Respýblıkalyq «Deutsche Allgemeine Zeitung» gazetinde jumys istegen jyldary maǵan deportasııalaý kýágerlerimen jıi sóılesýge týra keldi. Olardyń kópshiligi 40-shy jyldary kishkentaı bala bolǵanyna qaramastan, sol kezderdegi ashtyqty, ólim-jitimdi, júk vagondarǵa tıelgen adamdardy jáne basqa da úreıli kórinisterdi esterine saqtap qalǵan. Sonymen qatar olar jer aýdarylǵandardyń myńdaǵan otbasylaryna pana bolǵan, jan jylýyn syılaǵan qazaqtardyń qonaqjaılylyǵy men meıirimdiligi týraly únemi jyly sózderin aıtyp júredi.
Tarıhtan belgili, aınalasy 24 saǵattyń ishinde barlyq dúnıe-múlkinen aıyrylyp, óz jerinen alastatylǵan, aldarynda ne kútip turǵany belgisiz nemister 40-shy jyldarda Qazaq dalasyna ákelingen. Munda olar qazaqtardyń meıirimdiligi men janashyrlyǵy arqasynda úmitsizdik pen ashtyqtan qutyldy.
Jazýshy, aýdarmashy Gerold Belger óz halqynyń dramalyq taǵdyryn, qazaq pen nemistiń rýhanı baılanysyn óz shyǵarmalarynda aıqyn kórsetti. Sol kezde alty jasta bolǵan jazýshy deportasııalanǵan adamdardyń mańdaıyna jazylǵan barlyq qaıǵy-qasiretti óz kózimen kórdi jáne ony «Kezbeniń úıi» atty romanynda áserli baıandaǵan. Gerold Belger árqashan qazaqtardyń jan-dúnıesindegi erekshe ystyq meıirimdi, salt-dástúrlerin, mektepte júrip ıgergen qazaq tiliniń baılyǵyn, mundaǵy halyqtyń ózara dostyǵyn zor yqylaspen aıtyp júretin. Ol, ásirese qazaqtardyń ózderine úı salýǵa qol ushyn sozǵanyn, azyq-túlik, turmysqa qajetti zattar berip kómektesip, sol bir aýyr kezeńde qyspaqtan alyp shyqqanyn jıi áńgimeleıtin. Jazýshynyń aıtýynsha, nemistiń erleri men áıelderi eńbek armııasyna jumyldyrylǵanda qazaq otbasylary olardyń balalaryn alyp qalyp, tárbıelegen.
Búginde Gerold Belger aramyzda joq. Biraq onyń zaıyby Raısa Hısmatýllına men qyzy Irına Kovalevanyń arqasynda jazýshynyń mádenı murasy Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq kitaphanasyna jáne G.Belgerdiń Petropavl qalasyndaǵy murajaı bólmesine qoıylǵan.
Sol bir qasiretti jyldar oqıǵalary búginde halqymyzdy máńgilikke biriktiretin, jastardy patrıottyqqa tárbıeleıtin quralǵa aınaldy. Sondaı-aq bul shejire aýyr jyldarda talaılarǵa kómek qolyn sozǵan qazaq halqyna alǵys aıtý kerektigin uqtyratynyna senemin.
Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń Jarlyǵymen 1995 jyly 1 naýryzda Qazaqstan halqy Assambleıasy qurylǵany belgili. Al osy 1 naýryzdy Elbasynyń Alǵys aıtý kúni dep belgilegeni kóp jaıtty ańǵartady.
QHA-nyń HHII sessııasynda Memleket basshysy: «Qazaqstan halqy Assambleıasy qurylǵan kún – 1 naýryzdy jyl saıyn barlyq etnostardyń bir-birine jəne meıirbandyq tanytyp, ol adamdardy óz týǵanyndaı qabyldaǵan qazaqtarǵa alǵys aıtý kúni retinde atap ótý ədiletti bolar edi. Ol kún bizdi burynǵydan da góri jaqyndastyra túspek. Bul kún meıirimdiliktiń, búkil qazaqstandyqtardyń bir-birine degen dostyǵy men mahabbatynyń jarqyn merekesi bola alar edi», degen bolatyn. Nursultan Nazarbaev respýblıkanyń etnostyq jáne mádenı ár alýandyǵy bizdiń qoǵamymyzdyń baılyǵy men ortaq ıgiligi ekenin ylǵı aıtyp júredi.
Qoryta aıtqanda, Alǵys aıtý kúni merekesi qazaqstandyq biregeılikti qalyptastyrady, bizdi biriktiredi, ortaq múddege qyzmet etýge úndeıdi.
Olesıa KLIMENKO,
«Deutsche Allgemeine Zeitung»
respýblıkalyq nemis gazetiniń bas redaktory (Almaty)
