Joldaý – ýaqyt talabymen úndes qujat

Qazaqstan memleketi úshin Tórtinshi ónerkásiptik revolıýsııa álemine enýdegi memlekettik saıasattyń basty baǵyttaryna zań ústemdigin qamtamasyz etý men jemqorlyqpen kúresý jatatynyn qadap aıtty. Memlekettik organdardaǵy prosesterdi, sonyń ishinde olardyń halyqpen jáne bıznespen qarym-qatynasyn sıfrlandyrý arqyly azamattarǵa memlekettik organdar tarapynan kórsetetin qyzmetterdiń sapasyn arttyrý tapsyryldy.

Demek memlekettik organdardyń qyz­metterin sıfrlandyrýdy júzege asyrý úshin beıimdelgen zańnama, bıznesti, bilim men ǵylymdy qoldaý sharalary bıznesti júrgizý rásimderin jeńildetý, memleketpen ózara árekettesý kezinde tranzaksııalyq shyǵyn­dardy qysqartý túrinde qoldaý ınfra­qurylymy jasalynady. Osylaı mem­lekettik organ­dardyń halyqpen jáne bıznespen qarym-qatynasy qoljetimdi, klıentterge baǵ­dar­lanǵandyq, ashyqtyq sıpat ala otyryp, memleket eńbek ónimdiligin arttyrý arqyly qyzmetterdiń sapasyn kúsheıtedi.

Táýelsiz sot tóreligi men quqyq qorǵaý júıesiniń jumysy tek qana azamattardyń qu­qyqtary men bostandyqtaryn qamtamasyz etý­ge, zań talaptaryn qatań oryndaýǵa jáne qo­ǵamda quqyq tártibin nyǵaıtýǵa baǵyt­ta­lady. Bıylǵy Joldaýda kórsetilgen mindetter osy qyzmetterdi iske asyrý úshin jol ashyp berdi.

Prezıdent Joldaýynda qoldanystaǵy zań­namaǵa qylmystyq prosestegi azamat­tar­dyń quqyqtaryn qorǵaý isin kúsheıtýdi, onyń ásire qatańdyǵyn báseńdetýdi kózdeıtin normalar engizilgenin keltirdi. Iаǵnı qylmystyq proseste azamattardyń quqyqtarynyń qorǵalýyn kúsheıtýge jáne qylmystyq pro­sestiń qaıtalanýyn azaıtýǵa; onyń ishinde advokattardyń quqyqtaryn keńeı­tý esebinen jaryspalylyqty arttyrýǵa; sotqa deıin­gi satyda sottyń baqylaýyn keńeıtýge; pro­sestik ókilettikterdi naqty bólýge; qyl­mys­tyq prosesti jeńildetýge jáne únem­dilik­pen júrgizýge baǵyttalǵan ózgeris­terdiń engizilgenin meńzeıdi.

Quqyq qorǵaý organdarynyń ókilettigi men jaýapkershilik shegi aıqyndalǵanyna toqtala kele, sot jáne quqyq qorǵaý júıelerin ınstıtýsıonaldy turǵydan ózgertý jumysy áli de jalǵasyp jatqanyn eskerte ketti.

Elbasy Joldaýynda berilgen aıryqsha tapsyrmalardyń biri – azamattardyń kons­­tı­týsııalyq quqyqtaryna kepildikti ny­ǵaıtý, quqyq ústemdigin qamtamasyz etý. Res­pýblıkanyń Prezıdenti – adam jáne azamat quqyqtary men bostandyqtarynyń ny­shany ári kepili. Quqyqtardyń nemese bos­tandyqtardyń naqty bir túriniń konstı­tý­sııa­lyq quqyq deńgeıine jetkizilýi jáne Kons­tı­týsııada onyń kepildiliginiń jarııala­nýy memlekettiń osy quqyqtar men bostan­dyq­tardyń ózi quraıtyn júıeler men qurylymdar arqyly júzege asyrylýyn qamtamasyz etýdi óziniń erekshe mindetine alǵandyǵyn bildiredi.

Qoǵamdyq qatynastardy tártipke keltirý jáne Konstıtýsııanyń erejeleri men normalaryn júzege asyrýdyń tetikterin jasaý qoǵamdyq tártipti saqtaýdyń alǵyshartynyń biri bolyp tabylady.

Joldaýdaǵy taǵy da bir nazar aýdaratyn jaıt, qoǵamdyq tártipti saqtaý jáne qaýipsizdikti qamtamasyz etý salasynda kóshe­lerde jáne adam kóp jınalatyn qoǵamdyq oryndarda beınebaqylaý júrgizetin, azamattardy anyqtaıtyn jáne jol qozǵalysyn qadaǵalaıtyn ıntellektýaldy júıelerdi belsendi túrde engizý kerek dep elimizdegi azamattardyń jeke ómiriniń qaýipsizdigin qamtamasyz etý sharalaryna erekshe kóńil bólý qajettiligi kórsetilgendigi. Zamanaýı ıntellektýaldy júıelerdi belsendi engizý adamdardyń qaýipsiz, alańsyz ómir súrýi­ne múmkindik jasaý arqyly qoǵamdyq tártip­ti saqtaýdyń birden-bir joly. Mine, osylaı­sha saralaı kelgende Prezıdent N.Á.Nazarbaevtyń jyl saıynǵy halyqqa arna­ǵan Joldaýy ár qazaqstandyq úshin erekshe mańyzdy, kópshilik asyǵa kútetin ár azamattyń jeke josparyna dińgek bolyp tabylatyn mańyzdy baǵdarlamalyq qujat deımiz.

Únzıla ShAPAQ,

Konstıtýsııalyq Keńes múshesi,

zań ǵylymdarynyń doktory