Búginde sıfrly tehnologııalar halyqtyń turmys-tirshiligine dendep enip, ýaqyt ótken saıyn onyń ajyramas bóligine aınalyp keledi. Buryn aptalap kútip, árli-berli sabyltatyn jumystardy qazir bir jerde jyldam júzege asyrýǵa, keıbir qujattardy tez arada resimdeýge jurt ta beıimdele bastaǵan.
Bir ǵana mysal keltireıik. Osydan birer aı buryn ǵana elordada 600-ge jýyq náreste týý týraly kýálikterin elektrondy úkimet buryshynda aldy. Astanadaǵy perzenthanalar men perınataldy ortalyqtarda ashylǵan elektrondy úkimet buryshtary osylaısha ata-analardyń jumysyn biraz jeńildetip berdi.
Densaýlyq saqtaý mınıstri Eljan Birtanovtyń aıtýynsha, densaýlyq saqtaýdy sıfrlandyrý aıasynda aldaǵy ýaqytta jasandy ıntellekti qanatqaqty jobasyn engizý josparlanyp otyr eken. Sál keńirek baıandar bolsaq, jyl sońyna deıin Birtutas ıntegrasııalyq platforma iske qosylyp, sonyń aıasynda árbir azamattyń elektrondy densaýlyq tólqujaty tirkeledi. Medısınalyq saqtandyrý qorynyń, dári-dármekpen qamtý salasynyń jáne basqalardyń jumysy avtomattandyrylady. 2019 jyldyń alǵashqy kúninen bastap densaýlyq saqtaý mekemeleri elektrondy ambýlatorlyq karta, naýqastyń elektrondy aýrý tarıhy, elektrondy resepttiń kóshirmesi syndy uǵymdar qoldanysqa enip, medısınalyq qujattama túgeldeı qaǵazsyz resimdelýge tıis.
Ishki ister mınıstrligi qolǵa alǵan myna bir bastama kólik tizgindeýdi josparlap júrgen jandardy qýantyp tastaǵanyn aıta keteıik. Aldaǵy sáýir aıynan bastap azamattar júrgizýshi kýáligin alý úshin avtomektepterge jazylyp aqsha shyǵyndamaıdy, ýaqyt ta únemdeıdi. Ár adam jol erejesin óz betinshe úırene alady. Olar ózderi daıynmyn dep sheshken ýaqytta Halyqqa qyzmet kórsetý ortalyǵyna baryp, emtıhan tapsyrady.
– Eger halyqqa qyzmet kórsetý ortalyǵynda emtıhannan súrinbeı ótseńiz, motosıkl, jeńil kólikke qajet «A» jáne «V» sanattaryndaǵy júrgizýshi kýáligin birden alasyz. Al tájirıbeńiz az bolsa, tek teorııalyq suraqtarǵa jaýap beresiz,– deıdi Ishki ister vıse-mınıstri Erlan Turǵymbaev.
Qazir júrgizýshi kýáligin alý úshin avtomektepte eki jarym aı tájirıbelik jáne teorııalyq bilim alý qajet ekendigin, ár sabaqqa aqsha tóleý kerektigin eskersek, bul jurtshylyq úshin úlken jeńildik ekeni sózsiz.
El azamattaryna basqa da qujattardy jasatý merziminiń ózi ýaqyt ótken saıyn qysqaryp kele jatqanyn aıta keteıik. Máselen, sáýir aıynan bastap Astana, Almaty, Shymkent syndy iri shaharlarda jeke kýálik pen tólqujatty eki kúnniń ishinde alýǵa bolady.
Almatyda jol erejesin buzǵandarǵa «E-aıyppul» salynady. О́tken jyldyń sońynda Bas prokýratýranyń Quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý komıteti megapolıs júrgizýshileriniń qujattaryn azaıtýǵa kómektesetin qanatqaqty jobany iske qosty.
Olardyń tehnıkalyq tólqujat, saqtandyrý polısi syndy derekteri JSN arqyly planshetten tekseriledi, avtokólik ıesiniń qolynda júrgizýshi kýáligi bolsa jetkilikti. Salynǵan aıyppuldy POS-termınal arqyly tóleýge múmkindik jasalǵan.
