– Qanat Eskendiruly, Qazaqstanda elektrondy saýda-sattyq birte-birte qarqyn alyp keledi. Búgingi tańda memleket kásipkerliktiń osy túrine qyzyǵýshylyq tanytyp otyr deýge bola ma?
– Sońǵy on jylda álemdik tehnologııalardyń qarqyndy damýy ınternet-keńistikte saýda jelileriniń bir-birimen úılesim taýyp, ózara yqpaldasýyna óte jaqsy jaǵdaı týǵyzdy. Bul saýda-sattyq prosesine qatysýshylardyń barlyǵyna – satýshylarǵa da satyp alýshylarǵa da úlken múmkindik berdi. Búginde ınternet-dúkender álemniń barlyq órkenıetti elderinde satý múmkindikterin barynsha keńeıtýge jáne satyp alý belsendiligin barynsha arttyrýǵa jol ashyp otyr. Atap aıtqanda, ınternet-dúkenderde ǵana bir mezgilde orasan zor kólemdegi taýar týraly tolyq aqparat alýǵa, artyq kúsh pen qarajat jumsamaı-aq qolaıly taýardy tańdaýǵa jáne túımeshikti bir ret basyp satyp alýǵa bolady. Bul adamdardyń qymbat ýaqytyn únemdeıtini taǵy bar.
Uly Jibek jolynyń boıynda jatqan el úshin dúnıejúzilik ınternet-saýdadan tys qalý keshirilmeıtin qate bolar edi. Búgingi tańda Qazaqstan úshin elektrondy saýda – qazirgi zamannyń talaby, damýdyń jańa deńgeıi, álemniń eń jaqsy damyǵan elderiniń qataryna ený, halyqaralyq arenada neǵurlym joǵary deńgeıine qol jetkizý. Sol sebepti elektrondy saýdany damytý memleket qyzmetiniń basym baǵyttarynyń birine aınaldy. Memleket basshysy N.Nazarbaev «Qazaqstannyń úshinshi jańǵyrýy: jahandyq básekege qabilettilik» atty Qazaqstan halqyna Joldaýynda salyq organdaryna elektrondy saýdaǵa salyq salý máselelerin pysyqtaýdy tapsyrdy, osy iske jiti nazar aýdarý kerek ekendigin aıtty. Al salyqtyq yntalandyrý bıznestegi kez kelgen baǵytty damytý úshin eń pármendi quraldardyń biri bolyp tabylatyny belgili.
– Birneshe jyl buryn taýardy vırtýaldy álemde satý «kóleńkeli ekonomıkanyń» bir bóligi sanalǵany esimizde. Al jańa Salyq kodeksi saýdany ınternet arqyly júrgizetin kásipkerlerdi naqty qandaı joldarmen yntalandyrýy múmkin?
– Fıskaldy alańnan tys jumys isteıtinderdiń barlyǵy – kóleńkeli ekonomıka. Biraq qazir Qarjy mınıstrligi salyq tóleýshilermen ózara qarym-qatynastyń jańa modeline kóshe bastady. Ýaqyt talaby boıynsha endigi ýaqytta salyq organdary jazalaýshy baqylaýshydan góri keńes berýshiniń rólinde bolýy kerek. Bizdiń mindetimiz – kásipkerge qajetti barlyq aqparatty berý, olardyń zań aıasynda jumys isteýine barynsha yńǵaıly jaǵdaı jasaý. Osyǵan baılanysty memleket qolma-qol aqshasyz esep aıyrysý túrlerin damytýdy jolǵa qoıa bastady. Bul bir jaǵynan kásipkerlerge memleket nazarynda qala otyryp, zańdy tabysyn alýǵa, halyqaralyq saýda naryǵyna qatysýshy bolýǵa múmkindik beredi. Ekinshi jaǵynan osylaı qolma-qol aqshasyz tólem kóleńkeli aınalym kólemin azaıtýǵa yqpal etedi.
Osyny nazarǵa ala otyryp, jańa Salyq kodeksinde 2018 jylǵy 1 qańtardan bastap ınternet-dúken nemese ınternet-alań arqyly óz qyzmetin júzege asyratyn kásipkerlerge salyqtyq jeńildikter qarastyryldy. Atap aıtqanda, zańdy tulǵalar – korporatıvtik tabys salyǵyn, al jeke kásipkerler jeke tabys salyǵyn tóleýden bosatylady.
– Iаǵnı saýdany ınternet arqyly júrgizetin bıznesmender osy salyq túrlerin tóleýden tolyǵymen bosatyla ma?
– О́te durys aıtyp otyrsyz. Biraq olar ózderine júktelgen úsh túrli mindetti shartty oryndaýǵa tıis. Birinshiden, taýar úshin esep aıyrysý qolma-qol aqshasyz tásilimen júrgizilýi kerek. Ekinshiden, satyp alýshymen shart onlaın-rejimde jasalýy qajet. Úshinshiden, kásipkerdiń jeke jetkizý qyzmeti bolýǵa tıis, ne bolmasa ol tasymaldaýmen, jiberýmen, jetkizýmen aınalysatyn adammen shart jasasýy kerek. Osylaısha biz bızneske ınternet-alań arqyly zańdy jumys isteýge múmkindik beremiz. Eger satýshy saıtta kórsetilgen taýarǵa sáıkes kelmeıtin taýar jetkizgen bolsa, satyp alýshylardyń da múddelerin qorǵaımyz.
