«Ánshiler halyqty aldamasyn, kózboıaýshylyqqa barmasyn. Án keshinen rýhanı azyq alyp, demalýǵa kelgen qarapaıym qara halyq qyp-qyzyl aqshalaryn tekke ketirip, aldanǵandaryna nalyp, kóńilderi sý sepkendeı pushaıman bolyp shyǵady. Máselen, bireýdiń aqshasyn aldap-sýlap boıǵa sińirip ketý zań boıynsha qylmys bolyp sanalady. Al nege osy taqylettes teris áreketter, ónerdegi qııampurys kórinister zań júzinde rettelmeıdi? Kóshedegi tonaý men aldap-arbaýdan mynadaı jalǵan jolmen paıda tabýdyń qandaı aıyrmashylyǵy bar? Deısiz ǵoı, árıne. О́ıtkeni bizdiń elimizde fonogrammamen án salýǵa tyıym salynbaǵan. Sol sebepti ásirese án ónerinde betimen ketýshilik beleń ala bastady. Qazir aqshasyn qaıda shasharyn bilmeı júrgen baıshykeshtiń balasynyń kıeli sahnany erikkenniń ermegine aınaldyryp, juldyz atanyp shyǵa kelýi eshkimniń tańdanysyn týǵyzbaıdy. Sahnanyń kıesi, ıesi degen qudiretten qoryqpaıtyn bul neǵylǵan tártipsizdik? Keńes odaǵy quramyndaǵy burynǵy respýblıkalardyń kóbisinde qazir fonogrammaǵa qatań tyıym salynǵan dep estigen qulaǵymyzda jazyq joq. Sahnada kózboıaýshylyqqa baratyn haltýrshıkterge aıyppul salyp tastaǵan nemisten, qytaıdan ónege alsaq, qazaqtyń qolyn kim baılap otyr? Damyǵan Eýropa elderine jeteıik desek, onda da fonogrammaǵa jol berilmeıdi eken. О́rkenıetti elderdiń ozyǵynan úırenip, tozyǵynan jırenetinimiz qaıda qaldy bizdiń? Mátinderi bytyqy-shytyqy ánderdiń, beınebaıandary turmystyq oılardan aspaıtyn ánshisymaqtardyń aramshópteı qaýlap ketýiniń sebebi sonda. Kózboıaýshylyq úshin eshkim jaýapqa tartylyp jatqan joq. Sahnada aýzyn jybyrlatyp, kózin jypylyqtatyp turǵan 4-5 mınóti úshin 4-5 myń teńgeni sypyryp qaltaǵa basyp kete barady. Jandy daýysqa artyǵyraq mán berip, fonogramma qurǵyrdyń kózin qurtýǵa kirisip ketken Alataýdyń arǵy betindegi aıyr qalpaqty qyrǵyz baýyrlar ekesh joqpyz ba sonda? Adamnyń tańdaý quqyǵy aldyńǵy orynda turatyn keıbir demokratııalyq elderde oǵan ruqsat berilgenmen, shyǵarmashylyq konsertterdiń afıshasynda ánniń fonogrammamen oryndalatyny jazylyp turatyn kórinedi.
Kompıýterlik daýys kúsheıtkishpen áýenderin, áýezderin myń qubyltqanmen mundaı taıazdyqtyń aqyry jaqsylyqqa aparyp soqtyrmasyn, qııadan qyzyl nárseni shalsa, qylqyna qıqý salatyn ala qanat saýysqan bulbuldyń ornyn ólip qalsa da basa almaıtynyn túsinbeıtinderi jaman. Biraq bárinen de fonogrammanyń arqasynda ánshi atanyp júrgender men dombyrada, qobyzda, jalpyhalyqtyq mýzykalyq aspapta shynaıy óner kórsetetin óner ıeleriniń arajigin ajyratyp, «mynaý – durys, anaý – qate» dep taza ónimdi bıiktete qoshemettep, al qoıyrtpaqty qoqys jáshikke suryptap otyrǵan eshkim joq. Mine, bar syr sonda.
Ońaı olja, jeńil jolmen tabysqa kenelý ekiniń birin ánshige aınaldyrǵan zamanda ómir súrip jatqanymyzben, túbi aldamshy ataqtyń erte me, kesh pe, báribir tamyry qıylady. Bet-perdesi ashylady. Lap etip janyp, lyp etip óshedi. Bizdiń keıbir ánshisymaqtardyń beınebaıandarynyń sıqy qandaı? Sheteldik qymba-a-at kólikke minip ketip bara jatady. Kópqabatty úılerin, ishi toly altyn jalatylǵan jıhazdaryn jarııa etedi. Japsyrma kirpikterin, qyzyl-jasyl kóılekterin, battasqan boıaýlaryn, álem-jálem áshekeılerin áspetteıdi. Qazaqy mıdyń qaýashaǵyna syımaıtyn nárselerdi nasıhattaıdy. Osy arqyly kimniń deńgeıi qaı jerge deıin óskenin baǵamdaı beresiz. Mundaıda bizdegi shirkinder álemdik deńgeıdegi óner juldyzdarynan nege úlgi-ónege almaıdy eken-aı deısiń. Halyq ánshiniń konsertine túri-basyn kórý úshin emes, sahnadaǵy bııazy ónerin, jandy daýysyn tyńdap, rýhanı lázzat alý úshin baratynyn uǵynatyn kez jetti ǵoı bolmasa. Kompıýtermen jóndelgen, tazalanǵan, qyrnalǵan, jonylǵan nusqalar televızııalyq jobalardyń talabyna jaýap berýi múmkin-aý. Al biraq kópshilik jınalǵan alqa-qotan basqosýlarda, konserttik zaldarda ótirik erin jybyrlatyp, alty qyrdan ataǵyńdy asyra almaısyń. Sondyqtan halyq tekke aldanyp qalmaýy úshin aldyn-ala «án fonogrammamen oryndalady», bolmasa «jandy daýysta shyrqalady» dep jarnamasy men afıshalaryna mindetti túrde jazylýy talap etilýi kerek. Sodan soń jurt bara ma, barmaı ma, ózderiniń quqy.
Qarashash TOQSANBAI,
«Egemen Qazaqstan»