«E-aıyppul» jobasyn qyzý qoldaǵan Almaty qalasynyń ákimi Baýyrjan Baıbek patrýl qyzmetkerlerin tıisti planshettermen, mobıldi termoprınterlermen qamtý úshin qarajat tabý týraly tapsyrma berdi. Qazaqstandy sıfrlandyrý bıýrokratııalyq kedergilerdi joıý, jemqorlyqty azaıtý úshin jasalyp jatyr. Sol sebepti biz mundaı jańashyldyqtardy qoldaımyz, deıdi ol.
Jalpy, qazirgi tańda elimizde kez kelgen salany sıfrlandyrýdan tys qaldyrýǵa bolmaıtynyn búgingi ómir talaby, damyǵan elderdiń tájirıbesi aıqyn dáleldep otyr. О́mirdi jeńildetip, turmys sapasyn jaqsartatyn jańalyqtarǵa jurtshylyqtyń ózi de ázir ekeni baıqalady. Jańa sıfrly tehnologııalar basqa sektorlarmen salystyrǵanda qarjy salasynda qarqyndy túrde engizilip jatyr. Máselen qazir elimizde 7 mıllıonnan astam adam qashyqtaǵy bank júıeleriniń qyzmetin paıdalanady eken. 2017 jyly ınternet jáne mobıldi qurylǵylar arqyly jasalǵan tólemderdiń kólemi 2 eseden artyq ósipti. Zańdy tulǵalar tólemderiniń 70 paıyzdan astamy qashyqtaǵy jeliler arqyly tólenetinin de atap ótý kerek.
Sıfrlandyrý aıasynda startap-jobalardy júzege asyrýdaǵy Astana Hub IT-startaptar tehnoparkiniń atqaryp jatqan jumystaryn aıtpaı kete almaımyz. Taıaýda ǵana IT-startaptar tehnoparkinde Aqparat jáne kommýnıkasııalar mınıstri Dáýren Abaevtyń qatysýymen «Garage» jobasy iske qosyldy. Qoǵam úshin tıimdi, básekege qabiletti degen startap-jobalardyń aıaqtan tik turyp ketýine yqpal jasaıtyn «Garage» IT salada baǵyn synaýǵa bekingen jas kásipkerlerdi tegin tárbıeleıdi, basqarý isine, ónim shyǵarý jáne marketıngtik jumystarǵa mashyqtandyrady. «Garage» qanatynyń astyna alǵan startap jobalardyń arasynda BBABY – balalar taýarlarynyń, balalarǵa arnalǵan sharalardyń marketpleısi, ıaǵnı elektrondy alańy; WellMed – pasıentterdi, dárigerlerdi jáne klınıkalardy biriktiretin tuǵyrnamasy, avtokólik júrgizýshilerine qyzmet kórsetýge arnalǵan jáne basqa da startap-jobalar bar.
Qazaqstan álemdegi alǵashqy 20 eldiń qatarynda óziniń sıfrlandyrý baǵdarlamasyn qabyldady. Ony tabysty júrgizgen jaǵdaıda elimizdiń saýda naryǵyndaǵy elektrondy saýda úlesi qazirgi 0,8 paıyzdan 2,3 paıyzǵa, halyqtyń memlekettik qyzmet túrlerin paıdalanýy qazirgi 35 paıyzdyq kórsetkishten 80 paıyzǵa kóteriledi dep kútilýde. Sıfrly tehnologııalardy jetkilikti dárejede meńgerО́gen halyqtyń úlesi 81 paıyzǵa kóterilýge tıis. Elbasy N.Nazarbaev jaýapty laýazymdy tulǵalarǵa qadap eskertkendeı, sıfrlandyrý – «bilimdi ǵana emes, shopandar da túsine alatyndaı táptishtep túsindirýdi» qajet etetin jumys. Prezıdenttiń sózi sıfrlandyrýdyń jańalyqtaryn, ıgilikterin ár adamnyń sanasyna yńǵaıly etip túsindirý kerektigin bildiredi.
Arnur ASQAR,
«Egemen Qazaqstan»
