О́skemende qoqys óńdeıtin zaýyt salyna ma?

6 shaǵyn kásiporyn qaldyq qabyldaıdy

О́skemendegi Ekologııalyq qaýip­sizdik ortalyǵynyń bizge usyn­ǵan málimetterine súıensek, qazir oblysta turmystyq qatty qal­dyqtardy jınaýmen jáne qaı­ta óńdeýmen shuǵyldanyp jat­qan 6 shaǵyn kásiporyn bar. Onyń tórteýi plastık qaldyq­tardy, ekeýi makýlatýrany qa­by­l­daıdy. Jaqynda biz plas­tık qal­dyqtardy qabyldaıtyn tórt sha­ǵyn kásiporynnyń biri «EkoVostok-Lıder» kompanııa­sy­nyń jumysymen tanysyp qaıt­tyq. О́skemende oryn tepken bul kompanııa óz jumysyn áýelde makýlatýra jınaýdan basta­ǵany­men qazir plastık zattar­dy da qabyldap, ónim kólemin kúnn­en kúnge ulǵaıtyp keledi. Bastap­qyda aıyna 20 tonna makýlatýra jınaǵan kompanııa búginde bul kórsetkishti 100 tonnaǵa deıin jetkizipti. Alaıda «EkoVostok-Lıder» kompanııasynyń dırektory Dınara Ákimjanova munyń ózi az ekenin aıtady. Kásiporyn qyzmetkerleri qazir qaǵaz ben plastık shólmekterdi mekemelerdi aralap áýpirimdep jınap júr. О́zderi ákelip tapsyratyn mekemeler de bar eken. Kompanııa qaǵaz ónimderiniń kelisin 20, plastık shólmekterdiń kelisin 25 teńgeden qabyldaıdy. Iаǵnı О́skemenniń kez kelgen turǵyny bos plastık shólmekter men qaǵazdardy qoqys jáshigine laqtyrmaı osy mekemege ótkizýine bolady. Alaıda shahar turǵyndarynyń kópshiligi muny bilmegendikten, bilse de ákelýge erinetindikten kásiporyn makýlatýra men plastık shólmekterdi jınaý úshin oblys ortalyǵyndaǵy úılerdiń aýlasyna óz kúshterimen 28 ekokonteıner ornatypty. Al­daǵy ýaqytta qala boıynsha qaǵaz qabyldaıtyn 30, shólmek qa­byldaıtyn 30 ekokonteıner qoıý­dy josparlap otyr. «Biz О́s­ke­mendegi Ekologııalyq qaýip­sizdik ortalyǵymen birlese otyryp, qalaǵa qansha kólemde qaǵaz keletinin, onyń qaıda kete­tinine saraptama jasadyq. Sonda kóz jetkizgenimiz, shahar­daǵy qaǵazdyń 8-10 paıyzyn ǵana biz jınap alady ekenbiz. Qalǵany qoqysqa ketedi. Qala turǵyndary men mekemelerden, bazarlardan jınalǵan ónimdi ótkizý turǵysynda másele joq. Biz qazir kartondy Ombydaǵy zaýytqa, qaǵazdar men kitaptardy Almatyǵa ótkizip jatyrmyz. Jınalǵan plastıkterdi áli saýdaǵa shyǵarǵan joqpyz. Másele – qaǵaz ben plastık ónimderdi jınaýda bolyp tur. Ekokonteınerler sanyn kóbeıtý máselesin oblys pen qala ákimdikteriniń aldyna qoıǵanbyz. Jalpy, biz qaladaǵy barlyq qoqys alańdaryna ekokonteınerler qoıǵymyz keledi. Biraq ázirge buǵan shamamyz kelmeı jatyr. Osy rette qala ákimdigi demeýshiler tabýǵa járdemdesse deımiz. Bolashaqta jınaýmen ǵana shektelmeı, turmystyq qatty qaldyqtardy qaıta óńdeýdi qolǵa alǵymyz keledi. Biraq ol úshin jınaý kólemin ulǵaıtyp, aıaqtan qaz turyp alýymyz kerek», degen kompanııa dırektory qaladaǵy sot, polısııa, basqa da memlekettik mekemelerden shyǵyp, órtelip jatqan qaǵazdardy ózderine alyp, ári qaraı qaıta óńdeýge nıetti ekendikterin jetkizdi.