Internet-satýshylar úshin eń mańyzdy tusyn atap óteıin. Salyqtyń osy túrinen bosatý eger jeke tulǵalardyń elektrondy saýdany júzege asyrýdan tapqan kiris kólemi sharýashylyq júrgizý sýbektisiniń jyldyq jıyntyq tabysynyń kem degende 90 %-yn qurǵan jaǵdaıda ǵana júzege asyrylady.
Jańa Salyq kodeksinde patent negizinde arnaıy salyq rejiminde jumys istep jatqan jeke kásipkerler úshin jeke tabys salyǵynyń mólsherlemesin tómendetý kózdelgenin atap aıtý kerek. Eger salyq tóleýshi saýda salasynda qolma-qol aqshasyz esep aıyrysý arqyly jumys istese, onda tabys salyǵynyń mólsherlemesi eki ese, ekiden bir paıyzǵa deıin tómendetiledi.
– Elektrondy saýdamen shuǵyldanatyn kásipker siz aıtyp otyrǵan jeńildikterdi paıdalaný úshin arnaıy esepke turýy kerek pe?
– Eń aldymen adam jeke kásipker nemese zańdy tulǵa retinde tirkeýde turýy kerek. Sodan keıin kiris organdaryna taýarlardy elektrondy satý sııaqty qyzmet túrin júzege asyratyn salyq tóleýshi retinde jumys bastaǵany týraly habarlama jiberedi. Kásipker Qarjy mınıstrligi Memlekettik kirister komıtetiniń portalynda (kgd.gov.kz) tirkelgennen keıin esep berý túrin ózi tańdaıdy. Ol árbir resimdelgen mámile týraly kún saıynǵy elektrondy shot-faktýralardyń úzindisi bolýy múmkin. Sol sııaqty mámileler týraly málimetter ózge rejimde de usynylady. Ony zańdy tulǵalar toqsan saıyn, al jeke kásipkerler jyl saıyn beredi.
Al taýar úshin jasalǵan tólem týraly aqparatty tikeleı bankter nemese ózge qarjy uıymdary beretin bolady. Taýardy tasymaldaý jáne jetkizý boıynsha málimetterdi Memlekettik kirister komıtetiniń suraý salýy boıynsha tıisti sýbekti usynýy múmkin.
– Elektrondy saýda salasyndaǵy qyzmetti bastaǵany týraly habarlama berý tártibi týraly aıtyp ótseńiz?
– Habarlamany jeke kásipkerdiń turǵylyqty jeri, zańdy tulǵanyń tirkelý orny boıynsha memlekettik kirister basqarmasyna berýge bolady. Keıinnen «e-lısenzııalaý» memlekettik derekqory arqyly elektrondy habarlama berýge múmkindik usynylýǵa tıis.
– Elektrondy saýdanyń birqatar bóligi áli de «kóleńkede» qalýy múmkin dep boljaýǵa bola ma? Salyq qyzmetteri osy máseleni qalaı jetildirmek?
– Jańa aıtyp ótkenimdeı, bizdiń mindetimiz – bıznestiń zańdy alańda jumys isteýine kómektesý. Sondyqtan basty nazardy túsindirý jumystaryna baǵyttap otyrmyz. Árıne eger kásipker zań buzýdy jáne salyq tóleýden jaltarýdy jalǵastyratyn bolsa, onda elimizdiń zańnamasyna sáıkes jaýapkershilikke tartylady.
– Taǵy bir mańyzdy máselege toqtala keteıik. Qazaqstan azamaty taýardy sheteldik ınternet-dúkenderden satyp alsa, salyq tóleýge tıis pe?
– Ol jaǵy taýardy qandaı maqsatta satyp alǵanymen baılanysty. Eger satyp alýshy jeke maqsatta satyp alǵan bolsa, onda kásipker retinde tirkelýge jáne salyq tóleýge mindetti emes. Al ımporttyq taýar kommersııalyq maqsatta, ıaǵnı odan ári qaıta satý úshin alynsa, onda satyp alýshy taýardy satýdan túsken kiristen jeke tabys salyǵyn tóleýge mindetti bolady.
Osy múmkindikti paıdalanyp, ınternette taýar satyp alatyn qazaqstandyqtarǵa myna máseleni aıtqym keledi. Kez kelgen ýaqytta Qazaqstan Respýblıkasynyń Qarjy mınıstrligi Memlekettik kirister komıtetiniń portalyna (kgd.gov.kz) kirip, qandaı da bir ınternet-satýshynyń zańdy túrde jumys isteıtinderdiń tiziminde bar-joǵyn tekserýlerińizge bolady. Bárimiz birlesip keńese otyryp, ınternet-saýdanyń órkenıetti jáne zańdy naryǵyn quraıyq. Sol arqyly elimizdi álemniń eń damyǵan elderiniń qataryna bir qadam bolsa da jaqyndatamyz.
Áńgimelesken Arnur ASQAR,
«Egemen Qazaqstan»
