler de bar. Joldaýda muny sapalyq jańa deńgeıge kóterýdiń bilim berý negizinde jasalýy kerek ekendigi de taıǵa tańba basqandaı aıqyn kórsetilip tur. «Barlyq jastaǵy azamattardy qamtıtyn bilim berý isinde ózimizdiń ozyq júıemizdi qurýdy jedeldetý qajet», delingen onda. Budan ári Elba­sy bul mindetti qalaı sheshý­ge bolatynyn tarqatyp aıtyp bere­di. Munyń eń súbelisi bilim berý baǵdarlamalarynyń únemi ár­túrli ózgeristerge beıim bolyp shyǵýy. Jańa bilimdi tek osylaı ǵana meńgerip turýdyń jóni keledi.

Joldaýda orta bilim berý salasynda jańartylǵan mazmunǵa kóshý tezdetilýge tıis ekeni aıtylady. Mundaı ózgerister oqý júıesine múlde jańa baǵdar­lamalar, oqýlyqtar, standarttar qabyldanyp, kadrlar tartylatynyn ańǵartady. Demek sol kezge deıin pedagogterdi oqytýdy jáne olardyń biliktiligin arttyrýdy qaıta qaraý qajettigi týyndaıdy. Bul tusta joǵary oqý oryndarynda kafedralar men fakýltetterdi burynǵydan da damyta túsý qajettigi aldan shyǵady. Sol kezde bilim berý­diń barlyq deńgeıinde matematıka jáne jaratylystaný ǵylymdaryn oqytýdyń sapasyn kóterýge zor mán beriledi.

Qundy qujatta bilim berýmen jáne ǵylymmen aınalysý­dyń sony ádisteri men jańasha tetikterdi kerek etetini de aıtylady. Bul barlyq jastaǵy azamattardy qamtıtyn bilim berý isinde ózimizdiń ozyq júıemizdi qurýdy jedeldetý qajettigin bildiredi. Sol sııaqty aldaǵy jyly mektepke deıingi bilim berý isinde balalardyń erte damýy úshin óz betinshe oqý mashyǵy men áleýmettik daǵdysyn damytatyn baǵdarlamalardyń biryńǵaı standarttaryn engizý máselesi de tilge tıek etiledi. Sonymen birge jas urpaqty ǵylymı-zertteý sala­syna, óndiristik-tehno­lo­gııalyq ortaǵa utymdy kiristi­rýge alyp bara alatyn qazirgi zamanǵy jańǵyrtýlarǵa arqa súıeý kerektigi de eskerilgen eken.

Elbasy joǵary bilim berý júıesinde aqparattyq tehnolo­gııalar boıynsha bilim alǵan tú­lekter sanyn kóbeıtý kerek eke­ni­ne nazar aýdarady. Munyń yń­ǵaıynda otandyq joǵary oqý oryn­darynyń shetel­der­degi je­tekshi ýnıversıtet­ter­men, ǵylymı ortalyqtar­men, iri kásiporyndarmen jáne trans­ulttyq korporasııalarmen bir­lesken jobalardy júzege asyrýy kerektigin eskertip ótedi. Bul jas ǵalymdardyń ǵyly­mı granttar aıasyna kvota bó­lip, olardy qoldaýdyń jú­ıeli saıa­satyn júrgizýge baryp ula­sady. Sol sııaqty jas ǵalym­dar­dyń bilim berý salasyna óziniń ınvestısııalyq jobasy men eksporttyq áleýetti ekono­mı­kanyń jeke salasy retin­de qaraı­tyn ýaqyty kelgeni de qaperge alynady. Osynyń bári biz­diń qazirgi zamannyń talaptary­na saı keletin mamandardy daıarlap shyǵarýymyzǵa jol ashyp bere­di. Qoldanbaly ǵylymı-zert­teýlerdi aǵylshyn tiline bir­tindep kóshirýdi júzege asyrý týraly naqty tapsyrmalar berildi. Jas ǵalymdarymyzǵa ǵylymı granttar aıasynda kvota bólip, olardy qoldaýdyń júıeli saıasatyn júrgizý haqynda jaqsy usynystar bildirildi. Meniń oıym­sha, bul – bilim men ǵylym salasy mamandaryna berilip otyrǵan zor múmkindik. Taǵy bir qýantarlyǵy, bul qujatta muǵalimder mártebesin kóterýge de erekshe nazar aýdarylyp otyr.

«Joǵary oqý oryndaryna bilim berý baǵdarlamalaryn jasaýǵa kóbirek quqyq berip, olardyń akademııalyq erkindigin zańnamalyq turǵydan bekitý kerek» delingen Joldaýda. Munyń qabatynda oqytýshylardyń qaıta daıarlyqtan ótýine kúsh salyp, joǵary oqý oryndaryna sheteldik menedjerlerdi tartyp, álemdik ýnıversıtetterdiń kampýstaryn ashýǵa mán berilýi tıis. Buǵan qosa, ulttyń áleýetin arttyrý úshin mádenıetimiz ben ıdeologııamyzdy odan ári damytýymyz kerektigi taǵy bar. Aınalyp kelgende, bul qadamdardyń barlyǵy «Rýhanı jańǵyrýǵa» qyzmet etetin bolady.

Bilim berý salasynyń qyz­metkeri retinde bizdi Joldaýda maman daıarlaý sapasyn arttyra túsýge kóńil bólingeni da aıryqsha qanattandyrady. Iá, qazir az da bolsa saz maman ázirleıtin kezeń keldi. Bul baıaǵy bir kezderdegideı oqý oryndarynyń topyrlatyp túlek shyǵaratyn úrdisiniń kúni ketip bara jatqanyn da baıqatady.

Munyń bári jańasha oılaýǵa jatady. Al jańasha oılaý týraly bilimdi usyný men óńdeý ınnovasııalyq qoǵam úshin asa mańyzdy ekeni anyq. Joldaýdyń bilimge qatysty qurmet kórsetýdi úndeıtin tarmaǵynan týǵan oılar bizdi osyndaı tujyrymdarǵa jeteleıdi. Túptep kelgende, bilim bizdiń joǵary oqý oryndary men mamandardyń básekege qabilettigin arttyryp, olar­dyń osy saladaǵy is-áreketterine na­ǵyz bezben bolady.

Gaýhar ALDAMBERGENOVA,

Qazaq qyzdar pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń rektory, pedagogıka ǵylymdarynyń doktory, professor