Qalaǵa ornatylyp jatqan ekokonteınerlerdi kompanııanyń ózderi jasaıdy. Bir konteınerdiń baǵasy – 30 myń teńge. Dınara Ákim­janova qazirgi ýaqytta shahar­daǵy mektepter men joǵary oqý oryndarynan ekokon­teı­ner­lerdi ornatý jóninde usynystar túsip jatqanyn aıtady. Bir baıqa­ǵa­nymyz, «EkoVostok-Lıder» kom­­panııasynyń turmystyq qatty qaldyqtardy qabyldaý beketi О́skemendegi túzeý mekemeleriniń birinde ornalasypty. «Kom­pa­nııamen ózara kelisimshart jasas­tyq. Biz olarǵa bos turǵan ǵıma­ratty paıdalanýǵa berdik. Olar bizdiń túzeý mekemesindegi 5 azamatty jumyspen qamtyp otyr. 40 pen 60 myń teńge aralyǵynda jalaqy tóleıdi. Qys ýaǵynda 5, jaz mezgilinde odan da kóp adamdy jumysqa alady. Jalaqylaryn ýaqtyly berip otyrady. Bul bizdegi bas bostandyǵynan aıyrylǵan jan­dar úshin tıimdi dep oılaımyz. Birinshiden, olar tapqan tabystaryn otbasyna jiberedi. Ekinshiden, oıy, kóńili basqa jaqqa aýady. Kúndelikti ómirge beıimdeledi», deıdi Qylmystyq atqarý júıesi komıtetiniń OV-156/22 mekemesi bastyǵynyń sottalǵandardyń eńbegin uıymdastyrý jáne jalpy máseleler boıynsha orynbasary, ádilet maıory Zarına Spambetova.

Qalaǵa qansha ekokonteıner qajet?

2016 jyldyń sáýir aıynda Ekolo­gııalyq kodekske engizilgen ózge­riske baılanysty 2019 jyl­dyń 1 qańtarynan bastap po­lı­gonǵa qoqystyń 17 túrin tas­taýǵa tyıym salynǵandyǵy bel­gili. О́skemendegi Ekologııalyq qaýip­sizdik ortalyǵynyń dırektory Gennadıı Koreshkov buǵan qazirden bastap qamdanbasa qala qoqysqa tolyp ketýi múmkin degen kúdigin jasyrmady. Onyń aıtýynsha, О́skemenge 1500 ekokonteıner qajet. Budan bólek oblysqa quramynda synaby bar zattardy jınaýǵa arnalǵan 500 (onyń 50-i О́skemenge) konteıner kerek. Ortalyq osy maqsatta arnaıy baǵdarlama ázirlep, ekokonteınerlerdi satyp alý úshin Energetıka mınıstrligine ótinim beripti. «О́skemende 40-qa jýyq kóp qabatty turǵyn úıde qoqysty dalaǵa shyqpaı-aq tastaıtyn qubyr ornalasqan. Bul úılerdiń turǵyndarynyń eshqaısysy qoqystardy bólý jumystaryn júrgizbeıdi. Olar «mynaý plastık, mynaý qaǵaz, mynaý shyny» dep bólip otyrmaıdy. Jınaıdy da tastaı salady. Sondyqtan halyq arasynda tárbıelik jumystardy qolǵa alý kerek. Bul mańyzdy sharýaǵa halyqpen tikeleı jumys isteıtin PIK-ter de belsene atsalysyp, turǵyndarǵa túsindirýi qajet. Bul – bir. Ekinshiden, «EkoVostok-Lıder» kompanııasy sekildi shaǵyn kásiporyndarǵa memlekettiń qoldaýy kerek. О́ıtkeni bul kompanııalar óz kúshterimen jumys istep jatyr. Shetelderde mundaı kásiporyndarǵa memleket tarapynan qoldaý kórsetiledi, dotasııa beriledi. Úshinshiden, eko­konteınerlerdi jurt kóp baratyn balabaqsha, mektep, emhana, ákimdik sekildi memlekettik mekemelerge qoıýdan bastaý kerek», deıdi G.Koreshkov.

Ortalyq basshysynyń paıymynsha, qaladaǵy qaǵaz ónimderin qaıta óńdeý úshin óndiristik Shreı­der qurylǵysyn satyp alý qajet. Sonymen qatar aldaǵy ýaqyt­ta oblys ortalyǵynda qoqys qal­dyqtaryn qaıta óńdeıtin zaýyt salý máselesin qarastyrǵan jón. Ol úshin áýeli ónimdi jınaý máselesin sheship alǵan lázim. «О́skemen speskommýtrans» JShS mekemesi bazasynda qoqystardy bólý sehyn ashý úshin qazir О́skemen qalasy ákimdigimen kelisim jasalyp jatyr. Bizdiń bilýimizshe, shaharda jylyna birjarym tonna qaǵaz otqa jaǵylady. Jaǵylǵan qaǵazdyń qorshaǵan ortaǵa zııany bary aıtpasa da belgili. Sol qaǵazdardy qaıta óńdeý úshin osy mekeme aýmaǵyna Shreıder qurylǵysy ornatylsa deımiz», deıdi ol.

Aıaldamalarǵa jáshikter ornatyla bastady

Joǵaryda qoqystardy bólýge, ıaǵnı shynysyn bir bólek, shólmegin bir bólek jınaýǵa turǵyndar­dyń kópshiligi úırenbeı jatqanyn aıttyq. Degenmen de qala tur­ǵyndary arasynda osy iske óz ynta-yqylasymen belsene kirisip, jurtqa úlgi bolyp júrgen jandar da joq emes. Sondaı qorshaǵan ortaǵa beı-jaı qaraı almaıtyn jandardyń biri – Táýelsizdik kóshesindegi 35 úıdiń turǵyny, zeınetker Vera Samoılova. Ol óz úıiniń aýlasyna qoıylǵan qoqys tógýge arnalǵan birneshe konteınerge salynǵan turmystyq qaldyqtardan plastık shólmekterdi iriktep alyp, erinbeı-jalyqpaı ekokonteınerge salady. Bul úshin eshkimnen aqy da suramaıdy. Buǵan ekokonteıner shólmekke tolǵan kezde kompanııa qyzmetkerleri­ne qońyraý shalyp aıtatynyn qosyńyz. «Áýelde bizdiń úıdiń janynda shaǵyn ekokonteıner turǵan. Keıin úlkeniregin qoıdyrdym. Kórshilerim qoqysty dorbaǵa salyp ákeledi de qoqys jáshigine laqtyra salady. Olarǵa «kelesi kelgende plastık shólmekterdi bólek ákelińizder» dep aıtyp jatyrmyn. Múmkin qoqys jınaıtyndar baryp ótkizer dep qaǵazdardy bólek jıyp qoıamyn. Kúnine úsh-tórt saǵat ýaqytymdy osy iske arnaımyn. Aıaǵyma pıma kıip shyǵamyn. Qolyma arnaıy qolǵap kıemin. Rezeńke qolǵap kún saıyn jyrtylady. Áýelde kún saıyn ózim alyp júr edim. Qazir turǵyndar satyp alyp berip, járdemdesip júr. О́mir boıy mektepte jumys istep, balalardy qoqysty shashpaýǵa, tabıǵatty aıalaýǵa baýlydyq qoı. Jaqynda bir kishkentaı bala janyma kelip, maǵan kómektesip jatyr. Bul da bolsa eńbegimniń nátıjesi shyǵar dep oılaımyn», dep oıyn sabaqtaǵan burynǵy muǵalim úıiniń janyna qoıylǵan ekokonteıner tek plastık qaldyqtardy qabyldaýǵa arnalǵanyn aıtyp, aldaǵy ýaqytta qaǵaz ónimderin jınaıtyn konteıner ornatylsa degen ótinishin jetkizdi.

Al qala ákimdigi tarapynan bul baǵytta qandaı jumystar atqa­­rylyp jatyr? О́skemen qa­la­sy ákiminiń orynbasary Er­jan Qońyrbaev áýelgi kezekte qa­ǵaz ben plastık shólmekterdi jı­naýǵa kóńil bólinip jatqanyn aıt­ty. Quramynda synaby bar zat­tar­dy jınaýǵa arnalǵan 50 kon­teı­nerdi ornatý úshin qarjy bólý máselesi qarastyrylyp jatyr eken. «Qazir qaladaǵy bilim, den­saýl­yq saqtaý mekemelerine túsin­dirý jumystaryn júrgizip ja­tyr­myz. Qoqystardy bólýge ar­nal­ǵan jáshikterdi mindetti túr­de ornatý talabyn qoıyp otyrmyz. Sonymen qatar shahardaǵy qoqys qaldyqtaryn jınaýmen jáne óńdeý­men shuǵyldanatyn jeke­men­shik kompanııalarǵa qoldaý kór­setý máseleleri qarastyrylyp ja­tyr. Bıyl О́skemende 100 aýla­ǵa kúr­deli jóndeý jumystary júr­gizi­ledi. Sol aýlalarǵa da ekokon­teı­ner­­ler ornatatyn bolamyz. Bir sóz­ben aıtqanda, bul baǵyt­taǵy ju­­mystar endi-endi jandanyp kele­di», deıdi qala ákiminiń orynbasary.

«О́skemen Tártip» kásiporny­na habarlas­qanymyzda, atalǵan mekemeniń baspasóz hatshysy Ásel Ahmetjanova qazir qaladaǵy 7 aıaldamaǵa shyny, qaǵaz, plas­tıka jáne basqa da turmystyq qatty qaldyqtardy qabyldaıtyn jáshikterdiń ornatylǵanyn, mun­daı jáshikter aldaǵy ýaqytta sha­hardaǵy barlyq aıaldamalarǵa qo­ıylatynyn jetkizdi.

Azamat QASYM,
«Egemen Qazaqstan»

О́SKEMEN